15 déc. 2005

Bondeziroj

Vaganto, senhejma vojaĝanto bone scias ke ne decas alligiĝi al lokoj, personoj, aĵoj kaj eventoj. Li aŭ ŝi nur trapasas, sen postmeti ian ajn spuron. Tiu persono estas kvazaŭ vento kaj lia/ŝia ĉeesto ege efemera. Ĉar mi ne scias kiam denove mi povas skribi en la E-blogo Beĉjo, do permesu al mi esprimon de miaj bondeziroj okaze de la festo de kristnasko kaj nova kristana jaro 2006 al legantoj de mia blogo.

Gajan Kristnaskon kaj Bonan Novjaron!
Joyeux Noël et Bonne Année!
Merry Christmas and happy new year!

¡Feliz Navidad y próspero año nuevo!
God jul och gott nytt år!
.کريسمس و سال نوی ميلادی بر شما مبارک باد

Interesa E-blogo

14 déc. 2005

komenco de fino

La svisa filozofo Denis de Rougemont diras:

La décadence d'une société commence quand l'homme se demande: "Que va-t-il arriver?" au lieu de se demander: "Que puis-je faire?"

La dekadenco de unu societo komenciĝas tiam kiam la homo sin demandas: "kio okazos?" anstataŭ sin demandi "kion mi povas fari?".

13 déc. 2005

Omaĝo al lumo

St. Lucia en Svedio© foto de reprezentanto de st. Lucia el sweden.se
Hodiaŭ la 13-an de decembro en skandinavaj landoj inter kiuj ankaŭ Svedio oni festas procesion de Lucia (svd. luciatåg). Ĝi havas fonojn ĉe paganaj tradicioj de la vintra solstico sed depost longtempe okazas omaĝe al Sankta Lucia de Sirakuzo kiu estas kristana sanktulino. Dum la festo virinoj kiuj portas kandelojn ĉirkaŭ siaj kapoj defilas kaj kantas lucia-kantojn kiel Natten går tunga fjät (La nokto iras kun pezaj paŝoj) aŭ Sankta Lucia, ljusklara hägring (Sankta Lucia, brila iluzio) aŭ Ute är mörkt och kallt (Eksteren estas malluma kaj malvarma). Lucia de Sirakuzo estas agnoskita kiel sanktulino per ambaŭ katolika kaj ortodoksa branĉoj de Kristanismo. Oni malmulte scias pri ŝia reala vivo. Kiel historia fakte ni nur scias ke ŝi estis murdata dum persekutado de krsitanistoj en Sirakuzo en 303 p.K en epoko de Diokleciano. Laŭ legendo por torturi ŝin oni elguĝis ŝiajn okulojn sed ŝi mirakle ankoraŭ povis vidi sen ili. En Svedio oni omaĝon la sanktan lucian depost tempo kiam Svedio ankoraŭ estis katolika lando. Tiu ceremonio estas postrestinta post la reformiĝo de la lando en 3-a jardeko de la 16-a jarcento kiam Svedio iĝis protestanta lando. En la moderna erao en Svedio oni elektas sinjorinon kiel nacia prezentanto de Sankta Lucia kaj ŝi paradas en Urbo iros al hospitaloj, lernejoj kaj vizitos maljunulojn. En lernejoj ankaŭ knabinoj vestas kiel Sankta Lucia kaj defilas. Hodiaŭ matene en mia laborejo mi vidis knabinojn kiuj estis el iu bazlernejo de Stokholmo kaj iuj el ili havis ornamaĵojn sur siaj kapoj kaj estis surmetintaj blankajn robojn.

Miaj antaŭaj skribaĵoj pri festoj en Svedio tie kaj tie.

8 déc. 2005

Kutimo al katastrofo

Mi intencas malpli skribi pri aktualaj okazaĵoj en Irano, ĉar mi opinias ke miaj skribaĵoj ĉi-rilate estos malpli objektivaj, pro tio ke mi ne loĝas tie. Bedaŭrinde novaĵoj pri kraŝo de aviadilo en Tehrano instigas min al skribo pri tiu katastrofo. Ja irananoj bedaŭrinde kutimas al katastrofoj. En la dissendolisto de iranaj esperantistoj Reza Torabi komitatano de IREA skribas:
Kiom malfacilas vivi en lando kie salajro de tombofosisto estas pli alta ol homa animo*
Denove kaj kiel kutime falis aviadilo kaduka kaj "martiriĝis" dekoj da niaj samlandanoj. Nia registaro dum pretendas ke jam surlokigis atomenergion kaj espereble baldaŭ ili sukcesos krei "ŝiajaan nuklean bombon" kadukaj aviadiloj unu post la alia falas teren kaj ĉielenirigas niajn samlandanojn kaj tutsimple neniu krizo tiurilate okazas. Neniu respondeculo hontas kaj neniu protestas. Kion diri? ... mi lacas jam (re)diri kondolencon al ni mem ... ne eblas "enspiri" kaj fizike kaj anime en grizega Tehrano...
Kaj ni atendas nian vicon
Kaj pasigas tagon kaj nokton!*


*de Ahmad Ŝamlu nia forpasina poeto.
Kompreneble ĉi foje oni ne plu povas kulpigi la naturon, sorton aŭ eĉ pekojn de irananojn (kontraŭ islamo) tiel kiel ofte okazas post tertremoj aŭ dum inundoj. Malgraŭ tio, oni en la ŝtataj medioj ankoraŭ parolas pri kulpo de la granda satano, Usono. Kial? Kraŝo de aviadilo en TehranoĈar post ostaĝprenado de diplomatoj en la Usona ambasado en Tehrano kaj malkaŝiĝo de malamikeco de Islama respubliko rilate Usonon, tiu lando sankciis Iranon. Ĉar tiu sankcio malheplas aĉetadon de novaj aviadiloj el Usono same kiel riparadon de la malnovaj aviadiloj kiujn oni aĉetis en reĝimo de Ŝaho kaj antaŭ la islama revolucio. Bedaŭrinde oni ne atentas ke dum la islama respubliko povas aĉeti misilojn je kosto de 700 M$ el Rusio kial ĝi ne povas aĉeti novajn aviadilojn el tiu mem Rusio. Kial ŝtato kiu pretendas ke ĝi por sia nuklea programo bezonas al helpo de neniu alia lando ne povas teni siajn aviadilojn en bona situacio? Kial iu ŝtato devas elspezi tiom da mono por sendi sputnikon al spaco dum ĝi eĉ ne kapablas teni aviadilon en aero? Kiam ili volas ĉesi fanfaronadon pri progresoj en la islama respubliko? Kaj pli grava demando; se la islama respubliko ne kapablas sekurigi flugojn de siaj aviadiloj kiel ĝi volas sekurigi fukciadon de nuklea instalaĵo? Tiel ŝajnas ke la regantoj en la islama respubliko ne trovas tiujn ĉi demandojn gravaj.

Mia kondolenco al irananoj.
P.S: Eble okcidenta leganto diros ke akcidentoj ĉiam kaj ĉie okazas. Sed bedaŭrinde la nombro de akcidentoj en Irano tro multnombras kaj kontraŭe al aliaj lokoj neniu respondeculo pro ili puniĝas. Ankaŭ la ŝtato ne pripensas metodojn por malhelpi okazojn de estontaj akcidentoj.

7 déc. 2005

Ankoraŭ pri la kordoteorio

Tiel ŝajnas ke inter tiom da fizikstudintaj esperantistoj kiuj ankaŭ skribas blogojn mi estas nura persono kiu malgraŭ mia volo iĝis advokato de diablo kaj devas defendi sciencecon de la kordoteorio. Tio ne ĝenas min ĉar pro miaj opinioj rilate priamoraĵojn kaj Esperanto mi estas jam servinta en tiu ĉi posteno. Temante aferon de la kordoteorio, problemo kun mi estas tio ke, mi estas jam pretermetinta timon de aŭtoritatuloj (almenaŭ en fiziko) kaj mencio de nomo de gravaj fizikistoj kiel ekzemple Lawrence Krauss (blogaĵo de Ken Miner en la 26-an de novembro) plu ne timigas min. Tiuj kiuj laŭ maniero de Krauss komparas la kordoteorion kun la teorio de inteligenta planado faras du erarojn. Unue ili pretendas ke la kordoteorio ne estas matematike eleganta ĉar ne rezultigas formulon kiel
E = mc²
kaj due ĝi kiel la teorio de la inteligenta planado ne estas malpruvebla. Tiuj argumentoj pli celas nefakulojn. Fizikstudinto scias ke la teorio de relativeco estas ĉio krom nur tiu fama formulo E = mc². Rigardeto al matematikaj priskriboj kiuj sidas malantaŭ ambaŭ speciala kaj ĝenerala relativecoj montras ke ili ankaŭ ne malpli ol la matematiko de la kordoteorio aspektas kiel spagetoj (transformo de Lorentz, tensora algebro, diferenciala geometrio k.s). Multaj aliaj teorioj de la fiziko baziĝas sur komplikaj matematikaj priskriboj sed neniu asertas ke ili ne estas elegantaj (ekzemple priskrbo de korpuskloj pere de kvarkoj kaj t.n. la kvantuma kromodinamiko - Quantum Chromodynamics - QCD). Alia pretendo estas tio ke la kordoteorio same kiel la teorio de la inteligenta planado ne estas malpruvebla. La kritikantoj ofte ne notas ke nemalpruvebleco de la kordoteorio ne estas pro ĝia konsisteco sed nemalpruveco de la teorio de la inteligenta planado estas pro ĝia konsisteco. Oni ne povas proponi kian ĥaoson devus ekzisti en la mondo por konkludi ke ĝi ne estus planita de inteligenta estaĵo. La kordoteorion oni povas malpruvi ĉar ĝi parolas pri (elektraj) ŝarĝoj, spinoj, masoj kaj aliaj fizikaj mezureblaj kvantoj. Iuj estas malesperintaj pri la kordoteorio ĉar por testi ĝin necesas energioj ekstremege pli grandaj ol nuntempe atingeblaj energioj (oni parolas pri akceliloj je longeco de la Lakta Vojo). Sed iuj aliaj ankoraŭ esperas eltrovon de metodoj por testi ĝin. Ekzemple eblas proponi metodojn por nedirekta observo de ĝia ĝusteco. Fizikistoj bone scias ke neniu akcelilo povas ebligi senperan observon de kvarkoj en korpuskloj sed ili pere de nedirektaj indikoj estas jam konvinkitaj pri ilia ekzisto. Ankaŭ oni povas matematike kaj priserĉante nekoherecon defii la kordoteorion. Do pro sia konsisteco (ĉar parolas pri jam difinitaj kaj mezureblaj fizikaj kvantoj sed ne iu nedifinita kvalito kiel inteligento) la kordoteorio estas malpruvebla.
Finfine mi atentigu ke la kordoteorio ne estas la nura propono por interrilatigi la kvantuman mekanikon kaj la gravito. Jam ekzistas aro da teorioj kiuj diversmaniere provas fari tion. Ili nomiĝas kvantumaj teorioj de la gravito kaj inter ili unu serioza rivalo de la kordoteorio estas maŝa kvantuma gravito [ang. Loop Quantum Gravity].

5 déc. 2005

E-movado en du landoj

Hieraŭ mi studis la situacion de Esperanto en du landoj; Italio (ĉar la venontjara universala kongreso okazos tie) kaj Kanado (ĉar mi iros tien). Por fari tion mi rigardetis tra la lasta Esperanta gvidlibro kiun mi havas (tiu de 2002). Jen informoj kiujn mi trovis?
Ĉi-jara UK-o en Florenco estos la tria UK-o en Italio. La unua okazis en Romo en 1935 (kun 1442 partoprenantoj) kaj la dua en Bologna en 1955 (1687). En Italio ankaŭ estas okazintaj du internaciaj junularaj kongresoj (esperantistaj); en 1955 en l´Aquila kaj en 1997 en Assisi. Kvar fakaj asocioj situas en tiu lando (laŭ gvidlibro de 2002); Internacia Asocio de Bibliistoj kaj Orientalistoj (IABO), Eŭropa Esperanto-Unio (EEU), Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE), Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio (TEVA). En Italio la Nacia Esperanto-Biblioteko kaj Arkivo apartenas al la ŝtata arkivo de la urbo Massa kaj havas kolekton da 7250 volumoj pri aŭ en Esperanto. En 2002 tiulanda asocio, Itala Esperanto-Federacio havis 1010 membrojn kaj Itala Esperantista Junularo (IEF) 200. En la sama jaro du membroj de la Akademio de Esperanto havis adresojn en Italio; Renato Corsetti kaj Carlo Minnaja.
En Kanado nur estas okazinta unu universala kongreso; en 1984 en Vankuvero (802), kaj unu junulara kongreso en 1992 en Montrealo. Neniu faka asocio ekzistas en Kanado kaj nomo de neniu biblioteko de tiu lando menciiĝas en gvidlibro de 2002. En tiu jaro Kanada Esperanto-Asocio havis 150 membrojn kaj Junulara Esperantista Kanada 15. En 2002 neniu loĝanto de tiu lando estis membro de la Akademio de Esperanto.

P.S: Hieraŭ mi forgesis skribi ke kvankam ne konsiderata kiel faka asocio tamen kiel asocio kies laboro ege rilatas Esperanton, The Esperantic Studies Foundation (fondaĵo por studoj pri Esperanto) situas en Kanado (ĝia direktoro estas Dr-o Mark Fettes).

1 déc. 2005

Klakulprogramo por poŝkomputilo

RDCalc
Ĝis nun mi estas dufoje skribinta blogaĵojn pri mia poŝkomputilo (HP - ipaq 1915 - tie kaj tie). Por tiuj kiuj kiel mi bezonas fari scienc/inĝenierajn kalkulojn mi rekomendas programon kiun mi uzas sur ĝi. Tiu programo estas RDCalc. Mi uzas ĝian version 2.0. Ĝi estas sufiĉe pova kaj havas grafikajn kapablojn. Ankaŭ oni povas skribi programojn por ĝi, uzi ĝin por trans-ŝanĝo de mezurunuoj kaj statistikaj kalkuloj.

30 nov. 2005

Pri E-blogoj (7)

Malgraŭ plendoj kaj krioj de pudoraj, priamoraj kaj erotaj temoj estas ĉiam pritraktitaj en Esperanto. Ekde poemoj kiel sekretaj sonetoj ĝis vortaro kiel knedu min sinjorino! Kelkaj el la plej gravaj E-libroservoj ankaŭ havas apartan kategorion por erotaj verkoj (almenaŭ en retbutiko de FEL kaj libroservo de EAB oni trovas tiajn kategoriojn). En E-blogoj ĝenerale krom iamaj aludoj aŭ ŝercoj ĉi-rilate oni antaŭ nelonge ne trovis multon. En formo de ŝerco E-blogo kiel [mal]fenomeno jam aperigis desegnaĵojn pri seksaj aferoj. Ankaŭ la esperantisto/poeto Melnikov en sia E-blogo Senordaj notoj skribis tradukon de laŭ li maldeca sakraĵo. Sed nun tiel ŝajnas ke iuj E-blogistoj decidas pli koncentre pritrakti la aferon. Ekzemple en la E-blogo Du Nudaj Amikinoj oni, uzante ĝisnunan tradicion en Esperanto, ĉefe per tekstoj kaj demandante imagipovon de legantoj provas veki sentojn. Alia E-blogo ĉi-teme estas belulino blogas kiu havas malpli da originaleco kaj tie oni vidas malpli da inspiro malanataŭ blogaĵoj. En tiu E-blogo kvankam oni uzas bildojn sed ne povas pleje profiti tiun atuton (bildoj klare estas retuŝitaj kaj skribanto kiu estas viro pretendas esti virino). Ĉiuokaze bone aŭ malbone kun plimultiĝo de E-blogoj oni pli kaj pli trovos E-blogojn aŭ esperantajn blogaĵojn pri erotaj aŭ ĉirkaŭ amoraj aferoj. Kvalito de tiaj materialoj ankaŭ sekvos ĝeneralan tendecon kiu pri aliaj temoj ekzistas en aro da E-blogoj.

Scienco nur por riĉaj

La Reĝa Societo, la brita nacia akademio de la scienco, avertas ke (senpage) disponigado de la sciencaj rezultoj sur la interreto povas damaĝi sciencan debaton. Ĝi argumentas ke oni ne plu pagos monon por aĉeti sciencajn ĵurnalojn kiam iliaj enhavoj estos senpage atingeblaj sur la interreto. Mia demando estas tio ke ĉu la kostoj de la sciencaj ĵurnaloj devas kompensiĝi per mono ricevita de ilia vendo? Mi ĉiam pensis ke laŭ almenaŭ eŭropaj instancoj la scienco kaj kulturaĵoj konsideriĝas varoj malsimile de aliaj (komercaj) varoj kaj ŝtato ŝatas promocii pli facilan alireblecon al ili. Tiel ŝajnas ke, laŭ la Reĝa Societo scinecon devas ankoraŭ povi atingi tiuj kiuj havas pli da monrimedoj.

28 nov. 2005

Pri homo

Nun mi komprenas ke, por mi, kiel orientano, ege malfacilas skribi eĉ mallongan komenton pri ĉiu el blogaĵoj de vi, la okcidentanoj. Por fari tion mi ĉiam devas peni, multe legi kaj pli lerni pri tio kio ofte ŝajnas evidenta al vi kaj konsistigas fonon de via kulturo. Ekzemple mi devis iomete plu legi pri la epoko de Klerismo (ang. the age of Enlightenment, fr. le siècle des lumières – kvankam mi jam sciis ion pri ĝi) kaj ideoj kiuj tiutempe aperis, antaŭ kuraĝi skribon de io ajn pri la blogaĵo de Ken Miner en la 12an de novembro. Legante ĉirkaŭ temo de tiu blogaĵo mi pripensis pri kelkaj punktoj kaj nun volas skribi pri ili sen voli nepre argumenti kontraŭ opinioj de Ken.
Unue mi volas atentigi pri problemo kiun mi trovis en Esperanto ; En la angla kaj la franca lingvoj iu nuanco ekzistas inter du terminoj [ang. man(kind), fr. homme] kaj [ang. human, fr. humain]. Almenaŭ en miaj E-vortaroj anstataŭ ambaŭ tiuj terminoj oni proponas la vorton homo (la radiko human/ en Esperanto estas plie uzata en adjektiva formo ankaŭ humanaĵo aŭ humanulo ne taŭge esprimos tion kion signifas la angla/franca vorto human/humain. Laŭ mia kompreno [kiu povas esti erara], la vorto man/homme plie aludas al homo kiel ano de iu specio de la vivestaĵoj apogante sur ĝiaj fiziologiaj, lingvaj kaj inteligentaj trajtoj kontraste al la aliaj specioj. Dum la vorto human/humain aludas al posedanto de iuj trajtoj plie spiritaj, psikaj aŭ sentimentaj kiujn konsistigas la tiel nomatan homan naturon. En NPIV antaŭ la radiko human/ oni mencias bonajn trajtojn de la homa naturo ; kompatemo, bonfaremo kaj helpemo sed en tiu mem vortaro antaŭ la termino homaro oni donas kiel ekzemplo tiun frazon de Zamenhof ...peko kaj eraro estas ecoj de l’homaro (mi pensas ke, Ken uzis la vorton homaro anstataŭ la anglaj human being/mankind kaj la franca être humain). En la persa lingvo ankaŭ ni havas du terminojn anstataŭ la vorto homo ; Baŝar بشر kiu devenas de la radiko Baŝareh بشره aludas al videbla aspekto de la homo kaj lia/ŝia staturo sed Ensan انسان kiu devenas aŭ de la radiko Ons انس (asimiliĝi) aŭ Nesijan نسیان (forgesi) aludas al spiritaj/psikaj trajtoj de la homo.
Do kion signifas la koncepto ‘homaro’ ? En sia minimuma senco ĝi signifas ke, homoj konsistigas specion apartan de ĉiuj aliaj specioj sur la tero (feliĉe Ken konsentas tion). Sed kion plu ĝi signifas ? Nu, plejeble krom tio, ĝi signifas nenion plu (feliĉe pri tio mi konsentas kun Ken). Post tio okazas filozofiaj problemoj; tio kio disigas la homojn disde la aliaj specioj ne estas nur unu kvalito de ili sed aro da kvalitoj. Homoj havas kompleksajn kondutostrukturojn. Ili povas konstrui kaj uzi ilojn, komunikas inter si per evoluitaj lingvoj kaj povas pensi pri abstraktaj konceptoj. Ĉiuj el tiuj trajtoj estas liberaj je moralaj valoroj kiel bono kaj malbono sed homoj uzas la menciitajn abstraktajn konceptojn por juĝi diversajn aferojn kiel ekzemple rezultoj de agoj faritaj de iu persono. Samtempe estas interesa ke, manko de iuj aŭ ĉiuj el tiuj trajtoj ne senigas individuon je sia homeco (handikapuloj kaj eĉ tiuj kiuj vivas en vegeta stato ankoraŭ konsideriĝas homoj). Tiel ŝajnas ke, eĉ ekzisto de potencialo por eventuala posedo de tiuj trajtoj aŭ spuro indikante pasintan havadon de ili faras iun homo. Sed kio pri moralaj valoroj kaj la koncepto ‘homaro’ [ĉi tie kiel aro da homoj]? Ĉiu el anoj de la homaro havas potencialon por iĝi anĝelo aŭ diablo. Sed la aro en si mem ne estas bona nek malbona. Ĝi plie aludas al potencialoj realigitaj aŭ realigeblaj. Ravi Ŝankar kaj Abu Salem ambaŭ apartenas al la homaro (aro da homoj) pro trajtoj liberaj je moralaj valoroj.
Do kio pri la homaro laŭ la Klerismo ? Tie la koncepto ‘homaro’ plie aludas al morale pozitivaj ecoj de la homoj. En la Klerisma ideo pri la homaro oni asertas ke, la homoj (ĉiu el ili) kapablas determini kio estas bona kaj bonfari. Tie oni parolas pri kapabloj sed ne garantias farojn laŭ ili. Ĉu la homo estas perfektigebla ? Eble ne perfektigebla sed laŭ optimismo kiel mi li nepre estas plibonigebla. Tamen tio veras ke, en rigardo al la homo laŭ la Klerismaj ideoj oni ne estas konsiderinta la kapablojn en la alia flanko (malbonaj trajtoj de la homoj - kapablo por detrui, malbonfari aŭ pasive degenri).
Sed la blogaĵo de Ken Miner ankaŭ starigis demandojn pri tute alia temo kiu plejeble neniel estis intenco de la skribinto. Li skribis pri diferencoj kiuj ekzistas inter homoj. Mi pensis ke, kiom estos danĝera miksi naturajn diferencojn kun la nenaturajn kaj post tio asocii moralajn valorojn al ili (eĉ senkonscie). Tio estas speciale multege pli danĝera kiam apogante sur la scienco oni intermiksas diferencojn kaj provas juĝi pri valoroj. Permesu al mi mencion de kelkaj ekzemploj. Laŭ multaj religiaj ideoj kaj praaj tradicioj virinoj estas ĉiam asociitaj al la diablo. Ili estas kreitaj de la maldekstra ripo de viro, estas kaŭzintaj elpeliĝon de la viro el la Ĉielo kaj unu el ili (Pandora) estas malferminta skatolon enhavatan ĉiujn malbenojn. Tra granda parto de la historio viroj estas senigantaj virinojn je iuj rajtoj argumentante ke, ili estas malpli raciaj, pli sentemaj, ne kapablaj al juĝi k.t.p. Nun imagu tiun pensofonon kiam ĝi enmiksiĝas kun sciencaj asertoj ekzemple pri diferenco inter pezo de cerbo en la viroj kaj la virinoj (laŭ mezuma valoro). Pri tio ke, kiel virinoj uzas maldekstran duonon de siaj cerboj dum viroj uzas dekstrajn duonojn de siaj cerboj. Aŭ pri rolo de hormonoj (kiuj en la korpo de virinoj estas malsame de tiuj en korpo de viroj) en percepto, sinkonduto k.s. Pensu pri tiu mito kiu diras knabinoj estas malpli lertaj por lerni matematikon kaj fizikon dum ili estas pli fortaj ol knaboj por lerni literaturon kaj arton. Imagu multnombrajn sciencajn esplorojn kiuj aludas al naturaj fiziologiaj diferencoj inter seksoj sed bedaŭrinde multfoje interpretiĝas pri meritoj kaj kapabloj.
Same tra la historio la nigrhaŭtuloj estas konsiderataj kiel anoj de iu malpli valora (aŭ malpli kapabla) tipo de homoj. Longtempe blankhaŭtuloj konsideris ilin kiel (kaj eĉ iam malpli ol) animaloj. Nun imagu pri tiu pensofono kaj aldonu al ĝi sciencaj esploroj kiuj montras ke ekzemple nigrhaŭtuloj estas pli afekteblaj per iuj certaj malsanoj. Aŭ esploroj kiuj montras ke, iliaj korpoj estas malsimile al korpoj de la blankhaŭtuloj. Statistikoj kiuj montras ke, ili estas malpli edukitaj kaj ke, pli granda nombro da ili faras krimojn (ĉefe en Usono). Mi volas diri ke, dum granda parto de la historio ni mise konsideris virinojn kaj nigrhaŭtulojn kiel monstroj kaj serĉis por sciencaj pruvoj pri niaj ideoj.
Ni longtempe estas serĉintaj metodojn kiuj povas helpi nin por detekti malbonon, monstrojn kaj diablon. Ni bezonas trovon de tiaj metodoj por certiĝi. Por rekoni malbonon eĉ antaŭ ĝia okazo. En la 19-a jarcento kiam krimologio ankoraŭ estis juna, iuj sciencistoj proponis pseŭdosciencaĵojn kiel kraniografio por rekonado de krimuloj (monstroj). Tiutempe iuj kredis ke, krimuloj havas apartajn kaj rekoneblajn fiziologiajn trajtojn kaj trovante tiajn trajtojn oni povas pli facile rekoni ilin (ĉu antaŭ krimo ĉu post ĝi). Mi antaŭe en artikolo pri ksenofobio (en la revuo Kontakto) skribis kiel tiaj ideoj rezultigis klasifikadon de rasoj kaj rasismon. Tiam Arjanistoj kaj Nazioj uzis tiajn kvazaŭsciencajn argumentojn pri naturaj diferencoj inter homoj por pravigi kiel ciganoj kaj judoj formas malsaman kaj malpli meritan tipon da homoj.
Serĉi metodojn por antaŭdetekti monstrojn (aŭ krimulojn) ĉiam timigas min. Respondo al tio ke, ĉu iuj genetikaj kvalitoj kulpas pri fifaroj de krimuloj hororigas min. Ĉiuokaze esploroj ĉi teme fariĝas, sed veraj sciencistoj ege prudente alfrontiĝas al ili. Ekzemple en tiu artikolo de katherine Morley kaj Wayne Hall en la revuo de la krimologia instituto de Aŭstralio, la verkantoj vigle avertas pri misuzo de rezultoj de tiaj esploroj per pripolitikdecidantoj. Ankaŭ ĉi tie post esprimo de sciencaj indikoj pri influo de genaj trajtoj sur iaj krimaj agoj unu el la scinecistoj avertas ke, tiaj esploroj ne devas uziĝi por proponi medikamentojn. Finfine mi ŝatas mencii parton de la deklaro de la usona ascio de la antropologio sur la temo de raso.
En la fino de la 20-a jarcento, ni nun komprenas ke homa kultura konduto estas lernebla, influita de infaneco kaj ĉiam submetita al ŝanĝado. Neniu estas naskita per jam preta kulturo aŭ lingva scipovo. Niaj temperamentoj, dispozicioj kaj personecoj malgraŭ ĉiaj genaj trajtoj estas disvolvitaj tra tiuj konceptoj kaj valoroj kiujn ni nomas kulturo. Studoj pri infanoj, iliaj lernado kaj konduto atestas pri la realeco de tio ke, niaj kulturoj formas nin.
Tio estas unua instruo de la antropologio ke, ĉiuj homoj kapablas lerni ĉiun ajnan kulturan konduton. La usona ekzemplo rilate enmigrantojn el centoj da diversaj lingvoj kaj kulturaj fonoj kiuj estas akiritaj iun version de trajtoj kaj kondutoj de la usona kulturo estas la plej klera indico pri tiu fakto
.

25 nov. 2005

Vizaĝo de Irananoj en Usonaj TV-serioj

Bildo de irandevena aktorino Ŝohreh Agdaŝlu en la tv-serio 24.

Longtempe mi ne komprenis kial ĉiuj perforte prostituit-in-iĝ-int(ont)oj en la televidaj serioj estas rusinoj (aŭ devenas de la orienta Eŭropo). Mi ne komprenis kiel fifarantoj neniam atingas virinojn el la okcidenta Eŭropo kaj tiel ŝajnis ke tiuj virinoj tre bone kapablas defendi sin mem. Pro tio, mi akceptis ke nur eblas fiekspluati la rusajn (orienteŭropajn) virinojn. Nun, mi ne komprenas ke kial iranaj teroristoj en televidaj serioj tiom abundiĝas. Unuafoje mi en iu usona filmo pri okazaĵoj en Irano spektis ke oni manĝas ion el vermoj (kaj kredu min, dum pli ol 26 jaroj da mia loĝado en tiu lando mi neniam en zoroastraj familioj nek en islamaj familioj vidis manĝaĵon el vermoj). Post tio, iranaj teroristoj aperis en la televida serio JAG (ang. Judge Advocate General) kaj ŝtelante belan protagonsitinon (Catherine Bell kiel Col. Sarah MacKenzie) koleregigis ĉiujn el la spektantojn pro siaj brutalecoj. Mi komprenis ke tiuj fifarantoj estas iranaj nur ĉar oni diris tion en la filmo kaj ili balbutis ion en la persa lingvo, se ne vidante iliajn vizaĝojn kaj vestaĵojn mi povis veti ke ili estu arabaj. Nu, iranaj teroristoj estas malantaŭ ĉiu minaco kontraŭ Usono. Pro tio en la televida serio 24 nun tutaj teroristoj estas Iranaj. Nomo de filo de unu el tiuj fifarantoj estas Behrooz (ne mistrafu anstataŭ Behrouz). Mi ne komprenis kial ili elektis la nomon Behrooz por tiu protagonisto. Ĉiuokaze se la familio volis pro religiaj kialoj atenci kontraŭ Usono ĝi neniam nomis sian filon Behrooz. La nomo Behrooz (aŭ Behrouz) estas devenanta de la antaŭislama Irano kaj islamanoj depost la islama revolucio malŝatas tiajn nomojn. Iu familio por elekti tiajn nomojn (antaŭislamajn) por sia infano devas pruvi ke ĝi estas neislama. Do ne nur religiuloj en Irano abomenas la antaŭislamajn persajn nomojn kiel Behrooz nun Usonanoj ankaŭ devas abomeni ilin. Tio ĉio ne sufiĉas. Eĉ malpli gravajn krimojn kaj deliktojn nun faras irananoj en la televidaj serioj. Ekzemple en la televida serio The Closer spektiĝas kiel irana virino por eskapi aŭtoritaton de sia edzo (kiu nepre estas karakterizaĵo de nur iranaj familioj kaj neniel ekzistas en la Okcidento) mortigas lin (rigardu la epizodon 10 - L.A. Woman). Tiel la Usonaj medioj manipulas la publikan opinion. Ekzemple ĉi tie oni vidas kiel Usonanoj sur stratoj dum eĉ ne kapablas montri landon sur mapo opinias ke ĝi estas la plej danĝera minaco kontraŭ Usono. Tio ĉio okazas dum ĝis nun neniu iranano estas jam arestita pro teroristaj atencoj aŭ planoj kontraŭ neirananoj ie ajn en la mondo (laŭ mia kono ĉiuj aretsitaj suspektoj pri teroristaj agoj aŭ planoj estis Pakistanaj, arabaj aŭ el Orienta Azio sed ne eĉ unu iranano ĜIS NUN). Morala Konkludo: se vi en iu televida serio vidis ke iu Behrooz faras fifarojn ne pensu ke ĉiuj Behrooz-oj estas tiaj.

23 nov. 2005

Arkivo de la maldekstraĵoj (2)

  • decembro 2006
Usonaj sciencistoj oponis politikan intervenon
Federaj institucioj pli kaj pli intervenas en sciencaj esploroj.
Ahmadineĵad riskas proceson pro genocidprovokado.
Oni devas leĝe persekuti la iranan prezidenton pro tio.
Utilega informaro por retumantoj
Tiuj kiuj retumas bezonas tiujn informojn.
Cirkumcido malheplas disvastiĝon de aidoso
Feliĉe aŭ bedaŭrinde en Irano ni ankaŭ kiel islamanoj faris tiun operacion!
Normaj kondomoj estas tro grandaj por barataj viroj
Kondomoj kiuj produktiĝas por respondi la internaciajn normojn estas tro grandaj por barataj viroj.
Ampleksega vortaro hispana-esperanta sur la reto
Vera kialo por fiero de Hispana E-Federacio (danko al Manolo).
Forlasu la kodon parolu klare!
Usona polico en Virginio forlasas kodan lingvon kiu ĝi uzis depost 1930-aj jaroj.
  • Novembro 2006
Puno pro pacosigno
En Usono oni volas puni homposedanton ĉar ŝi ornamis muron de sia domo kun pacosigno.
Pagana poezio
Tre bela muzikaĵo de la islanda kantistino Björk (averto enhavas nudecon kaj ŝokantajn scenojn).
Rusaj filmoj kun esperantlingvaj subtitoloj
Nun esperantistoj povas kompreni rusajn filmojn (oni devas aĉeti ilin).
Amuzaj respondoj en matematikaj ekzamenoj
Jen kelkaj amuzaj respondoj al seriozaj matematikaj demandoj.
24 hora protesto kontraŭ cenzuro sur la interreto.
Libereco de esprimo estas tre grava.
Interesega aparato
Nepre rigardu tiun ĉi filmon.

  • Oktobro 2006

Nostalgio pri malnovaj barataj filmoj
Ni irananoj ege ŝatas la baratajn filmojn kaj dancojn kaj muzikojn kiuj estas en ili.
Usonaj fizikistoj kontraŭ uzo de atombombo kontraŭ Irano
Sen plia komento.
Milito kiel turisma allogaĵo
Dum turisma vojaĝo vi povas vidi kiel la israela armeo mortigas siajn malamikojn.
Utila komputila programo
Tiu programo donas animon al viaj desegnaĵoj.
Virtualaj belulinoj
Arto de desegni belajn virinojn per komputilo (CG - computer graphics).
Uzantoj de la mastruma sistemo Linukso havas pli longajn penisojn
La prestiĝa esplor-instituo Kinsey estas elmontrinta ke viraj uzantoj de Linukso averaĝe havas pli longajn seksorganojn.
Mikrosoftuloj renkontas kodrompistojn
Grupo el Mikrosofto iras al Malajzio por renkonti kodrompistojn.
Turismumi en nukleaj instalaĵoj
Islama respubliko organizas turismajn vizitojn de la nukleaj instalaĵoj!
Mallonga teksto de BBC pri William Auld
BBC raportas pri la granda poeto kaj lia intereso pri Esperanto.
Imperia epoko
Animacio pri imperioj de la antikva tempo ĝis tre lastatempaj periodoj.
Pri Esperanto en Irano
Artikolo pri Esperanto en Irano per Deutsche Welle (Perslingva).

  • Septembro 2006

La islam respubliko estis jam en 1988 pripensinta atombombon
En sekreta letero ajatolaho Ĥomejnio sugestas neceson de atombombo por gajni tiutempan militon kontraŭ Irako.
Vi bezonas Ubuntuon!
La usona eks-prezidento Clinton diras ke ĉio kion vi bezonas estas ubuntuon.
Malferma vikipedieska urba ĵargon-vortaro
Tiu vortaro de la anglalingvaj ĵargonoj skribiĝas laŭ principoj de vikipedio.
Irandevena S-ino en Spaco
Anuŝeh Ansari estas la unua virino kiu iras al spaco sen esti profesia astronaŭto.
Eminenta ĵurnalistino forpasis
Oriana Fallaci estas mondfama pro siaj intervjuoj kun influohavaj personoj i.a. Ajatolaho Ĥomejnio.
La plej valoraj pasportoj en la mondo
Civitanoj de ĉiu lando al kiom da aliaj landoj povas vojaĝi sen bezono de vizo. (Irano estas la antaŭlasta!)
Ne amoru por savi iliajn vivojn
Edzinoj kaj koramikinoj de gangsteroj rezignas amori por devigi siajn virojn al ĉesado de strataj bataloj.
Islama Respubliko malfermis reformistan revuon
La revuo Ŝarg estis unu el malmultaj reformistaj revuoj en la islama respubliko.
Tio ne povas esti amo.
Kial inoj de iuj specioj da insektoj manĝas virinsektojn post sekskuniĝo?
NovZelando lanĉis la plej rapidan interkonekton al la interreto
Per tiu interkonekto eblas interŝanĝi donitaĵojn je rapido >10 GB/s.
Amo kaj abomeno rilate Usonon.
Interesa perslingva artikolo pri niaj amo kaj abomeno rilate Usonon.
la plej belaj fotoj de National Geographic
Fotoj elektitaj de la revuo National Geographic kiel la plej belaj fotoj.
Jaro de terpomo!
UNo deklaris la jaron 2008, jaro de terpomo.
Usono post la terorista atako en 11/9.
Diversaj statistikoj pri Usono post tiu terorista atako.

  • Aŭgusto 2006

Naĝib Mahfuz forpasis
Egipta gajninto de la nobelpremio pri la literaturo forpasis.
Ofenda T-ĉemizo
En Usono T-ĉemizo sur kiu estas skribita io en la araba estas ofenda!
Nekredebla rakonto de Iranano.
Rilatas al Esperanto.
La afgana prezidento havas retejon
Post interreta blogo de la irana prezidento jen la retejo de la afgana prezidento.
Kostariko relokigas sian ambasadorejon el Jerusalemo al Tel-Avivo.
La nova kostarika prezidento kiu estas gajninto de nobelpremio por paco decidis dislokigi sian ambasadorejon el Jerusalemo.
15 retejoj kiuj ŝanĝis la mondon.
Tiuj retejoj grave ŝanĝis la mondon.
Solvinto de problemo malaperis
Oni ne plu aŭdas novaĵon pri rusa matematiskisto kiu solvis tre gravan problemon.

  • Julio 2006
La unua tute irana esploro publikigita de Nature
Tio estas tute irana (sen kunlaboro de esploristoj el aliaj landoj) esploro por la unua fojo publikigita en la prestiĝa revuo scienca.
La unua irana procezilo
ARISTO estas la unua procezilo irana. Ĝi estas 32-bita.
Patriĝo helpas evoluon de cerbo
Scienca studo kiu montras ke patriĝo helpas evoluon de cerbo en viroj.
Oni proponas bojkoton de Pepsi ĉar kredas ke ĝi estas cionisma trinkaĵo.
Freneza ideo kiu diras Pepsi signifas 'Pay Each Penny to Save Israel - Pagu ĉiun cendon por savi Israelon'!
Kiel diversaj nacioj perceptas kapfrapon de Zidan?
Sen plua priklarigo.
Tre malbela ago de itala futbalisto
Li nomis Zeidan teroristo kaj tio estas la plej malbela ago.
Kial la rusa prezidento kisis ventron de knabo?
Kio estas kialo de kiso de s-ro Putin la rusa prezidento sur ventro de tiu knabo?



  • Junio 2006

La unua spaca-turistino povas esti irandevena
Irandevena Sinjorino Anuŝeh Ansari povas esti la unua spac-turistino.
Esperanto en franca televid-programo
Televida programo kaj intervjuo kun Axel Rousseau prezidento de JEFO.
Rakonto de eksterordinara kuraĝo de 6-jara knabino
Rakonto ege bela kaj tre kortuŝa en Esperanto far Ŝakalknabino.
La Islamstudoj kaj Kulpigado de la Judaro
Blogo el Samawel kiu loĝas en Dubajo.
Mortiga ŝerco
Usona soldato ŝerce kantas pri murdi nearmeajn irakanojn.
Iranaj virinoj protestis
Polico en Tehrano batis virinojn kiuj protestis por atingi siajn homajn rajtojn.
La unua kinfilmo de la historio pri la samseksamo (recenzo en la persa)
La filmo "malsame al la aliaj" estas farita en 1919 (reĝisoro Richard Oswald).
Devizo de diversaj landoj
Devizo de diversaj landoj dum la mondĉampionumo de futbalo.
Kio okazas dum seksumado
Mallonga filmo el Woody Allen.
La granda hispana kantistino forpasis
Rocio Jurado estis "la mas grande de Espana - la plej granda de hispanio".
Kurso de etiko por usonaj soldatoj
Post murdo de civilaj loĝantoj oni instruas etikon al usonaj soldatoj en Irako.

  • Majo 2006

Ĉu io ĝenas vin?
Sen bezono de pliklarigo
Kvantuma Vikipedio
Tiu ĉi retpaĝo uzas kocepton de vikipedio por disponigi informojn pri la kvantuma fiziko.
Kelta legendo
Bela Fátima estas tradukinta tiun ĉi interesan legendon keltan al Esperanto.
Universitato de hamburgero!
Sen plia priklarigo!

  • Aprilo 2006

Islamo kaj vivo en spaco
Konferenco en Malajzio kiu intencas respondi kiel praktiki islamon en spaco

  • Marto 2006

Petskribon por agnoski E-on kiel internacia lingvo
Tiu ĉi petskribo celas agnoksadon de Esperanto kiel internacia lingvo far UN-o.

  • Februaro 2006
  • Januaro 2006

22 nov. 2005

Mallongaj komentoj (2)

  • Gebeleizis ĉi tie en sia blogo Bendis skribis pri la germana kantistino Nina Hagen kaj frezeneco de ŝia kantostilo. En komentario de tiu blogaĵo Cezar´ kiu estas germano ankaŭ skribas iomete pri la menciita kantistino kaj probablaj kialoj de tia stilo (nome freneza). Nu tiel ŝajnas ke germanaj kantistoj estas iel specialistoj pri frenezaj kaj ekstravagancaj muzikstiloj. Ĉi lastatempe du muzikaĵoj de la grupo Rammstein estas aparte kaptintaj mian atenton. La unua el tiuj du muzikaĵoj estas Kein Lust kaj la alia Benzin. Mi iomete legis pri historio de la bando kaj kvankam bedaŭrinde mi ne trovis anglalingvan skribaĵon ĉi rilate tamen ĉi tie ekzistas tre bona franclingva skribaĵo rilate historion de la bando.
  • Hodiaŭ mi tute hazarde retrovis mian iaman intereson rilate historian eventon kiun mi preteratentis antaŭe. Tiu evento estas disiĝo de Ĉeĥoslovakio al du ŝtatoj Ĉeĥio kaj Slovakio. Tio okazis en 1993 laŭ decido de parlamento kaj kvankam mi detale ne konas cirkonstancojn kiuj akompanis tiun ĉi disiĝon, tamen mi pensas ke tio estis la plej civilizita proceso por ŝanĝi strukturon de iu lando en la historio. Almenaŭ mi ne legis pri armea konflikto ĉirkaŭ (antaŭ kaj post) tiu disiĝo. Tiun eventon oni nomis la veluran divorcon analoge al la velura revolucio kiu okazis en 1989 kaj sen sangoverŝado finis regnon de socialismo en la lando. Almenaŭ mi ne konas alian politikan ŝanĝon tiom paceman.

21 nov. 2005

El Avesto (2)

Pasintfoje mi tradukis mallongan (kaj relative simplan) preĝon el Avesto. Pri ĝia traduko ne estis multaj debatoj, sed bedaŭrinde tio ne estas kazo de la plej granda parto de Avesto. Ekzemple tiu verso kiun mi deziras ĉi-foje traduki al Esperanto havas diversajn tradukojn en la angla, persa kaj franca lingvoj laŭ diversaj tradukantoj. Fakuloj opinias ke la traduko de profesoro Stanley Insler estas unu el la plej bonaj tradukoj el Avesto. Mi provis resti fidela al la menciita traduko sed elektis vortojn laŭ mia persona prefero (kiel zoroastrano). Jen traduko de preĝo "Jaca Ahu" en Esperanto (verso en la avesta lingvo kaj per la persa alfabeto):

يتا اهو وئيريو
اتا رتوش اشات چيت
هچا ونگهه اوش دزدا مننگهو شيه اتنم
انگهه اوش مزدايی
خشترمچا اهورايی آ ييم درگوبيو ددت واستارم

Transskribo en Esperanto
Jaca Ahu vairjo
Aca ratuŝ aŝatĉit haĉa
Vang-heu dazda manang-ho
Ŝjaocananam ang-heuŝ mazdai
Ĥŝacremĉa ahurai a
Jim drigubiju dadat vastarem.

(Esperantlingva traduko)
Ĝuste same kiel la mastro (reĝo, estro) devas esti elektita laŭ la virto (Aŝa),
la religia gvidanto ankaŭ devas elektiĝi laŭ la virto.
Donaco de Bona Pensado estas por tiuj kiuj vigle laboras laŭ volo de la plej saĝa (Mazdao, Dio). Diaj povo kaj regno estas donacataj al tiu kiu helpas bezonantojn.

Ne miskomprenu tiu vorto “elekto” ne aludas al demokrata elekto tia kian ni konas. En la antikva tempo oni pensis ke estroj, reĝoj kaj religiaj gvidantoj estas elektitaj de Dio. En tiu ĉi verso Mazdaismo aldonas pluan kondiĉon al la pretendo de tiu elektiĝo kaj tiu kondiĉo estas virto (Aŝa – ĉu vi memoras mian komentarion en la antaŭa traduko). Tio signifas ke estro kaj religia gvidanto devas agadi laŭ virto kaj se iu pretendis ke li estas elektita de Dio por estri aŭ religie gvidi homojn sed li ne agadis laŭ virto lia pretendo devas konsideriĝi falsa. Ankaŭ en tiu ĉi verso oni mencias ke dia povo estos donacata al homoj por ke ili helpu bezonantojn (malriĉaj aŭ opresitaj.

18 nov. 2005

Tiom da inko

Tiom da inko
Abbas Marufi

Mi volas ke,
Dio stuporu inter
mia morto kaj viaj kisoj

Ĉu vi forgesis tiom da vino?
Pungenstringi mian koron,
guto post guto engutigi ĝin,
en pokalon kiu estis en viaj manoj?


Mi volas tiom adori vin ke,
Dio kreu sin denove

Ĉu vi forgesis tiom da koloro?
Surmeti unu el ilin por ke,
miaj fingroj ne serĉu butonojn?


Mi volas konsumi Dion
en viaj brakoj

Ĉu vi forgesis tiom da Dio?
estas iu por adori vin?


Mi volas ne kombi miajn harojn
viaj fingroj kaptiĝu
inter miaj haroj

Ĉu vi forgesis odoron de l’arbaro?
Ne timu
Se mi perdiĝus inter viaj haroj.


Mi volas fari ion por ke,
Dio metu min en viaj vestoj
kaj vi
serĉu vin en miaj disŝiritaj vestoj.

Kial mi forgesis tiom da inko ?
Ĉu mi frotu miajn makulitajn manojn
al via vivo?

Abbas Marufi [ang. Abbas Maroufi] naskiĝis en Tehrano en 1957. Post ricevi diplomon de la mezlernejo li iris al militservon kiu finiĝis samtempe de okazo de la islama revolucio en Irano (1979). Ekde 1976-77 liaj unuaj rakontoj publikiĝis en revuoj kaj en 1980 kolekto de liaj mallongaj rakontoj en formo de libro kaj per titolo "alfronte de suno" [pr. Ruberu-je Aftab] eldoniĝis. Tuj post la revolucio li komencis studon de la dram-literaturon en Tehrano kaj dum sep jaroj daŭrigis ĝin intermitie pro fermiĝo de la universitatoj. Dum tiu periodo ĝi ankaŭ laboris kiel instruisto.
Inter 1977 kaj 1985 li verkis tri scenarojn por teatro, per unu el ili li finis siajn studojn. En 1986 li eldonis sian duan aron da mallongaj rakontoj sub titolo "la lasta elstara generacio" [pr. Aĥarin nasleh bartar]. Ekde 1987 ĝis 1990 li laboris en muzik-departmento de la Tehrana civita aŭlo. Pro eldono de sia unua romano "simfonio de mortoj" [pr. Samfonije mordegan] li gajnis nacian aklamon. En 1992 lia tria kolekto de mallongaj rakontoj "la aromo de jasmeno" [pr. Atre jas] malpermisiĝis en Irano sed eldoniĝis en Usono per enekzila eldonejo.
En 1990 Marufi fondis kulturan kaj literaturan magazinon "Gardun" [Kupolo de la Ĉielo]. Ĝi rapide iĝis unu el la plej gravaj forumoj por la iranaj disidentoj. Ĝi malpermesiĝis plurajn fojojn kaj finfine en 1996 la ŝtato malpermesis ĝin por ĉiam. Marufi kondamniĝis al 6 monatoj da enprizoniĝo kaj 20 vipobatoj ankaŭ oni malpermesis eldoniĝon de ĉiuj el liaj verkoj. En la sama jaro li sukcesis fuĝi al ekzilo kaj unue akceptiĝis per Heinrich-Böll House proksime de Dureno [gr. Düren].
En 2000 li kun sia familio iris al Berlino kaj post iom da tempo kreis la eldonejon « Hedajat » [pr. Hedayat]. En 2003 li ricevis la donacion de Arnold-Zweig el la fondaĵo de Preussische Seehandlung. En 2003 liaj antaŭe eldonitaj verkoj ricevis permeson por denove presiĝi kaj vendiĝi en Irano.

Pentraĵo de ora brakumo (Golden Embrace) laboro de Irina © opus editions (fine Art).

16 nov. 2005

Plananto k. ŝnuretoj

Mi iam legas aŭ aŭdas ke iuj komparas la teorion de la inteligenta planado kun tiu de superŝnuretoj [ang. superstring theory] en la fiziko. Tio estas komparo tute nerilata. Tiuj du teorioj estas ĉiuaspekte malsamaj. La nura simileco inter ili estas tio ke, ili ambaŭ estas teorioj kaj eblas ke ili estos malveraj. La teorio de la inteligenta planado estas sugesto tutklare proponita surbaze de religiaj tendencoj por neado de alia teorio kiu laŭŝajne iel embarasas iajn religiajn dogmojn. En kazo de ĝusteco ĝi nur montros ke, la teorio pri evoluado de specioj ne estos ĝusta. La ĉefa aserto de la teorio estas tio ke ; iuj organismoj estas tro kompleksaj por ke ili povu esti priskribitaj pere de reguloj de la evoluado. Kaj kio estas komplekseco ? Kiel oni mezuru ĝin ? Kiu decidas ke ĝis kiu grado da komplekseco povas priskribiĝi pere de la teorio pri evoluado ? Tiuj demandoj ne havas facilajn respondojn. Aliflanke la menciita teorio havas nenian pozitivan rezulton ; ekzemple ĝi ne priklarigas kial la intelekta plananto estas decidinta ke lupoj iru sur kvar piedoj kaj birdoj sur du. Ankaŭ ĝi ne povas priklarigi ke kial animaloj en Aŭstralio estas tiom malsimilaj al tiuj en aliaj partoj de la mondo. Tiujn du observojn la teorio pri evoluado de specioj priklarigas. Kredo al intelekta planado necesas malkredi la evoluadon iam aŭ ĵus en la komenco aŭ ekde la komenco. Se vi opinias ke evoluado neniam funkciis, mi proponas la jenan eksperimenton ; metu iom da mikroboj en ujon (enhavante nutraĵojn) kaj aldonu iom da antibiotiko al la medio. Vi povas eĉ skribi blasfemaĵojn sur la ujo por malhelpi intervenon de la inteligenta plananto. Nun metu ĝin sub adekvataj kondiĉoj kaj vi vidos kiel post kelkaj generacioj la mikroboj iĝas rezistaj kontraŭ la antibiotiko. Se vi asertas ke la inteligenta planado okazis nur en la komenco mi demandos ke kial la inteligenta plananto devas kreii la vivon kaj post tio ellasi ĝian evoluon al hazardaj kaj ĥaosaj mekanismoj. Kial oni devas fari tion ?
La teorio de superŝnuretoj kvankam malproksime de niaj ordinaraj perceptoj tamen estas pozitiva teorio. Ĝi prezentas proponon rilate strukturon de la plej elementaj entoj kiuj probable konsistigas materion en nia universo. Pere de ĝi oni esperas unuigi kvar fortojn (gravita, elektromagneta, forte nuklea kaj malforte nuklea) kiujn ni konas en la universo. Eĉ kiam ĝi kontraŭdiras rezultojn de aliaj teorioj de la fiziko tio ne estas unua celo de la teorio. Cetere plejparto de la fizikistoj kiuj laboras pri la teorio de la superŝnuretoj estas pretaj al forlasi ĝin favore al ĉiu alia teorio kiu pli bone priskribos strukturon de la materio. Mi vere kredas ke tiuj du teorioj neniel estas kompareblaj. Laboro sur la teorio de superŝnuretoj estas helpinta progreson de matematiko (precize algebra geometrio). Ĝi ankaŭ helpis pli bonan konadon de gaŭĝaj teorioj pri supersimetrio. Cetere ĝi apogas sur solidaj bazoj matematikaj kaj ne mistikaj asertoj.
Tiu provo de religio por prezenti sin malantaŭ ŝajne sciencaj esprimoj estas same malnova kiel la historio mem. Tio estas ĉar la scienco havas prestiĝon kaj bedaŭrinde homoj ofte senlime fidas ĝin. Ni iam forgesas ke sciencaj propozicioj estas ĉiam relativaj. Ekzemple oni ne povas apliki la leĝon por statoekvacio de ideala gaso celante trovadon de statoekvacio de ĉiuj gasoj sub ĉiuj kondiĉoj. Iam ni erare interpretas sciencajn propoziciojn. Mi memoras kiam mi estis infano kaj malvarmumis mia paĉjo aĉetis kelkdek kilogramojn da oranĝoj kaj ĉiuvespere ni devis trinki grandegan kvanton da oranĝosuko. Mia paĉjo estis aŭdinta ke oranĝo enhavas vitaminon C kaj ke la vitamino C helpas foriĝon de malvarmumo. Bedaŭrinde li ne sciis ke la korpo nur bezonas al malgrandega kvanto da vitamino C kaj normale sorbas ĝin tra la ĉiutaga nutraĵo se ĝi estas ekvilibra. Ankaŭ li forgesis ke la vitamino C estas nur unu el faktoroj kiuj helpas resaniĝon. Supozu ke vi legas novaĵon asertante ke esploroj estas montrintaj ke ruĝa vino malhelpas koromalsanon. Kiom pli oni trinku ĝin? Ankaŭ ĉu ni devas forgesi pri danĝeroj de malmodera konsumo de alkoholaĵoj, nur ĉar ruĝa vino malhelpas koromalsanojn? Oni ne devas ĉiam fidi al tio kiu ŝajnas scienca. Ekzemple en tv-serioj kiel CSI [ang. Crime Scene Investigation] tiel ŝajniĝas ke la indikoj trovitaj per polico estas tute fidindaj. Tio estas malvera kaj nun fakuloj avertas ke oni ne centprocente fidu al tiaj indikoj (DNA, fingrospuro, k.t.p). Mi esperas ke tiuj ekzemploj estas montrintaj ke kiom oni devas esti prudenta kiam li aŭ ŝi volas interpreti kaj apliki la scienciajn propoziciojn.

15 nov. 2005

Scienco kaj kredo

Pentraĵo, Kreo de Eva, Creation of Eve, 1509-10, Fresco, Cappella Sistina, Vatican, MICHELANGELO

Denove blogaĵo de Ken Miner pri "inteligenta planado" (14an de novembro) ankaŭ tiu blogaĵo de Fátima pri la tv-serio "dosieroj ikso" alkondukis min al legado pri la scienco kaj ĝia rilato kun la nescienco. Serĉante pri la temo mi trovis interesan blogon de Anne Galloway kiu havas kelkajn klerajn blogaĵojn ĉi-rilate. Unue pri la teorio de "inteligenta planado" kiu aŭtomate rezultigas ekziston de "inteligenta plananto", mi ŝatas demandi kial ĝiaj adeptoj tiom strebas enkonduki ĝian instruadon en la mezlernejoj sed ne en universitatoj (ekzemple dum la unua aŭ dua jaroj de la studo)? Ĉu tio ne estas ĉar studentoj de la mezlernejoj ankoraŭ ne kutimas kritikeme rigardi aferojn sed en universitatoj oni supoze devas pli kritikeme ekzameni ilin? Ĉu adeptoj de "inteligenta planado" povas dementi ekziston de mutacio (ankoraŭ bakterioj tiele akiras rezistecon kontraŭ medikamentoj kaj tio nuntempe ankaŭ okazas) aŭ naturan adaptiĝadon kiel sciencaj faktoj? Nu, tiuj procezoj estas du ŝlosilaj mekanismoj en evoluado, kaj nenie dum tiuj procezoj oni vidas inteligentan intervenon. Do, kio estas konkludo de tiu brila t.n. scienca teorio? Ĉu oni ankoraŭ povas kredi ke Dio ekkreis homon ekzakte tiel kiel li ŝajnas hodiaŭ? Kiu stultaĵo!
Tiaj debatoj rememorigas al mi similajn stultajn strebojn kiam religiuloj en Irano strebadis perforte altrudi siajn opiniojn en la kursoj de la scienco en universitatoj. Oni kontraŭstaris kontraŭ la kvantuma fiziko ĉar kredis ke ĝi neas ekziston de Dio. Nu! ĝis formuloj de la kvantuma mekaniko ĝuste prognozas tion kiu okazas kiam lumoradio elsendita de mia lasero sorbiĝas en materion (kaj kredu min ili vere faras tion) mi ĝoje uzos ilin kaj al oponantoj diros aŭ proponu ion similan aŭ ŝtopu la buŝon. Malgraŭ tio ĉio, scienco mem ne devas iĝi dogmo. Ĝi devas esti ĉiam preta por akcepto de aliaj priskriboj kaj novaj ideoj. Ankaŭ la scienco ne konsistigu ĉiujn aspektojn de nia vivo. Ni ĉiuj bezonas arton, fantazion kaj eĉ iomete da kredo al la nepriskribeblaĵoj. Scienco ne devas kontraŭi kaj nepre ne estas kontraŭ tio ĉio.
Mia antaŭa blogaĵo pri ĉi tiu temo.

14 nov. 2005

Mallongaj komentoj

Mi konfesu ke mi ĝuas diskutadi kontraŭ blogaĵoj de Ken Miner, ne ĉar mi ŝatas polemiki sed ĉar mi ĉiufoje lernas multon el liaj respondoj kaj reagoj. Li estas tre klera pesimisto kaj bona instruisto. En unu el liaj lastaj blogaĵoj (12an de novembro) Ken skribas pri diverseco de la homa specio. Nu, mi devas konfesi ke mi ne estas jam atente leginta tiun ĉi blogaĵon sed surpaperigis ĝin por legi ĝin ĉe mia hejmo. Tamen eĉ rapida tralegado de tiu skribaĵo kaj sekvado de logiko de la verkanto estigis demandojn en mia menso; Ĉu tiu diverseco estas io natura, genetika kaj denaska aŭ rezulto de edukado, vivomedio kaj sociaj interrilatoj? Kio estos praktika rezulto de tiu ĉi konstato? Ĉu valoroj (bono kaj malbono) povas atribuiĝi al tiuj ĉi malsamecoj? Kaj pri lia ekzemplo, estas facila eltiri du personojn el du ekstremoj de spektro. Eĉ kun iu normala distribuo de la populacio plejmulto de homoj ne estos monstroj nek virtuloj.


Nu mi ĉesas ĉi tie kaj eble skribos post pli atenta legado de la blogaĵo.
Ĉu vi memoras ke mi tradukis artikolon de irana verkisto s-ro Nuŝazar? Nu, lia blogo ĉiam enhavas instruajn skribaĵojn. Hodiaŭ mi legis liajn recenzojn pri la du filmoj Dogville kaj Manderlay de Lars von Trier. Legante tion mi ankaŭ lernis pri la manifestacio Dogma 95. Surprize kaj kontraŭ tuto de miaj atendoj mi trovis esperantlingvan skribaĵon en vikipedio pri tiu ĉi movado.
Mi ne scias ekde kiam sed depost mezo de decembro plejeble mi ne plu havos regulan alireblecon al la interreto kaj do mi ne povos regule skribi ĉi tie. Tamen mi provas skribi kun mia antaŭa ritmo tuj post mia instaliĝo en nova loĝlando. Ĝis tiam mi iomete malpli regule sed ankoraŭ skribos en Beĉjo.

9 nov. 2005

Tumultoj en Francio

Lastatempaj tumultoj en Francio estas ege bedaŭrindaj. Pli bedaŭrindas kiam usonaj konservativuloj venkinte krias siajn ĝojojn kaj venĝeme (pro kontraŭstaro de Francio kontraŭ la milito en Irako) en siaj revuoj informas pri intifado en Francio. Aŭ kiam la novaĵagentejo FoxNews regule kulpigas religian diferencon kiel nura kaŭzo de la tumultoj kaj neniel mencias pri iuj aliaj probablaj kialoj. Eĉ svedaj medioj ĝoje informas pri eraroj de la franca ŝtato (kvazaŭ ili mem havas nenian problemon ĉi tie). Nur amiktonan artikolon (kaj konsilon) rilate la tumultojn mi vidis en kanada revuo. Mi ŝatas Francion kaj havas bonajn memorojn el mia loĝado tie. Mi deziregas plej rapidan rekalmiĝon de la situacio tie.

Utilo de atombombo

Longtempe pasas post la tertremo en Pakistano. Sufero de la homoj pro tiu katastrofo estas nepre bedaŭrinda. Kaj tiurilate estas jam skribinta Grizulo en sia blogo (29/10 kaj 31/10). Sed mi ŝatas skribi pri alia aspekto de tiu katastrofo. Generalo Perviz Muŝaraf multfoje estas plendinta malsufiĉecon de alilandaj helpoj kaj estas jam anoncinta ke lia registaro haltigos aĉetadon de ĉasaviadiloj celante disponigi monrimedojn por pli urĝaj bezonoj de la lando. Kaj spektante ĉiutagajn novaĵojn pri situacio en Pakistano mi rememoris pri asertoj de iu irana sciencisto/politikisto kiu estis dirinta se mi estus en pozicio de Pakistana reganto anstataŭ provizi atombombon forigus mizeron for de tiu lando. Kaj li ne intencis nur materian malriĉecon sed ankaŭ kulturan mizeron. Ja, kio ajn nomi ĝin; ĉu religia fervoro aŭ fanatikeco, ĝi regnas super la pakistana socio. Kiam Ajatolah Ĥomejni donis fatvon por murdendeco de la verkisto Salman Ruŝdi, la pakistanoj bruligis kaj atakis kaj detruis. Kiam oni akuzis pri mistraktado de malliberuloj en Usonaj prizonoj nur en Pakistano iuj mortis dum manifestacioj. En Pakistano loĝis Talibanoj kaj tio estis pakistanaj esktremistoj kiuj helpis militojn en Afganio kaj Ĉeĉenio. En Pakistano eĉ inter islamanoj mem sunaistoj murdas ŝijaistojn kaj alidirekte. Kaj dum tuto de sia historio tiu lando ne estas spertinta eĉ dek jarojn da demokratia regado. La generalo Parviz Muŝaraf mem estas en povo post iu puĉo. Kion estas farinta por la lando ĝia atombombo? Kompare al Pakistano mi estimas Baraton. Tie malgraŭ ĉiuj malfacilaĵoj kaj malgraŭ iamaj interreligiaj konfliktoj almenaŭ radikas demokration. Pro tiu demokratio en Barato hodiaŭ islama Prezidento kiu ankaŭ estas sciencisto pri la nuklea fiziko kunlaboras kun sika ĉefministro kaj hindua vicprezidento (ĉefo de la senato). Kaj ankaŭ baratanoj voĉdonas favore al partio kies estro estas italiodevena. Ĉu la generalo estas preta al fordoni sian atombombon por aĉeti feliĉon por sia popolo? Kaj ĉu lia popolo vidas sian feliĉon en io krom atombombo (ekzemple edukado)?

8 nov. 2005

Diferenco

© Pentraĵo Secretary (Sekretariino) de Katherine Dinger.
Kvankam kruela kaj ĝenerale malvera tamen subtila.
Kio estas diferenco inter bona sekretariino kaj bonega sekretariino?
Bona sekretariino diras, "bonan matenon, sinjoro" sed bonega sekretariino diras, "estas mateno, sinjoro".
Originala anglalingva versio.

7 nov. 2005

Pri toleremo

© Bessonov Nicolay. Burning alive. 1992.
Kelkajn jarojn antaŭ kiam regno de religia ekstremismo en mia lando sufokis onin, kara majstro rekomendis legadon de libro al mi. Titolo de tiu libro verkita de la aŭstra verkisto Stefan Zweig [Ŝtefan Cvajk] estis konscienco kontraŭ perforto, Castellio [Kastelio] kontraŭ Calvin [Kalvino]. Ni, en Irano, tra artikoloj de revuoj, libroj kaj dokumentaj filmoj estis jam multe aŭdintaj pri la inkvizicio establita de la katolika eklezio. Pere de tradukoj el okcidentaj fontoj ni estis legintaj multajn kritikojn pri Papoj (kaj ankaŭ katolikismo). Tiutempe mi estis ĵus finleginta la romanon de « la nomo de la rozo » verkita de Umberto Eco. Libro en kiu denove malbona vizaĝo de Katolikismo estis pritraktita. Ankaŭ dum iu kurso pri sociologio de la scienco oni estis parolinta pri instruoj de Max Weber [Maks Veber] laŭ kiu Protestantismo estis ludinta gravan rolon en establiĝo de la modernismo kaj prospero de la novaj sciencoj en la Okcidento. Pro tio ŝajnis normala ke ni pensu ke granda diablo de la mezepoka Eŭropo estis Katolikismo kaj ke Protestanismo estis movado celante ĝian savon de la diablo. Zweig tamen skribis pri diablo kiu estis iam elmergita de Protestanismo mem. Li klarigis kiel eĉ ŝajne savantaj ideoj povas iĝi minacoj kontraŭ libereco kaj kontraŭ digno de la homo kiam ili fariĝas dogmoj. Li skribis tiun libron tiam kiam Naziismo en Eŭropo gajnis terenon. Tion farante li volis iel paroli kontraŭ la despoto Hitler sed li skribis la nomon de Calvin. Jean Calvin [1509 ĝis 1564 - unu el kunfondantoj de Protestanismo] estis asketo kiu dediĉis tuton de sia vivo al servo de Reformacio. Sed kiam li iĝis rigida pri sia idearo kaj konstruis dogmojn el ĝi, li ankaŭ iĝis alia despoto. Calvin establis diktatorecon en Ĝenevo kaj trudis siajn leĝojn en ĉiuj sferoj de la socia vivo. En la urbo multaj aferoj iĝis malpermesataj, religia ekstremismo trudiĝis ĉien kaj la loĝantoj estis terorizataj. Neniu kontraŭis Calvin-on ĝis li instigita de siaj fanatikaj dogmoj puŝis homon al morto. Tiam kiam akuzita pri herezeco Miguel Servet en 1553 bruligiĝis, Sebastien Castellio [1515 ĝis 1563 – klerulo, universitata profesoro kaj tradukanto de Biblio al la latina kaj franca lingvoj] ne sukcesis teni sin plu. Li verkis ’De Haereticis – pri herezuloj’ kaj malkaŝe reklamis ke murdi iun pro liaj aŭ ŝiaj opinioj estas neniel pravigebla. Li subtenis toleremon kaj kontraŭis fanatikecon. Kvankam en sia tempo la voĉo de Castellio kontraŭ esktremismo ne trovis sufiĉe da eĥooj, tamen lia rakonto restis kaj diriĝis tra la skribaĵo de Zweig.
Zweig mem en enkonduko de sia libro skribas: Ne gravas kiu ideo, ĉiu ideo ajn kiam sin turnas al teroro celante regi super aliaj konvinkoj ne plu reprezentos idealismon sed brutalecon. Eĉ la plej noblaj veroj, kiam perforte trudiĝas al malkontentaj iĝas peko kontraŭ la Sankta Spirito…

4 nov. 2005

La naturo

© Bildo Photosynthesis laboro de Ursula Freer
Kelkajn tagojn antaŭ profesoro Tönu Pullerits el la universitato de Lund prelegis en nia laboratorio. Titolo de lia lekcio estis tempa studo de la neniiĝo de la ekscitoj rivelas strukturon kaj dinamikojn en kompleksoj da pigmento-proteino (ang. Time-resolved excitation annihilation reveals structure and dynamics in pigment-protein complexes). Nu tiu prelego en komprenebla Esperanto temis pri fotosintezo. Niatempe spektroskopio per ultrarapidaj laseraj impulsoj helpas nin al pli bona konado de tio kio pasas en diversaj etapoj de la fotosinteza procezo. Kompreneble mi ne intencas ĉi tie priskribi detalojn de la prelego. Ĝi estis sufiĉe teknika (eble nur por biologistoj kaj fizikistoj estos interesa). Sed min fascinis tiu fakto ke la fotosintezo havas tiom grandan rendimenton. Enfakte ĝia rendimento estas preskaŭ unu kaj tio signifas ke ĉiu fotono sorbita de klorofilaj molekuloj rezultigas elektronon kaj tiu elektrono utilas por la sekvontaj kemiaj reakcioj. Neniu artefarita procezo povas eĉ alproksimiĝi al tiu ĉi nivelo de efikeco. Tion mi ne diras kiel filozofia aserto sed kiel scienca komento. Ankoraŭ en la naturo ekzistas multaj fenomenoj pri kiuj ni devas pli lerni.

Sinjorino! bonvenon al la interreto!

Mi unuafoje skribis artikolon por la revuo Kontakto kiam sinjorino Ståhlberg redaktis ĝin. Tiutempe mi estis pli juna kaj estis ĵus lerninta Esperanton. Nepre mia scipovo de Esperanto ne estis sufiĉe bona kaj ankaŭ pro aĝo mia temperamento estis pli mempreferanta. Tiam mi ne aprezis ŝian manieron de la redaktado rilate miajn artikolojn kaj ĉesis skribi por kontakto (bedaŭrinde pro mia orgojlo mi pliposte trovis similan problemon kun iama scienca redaktoro de la revuo Monato tre afabla kaj komprenema s-ro Otto Haszpra). Mi ree komencis kunlabori kun la revuo Kontakto kiam s-ino Eugenia Amis iĝis ĝia redaktoro. Sed mi ĉiam volis scii kion faras s-ino Ståhlberg. Mi sciis ke ŝi estis verkinta la sukcesan novelon Durankulak kaj kreis eldonejon en Bulgario kies nomo estis Bambu. Tiel ŝajnas ke hodiaŭ tiu eldonejo ne plu fukcias sed mi aŭdis (pli ĝuste legis) ke ŝi iĝis membro de la akademio de Esperanto. Bedaŭrinde ĉi lastatempe mi nur sur la interreto legis ion en Esperanto kaj do ne aŭdis multon pri ŝi. Sed feliĉe mi trovis ke ŝi havas retpaĝon kaj tiel ŝajnas ke ĝi estas ĝisdatigita en Oktobro 2005. Do ĉu ni aŭdos pli da novaĵoj pri s-ino Shun (Ståhlberg)? Mi esperas ĉar mi opinias ke ŝi estas unu el la talentaj esperantlingvaj verkistoj. Bonvenon s-ino Shun al la interreto!

2 nov. 2005

Pri E-Blogoj (6)

Mi antaŭe promesis (tie kaj tie) skribi ion pri grafikaj aspektoj de E-blogoj. Iuj iam forgesas ke blogoj (aŭ tiel kiel uzanto de LiveJournal nomas ĝin taglibroj) ankaŭ estas retpaĝoj kaj oni povas prilabori iliajn grafikajn aspektojn. Indas fari tion ĉar la grafikaj trajtoj de retpaĝoj povas fari ilin pli allogaj kaj legadon de iliaj enhavoj pli plaĉa. Ne estos maloportuna rigardi al iuj konsiloj ĉi-rilate. Bedaŭrinde ne ĉiuj provizantoj de la blogservoj disponigas eblecon de prilaboro sur grafikaj aspektoj de blogoj. Ekzemple uzantoj de livejournal longtempe devis uzi ĝian kutiman aspekton elektita el inter malmultaj ŝablonoj. Ekzemplo de tiu kutima grafika aspekto videblas en la E-blogo russtaglibro. Lastatempe tiel ŝajnas ke LiveJournal disponigas pli da libereco por prilabori aspektoj de blogo en ĝia unua paĝo (Ekzemple E-blogoj felicx en la mond' kaj Kvira nerda junulino). Tiuokaze bedaŭrinde kiam oni rigardas unuopan blogaĵon, la grafikaj trajtoj de la unua paĝo perdiĝas. Krom E-blogoj en LiveJournal la plejparto de la E-blogoj povas havi prilaboritajn grafikajn aspektojn. Por fari tion sufiĉas koni CSS-on (mallongita de Cascading Style Sheets) kaj ŝanĝi antaŭfaritan ŝablonon. Post tio oni nur devas zorgi pri enordigado de tekstoj, bildoj kaj grafikaj ornamaĵoj en blogo mem kaj ĉiuj el ĝiaj blogaĵoj. Iuj el E-blogistoj uzas ĉefe tekstojn kun malmultajn grafikaĵojn. Tial strukturo de iliaj blogoj restas sufiĉe simplaj sed tiu simpleco ne egalas malbelecon. Ekzemplo de tiaj blogoj estas E-blogoj Senfinaj Vortoj kaj Kaj Tiel Plu. Inter E-blogoj kiujn mi regule rigardas la E-blogo Grizula Blogo uzas ĉefe tekstojn, estas simpla kaj havas grafikan aspekton intelektulan. Kun iom pli da grafikaĵoj kaj bildoj ankaŭ ŝajnigante ĝian grizkoloran fonon, E-blogo de Ken Miner ankaŭ havas la saman intelektulan aspekton (kaj enhavon). Krom Ataly kies E-blogo estas tute dediĉita al fotoj malmultaj aliaj E-blogistoj intense uzas bildojn kaj grafike ornamas siajn blogaĵojn. E-blogo de Luis Guillermo havas bonan strukturon. Ĝia skribanto uzas allogajn grafikaĵojn sed abundeco de ligiloj kaj vinjetoj faras ĝin iomete peza por rigardo. Mi pensas ke se Luis Guillermo povus transmeti sian tre kompletan liston de E-blogoj en alian lokon (kaj ankaŭ metus malpli da vinjetoj sur sia blogo) lia blogo iĝus malpli peza kaj pli plaĉa. Ŝablono de E-blogo de sibazyun estas tre bona sed li ne multe uzas bildojn. Bildoj kiujn uzas fotono ne aperas sur la ĉefpaĝo. El ĉiuj aspektoj la E-blogo Taglibro estas alloga kaj bildoj tie estas ĝuste uzataj. Grafika aspekto de E-blogo bendis ankaŭ estas bone prilaborita (kvankam mi ne preferas ĝian nigran fonon sed ĝi estas en harmonio kun la litertipoj kaj dimensioj de la ĉefpaĝo). Fátima en ambaŭ ŝiaj E-blogo Mia haveno en Esperantio kaj La sekreta ĝardeno bone uzas grafikaĵojn kaj bildojn ankaŭ ŝi elektas taŭgajn litertipojn kaj adekvatajn fonokolorojn sed en la E-blogo La sekreta ĝardeno ŝi estas metinta tro da vinjetoj kaj kiel skribitaj pensoj tio faras ĝin peza. En E-blogo de Eriketo iam bildoj ne bone situas rilate la tekstojn kaj tio damaĝas belecon de ŝia blogo. Finfine oni konstatas ke skribantoj de E-blogoj ĉiutage pli kaj pli konscias pri neceso de laboro sur la grafika aspekto de siaj laboroj kaj tio estas ĝojiga konstato.

Mia antaŭa blogaĵo pri E-blogoj.

1 nov. 2005

Kie estas Al-Agsa?

Ĉu vi memoras ke mi promesis skribi pri aziaj kaj islamaj terminoj? Nu, mi ŝatas fari tion ĉar tio povas helpi al koniĝo de la Oriento per la okcidentaj esperantistoj. Nepre unu el la plej novaĵ-produktantaj aferoj en la mondo estas la konflikto inter Israelo kaj Palestino. Ĉi-rilate ĉiutage oni aŭdas multajn novaĵojn. Bedaŭrinde pro senintenca eraro de medioj multaj (eĉ la araboj mem) pensas ke la moskeo Al-Agsa [ang. Al-Aqsa] estas tiu monumento en Jerusalemo kiu havas orkoloran kupolon (la supera bildo). Tio ne estas ĝusta kaj tiu konstruaĵo eĉ ne estas iu moskeo sed sanktejo. Ĝi nomiĝas la moskeo de Umar (la dua kalifo post la profeto Mohamedo - li preĝis tie post venko de islamanoj super Jerusalemo) aŭ kupolo de la Roko [ang. Dome of the rock]. La vera moskeo de Al-Agsa havas malhelan kupolon kaj situas 200 m malproksime de la kupolo de la Roko. Islamanoj kredas ke el la moskeo Al-Agsa la profeto Mohamedo ascendis al Paradizo kaj ĝi ankaŭ estis la unua kiblo (antaŭ Mekao).
P.S: La bildon mi trovis ĉe Fátima.

31 oct. 2005

Mi kaj sporto

Hieraŭ mi hazarde pensis pri mia sinteno rilate la televidajn spektiĝojn de la sportaj konkursoj. Mi trovis ke eble mia estonta edzino estos iomete pli feliĉa kiam ŝi ekscios ke mi kontraŭe al multaj aliaj viroj ne ŝatas rigardi maĉojn de futbalo (fakte nur en raraj okazoj mi rigardas tiajn maĉojn. Unu el tiuj okazoj estis futbal-maĉo inter du teamoj de Usono kaj Irano por monda ĉampioniĝo). Bedaŭrinde la sveda televido nur (nu! plejoftege) spektigas tiujn sportajn konkursojn en kiuj partoprenas iuj svedaj sportistoj. Pro tio, kvankam en la hejmo mi ricevas almenaŭ 3 tv-kanalojn tute dediĉitajn al la sporto tamen mi ne sukcesas spekti multajn (sufiĉajn) konkursojn de sketado (arta-danca) aŭ gimnastiko (tiujn sportobranĉojn mi ŝatas). Aliflanke mi abomenas spektaklojn kies finoj estas antaŭdireblaj. Pro tio mi neniam interesiĝis rigardi maĉojn de teniso (inter viroj ĉar tie nur ĉiam gajnas Agassi nek inter virinoj ĉar ĉiam gajnas fratinoj Williams) kaj tiujn de ralio formulo unu (ĉar ĉiam gajnas Schumaker). Mi mem en la lernejo ludis basketbalon kaj ankoraŭ iam rigardetas tiujn maĉojn kiuj okazas en Eŭropo aŭ basketbal-maĉojn de NBA (en Usono). Bedaŭrinde depost mia alveno al Eŭropo ĝis nun mi ne estas jam trovinta oportunon por denove tuŝi pilkon kaj tio mankas al mi.


Sur la bildo estas Tatiana Totmianina kaj Maxim Marinin, ambaŭ el Ruslando, mondaj ĉampionoj de la arta sketado sur la glacio.
La internacia unio de la sketado
Tutmonda ĉampioniĝa konkurso de la arta sketado sur la glacio - 2006, Kalgario (Kanado).

P.S: Ankaŭ mi rememoris ke mi neniam interesiĝis rigardi la bicikl-konkursojn Tour de France ĉar tie ankaŭ ĉiam gajnis Lance Armstrong.

28 oct. 2005

Esperanto kaj gravaj organizaĵoj

Pli antaŭe mi skribis mian opinion pri rilato inter Esperanto kaj gravaj homoj. Ĉi tiu artikolo en Libera folio instigas min skribi ankaŭ ion pri rilato inter Esperanto kaj la gravaj organizaĵoj. Nu tiel ŝajnas ke Litovio estas perfidanta la nian aferon. Tio unue povas kaŭzi sankciiĝon de litovaj varoj en Esperantujo! Aliflanke tio ankaŭ estas kulpo de UEA kaj oni devas puni ĝian estraron!
Ne! Serioze mi tre ŝatas scii ke la du antaŭaj rezolucioj de Unesko favore al Esperanto havis kiujn konkretajn rezultojn kaj kiel helpis disvastiĝon de la lingvo. Ĉu ili devigis iun ajnan ŝtaton meti Esperanton kiel studmaterialo en sia oficiala edukad-sistemo? Ni kiel uzis ilin krom (ĉiam) mencii ilin en niaj esperantlingvaj libroj (kiujn ne povas legi neesperantistoj)? Kial Litovio devas peni por proponi rezolucion favore al Esperanto? Ĉu tia rezolucio alportos ekonomian profiton al tiu lando? Ĉu ĝi promocios kulturon de Litovio en la mondo? Mi ne dubas ke tiujn demandojn demandis de si la reprezentanto de Litovio en Unesko.Ja en gravaj organizaĵoj, reprezentantoj de ŝtatoj, pridisputas aferojn kiuj gravas por ilia profito. Esperanto utilas por homoj sed ne estas esenca por ŝtatoj. Se la gravaj organizaĵoj tiom gravas por Esperanto kial ne interesiĝi pri ĝia agnosko per NATO, NAFTA, ASEAN, FIFA, OPEC k.c. ? Mi ankoraŭ forte kredas ke Esperanton devas konsideri la ordinaraj homoj kiel utila komunikilo ne gravaj homoj aŭ ŝtatoj.

Unua antaŭvojaĝa demando

Mi havas demandon de niaj amikoj en Nord-Ameriko kaj Kanado. Mi scias ke la elektra tensio en Kanado (kaj nordo de Ameriko) estas 110 V dum ĝi en Eŭropo estas 220 V. Pro tio mi alportos neniun elektran aparaton krom miaj portebla kaj poŝa komputiloj al Kanado. Pri mia portebla komputilo (Dell, latitude D400) mi ne estas maltrankvila ĉar mi pensas ke tie mi povas trovi adekvatan tensio-provizilon por ĝi. Mia maltrankvileco estas pro mia poŝkomputilo (HP - ipaq 1915), ĉar ĝi estas ege malnova modelo kaj nuntempe eĉ en Eŭropo ne plu facile troviĝas ĝiaj akcesoraĵoj. Ĉu vi pensas ke mi povos trovi tensio-adaptilon por ĝi en Kanado?

27 oct. 2005

Mia bonaspekta svedo

Nun mia nura bedaŭro estas tio, ke mi pro angoro kaj atendante respondon de mia peto por almigri al Kanadon ne multe strebis lerni la svedan lingvon kaj bedaŭrinde ne bone lernis ĝin. La nura frazo kiun mi bone lernis kaj abunde uzas estas Jag kan inte svenska - mi ne scipovas la svedan!
En ĉiu lando oni povas nomi unu aŭ plurajn aktorojn kiuj estas aparte bonapektaj kaj speciale allogas junajn virinojn. En Svedio unu el tiaj aktoroj sendube estas Mikael Persbrandt. Eĉ mi kiel viro trovas lin ege bonapekta (vere tia ke oni nomu lin en la angla handsome). Li rolludas en la tre sukcesa detektiva tv-serio Beck. Kvankam mi ne bone komprenas tion kion oni diras en la filmoserio tamen mi trovas ke en ĝi Persbrandt bone rolludas. Mi tre ŝatas scii tion kion oni diras en la tv-serio. Sed bedaŭrinde mi perdis unu el la plej bonajn oportunojn por lerni la svedan lingvon. Ho ve!

Socioj kaj la lingvoj

Hodiaŭ mi ree kaj ĉifoje pli atente tralegis tiun ĉi blogaĵon de Luis Guillermo pri la lingvistikaj aspektoj de vortoj. Lia blogaĵo rememorigis al mi ke mi iam provis legi libron de profesoro Keith Devlin. Tiu libro estis logiko kaj informadiko [ang. Logic and Information - Cambridge University Press - 1991 - ISBN: 0521410304]. En tiu libro profesoro Devlin antaŭmetas novan teorion pri informadiko kaj provas fari ĝin surbaze de semantiko pli adekvata por studo de sciado [ang. Cognition]. Bedaŭrinde mi ne sukcesis legi ĝin ĝis la fino (mi ne komprenas kial multaj el ni studentoj de la fiziko tiom ŝatas enmiksi nin en tiom ampleksa aro da temoj. tio devas esti iu malsano nia !!)
Samtempe de legado de tiu libro mi ankaŭ pensis pri aliaj aspektoj de la lingvoj. Ekzemple pri respeguliĝo de sociaj karakterizaĵoj en la lingvoj. Tiam mi trovis ekzemplon kiu montris kiel la patrarka karakterizaĵo de la irana socio respeguliĝas en la persa lingvo; en la persa lingvo ni ne uzas unu saman verbon por edziĝi kaj edziniĝi. Kiam viro edziĝas ni diras فلانی زن گرفت kaj kiam virino edziniĝas ni diras فلانی شوهر کرد tiu verbo گرفتن estas aktiva kaj uziĝas kiam oni iun prenas, kaptas, posedigas al si mem. Aliflanke la verbo کردن ĉiokaze estas pasiva. Ĝi uziĝas kiam oni profitas aŭ malprofitas iun hazardan okazaĵon, gajnas loterion aŭ havas/nehavas ŝancon. Pri la virinoj edziniĝi plie similas al hazardludo dum por viroj tio estas ago pli laŭvola kaj farata de si.

25 oct. 2005

Nova lando! ĉu alia aventuro?

Tre longa vojaĝo alkondukis min ĉi-tien al Svedion. Tamen eĉ tiam kiam mi loĝis en Francio mi grade komprenis ke loĝado de enmigrantoj en Eŭropo ĉiutage iĝas pli kaj pli malfacila. La unua problemo estas tio, ke neniu eŭropa lando havas klaran politikon por akcepti aŭ malakcepti enmigradopetojn. Nur iam Germanio laŭ klara politiko permesis nombron da fakuloj pri informadikaj teknologioj por almigri tien. Krom tiu okazaĵo, ĉie alie en Eŭropo oni ne povas klare scii ke kiuj kondiĉoj necesas por akceptiĝi kiel enmigranto. La alia problemo estas tio, ke hodiaŭ multaj (ne ĉiuj) el la eŭropanoj ĉefe rigardas al enmigrantoj el la malpli evoluitaj landoj kiel laborŝtelistoj, krimuloj kaj fifarantoj. Bedaŭrinde ĉi tie antaŭjuĝoj abundas. Krom eŭropaj landoj en Usono oni decidas pri enmigrado laŭ hazardo kaj per loterio (laŭ mi tio estas la plej stulta maniero por elekti enmigrantojn). Nu, pro tiuj kialoj kaj ĉar mi neniel volas reiri al Irano kaj sub la nunaj kondiĉoj de tiu lando ne trovas loĝadon tie ebla, do mi petis permeson por almigri al Kanado. Feliĉe tiu lando havas klarajn kaj kompreneblajn politikojn por elekti enmigrantojn kaj pli feliĉe mi havis la necesajn kondiĉojn por akceptiĝi. Tiel kaj ankaŭ ĉar mi scipovis la francan lingvon unue la ŝtato de Kebekio akceptis mian enmigradpeton kaj donis mian dosieron al la federala ŝtato de Kanado por studiĝi. Post studo de mia peto nun la federala ŝtato de Kanado permesas min por almigri al tiu lando. Pasintsemajne mi estis en Parizo kaj ricevis mian almigradpermeson el la kanada ambasado. Nun mi pretigas min por iri al Kanado. Mi planas flugi al Montrealon ĉirkaŭ la mezo de decembro (Dio kompatu min ĉar tiam en Montrealo devas esti tre malvarmega!). Tio estas mia unua transatlantika vojaĝo. Mi iras al nova mondo (ĉu tiel ne nomis ĝin la unuaj eŭropaj koloniistoj?) kaj iom timas. Ankaŭ mi volas peti ke se iu kebekia esperantisto legas mian blogon kaj li aŭ ŝi probable povas helpi min por trovi ĉambreton en Montrealo por lui bonvolu kontakti min. Mia retadreso estas behrouz_fr (ĉe) yahoo (dot) fr. Aliaj legantoj de mia blogo povas preĝi por mia sukceso en tiu ĉi granda translokiĝo, se ili volas!

24 oct. 2005

Roza rubando


Oktobro estis monato por kampanjo kontraŭ la mamkancero. Inter E-blogistoj nur Fátima skribis ion ĉi-rilate. La mamkancero ne estas ĉiam evitebla malsano sed ĉe la unuaj fazoj ĝi nepre estas pli facile kuracebla. Kvankam malfrue tamen mi metas en mia blogo ĉi tiun rozkoloran rubandon kiu estas simbolo de oktobra kampanjo kontraŭ la mamkancero.

Pri Bono kaj Malbono


En la 13an kaj 14an de oktobro Ken Miner kaj DĴ Kunar interŝanĝis ideojn kaj opiniojn rilate spektigon de batalo inter Bono kaj Malbono en kinfilmoj. Mi trovis tiujn ideojn interesaj kaj decidis skribi ion tiurilate.
Ken Miner skribis:
Laŭ mi estas nur unu daŭripova drama intrigo : la (idealigita) batalo inter Bono kaj Malbono…
Unue mi volas demandi ĉu ĉi tie la vorto idealigita ne volas diri eksterigita aŭ spektebligita ? Ĉu ĝi ne aludas al prezento de tiu batalo tra videblaj interagoj de iuj protagonistoj ? Mi demandas tion ĉar mi opinias, ke malfacilas trovi iun ajnan intrigon kiu iel ne kaŝas en si alfrontiĝon de Bono kaj Malbono. Eĉ en amorilata rakonto oni povas atribui bonecon al nobla amo kaj konsideri ĉiun malhelpon kontraŭ ĝi malbona. Atribuo de tiuj du valoroj al aferoj ĉiam montras oni trovas tiujn aferojn kiom utilaj aŭ plaĉaj al si mem. Ni ĉiam atribuas bonecon aŭ malbonecon al aferoj kiujn ni rigardas. Kiam oni parolas pri neŭtra afero tio signifas, ke tiu afero ne interesas lin aŭ ŝin, ke tiu persono ne atentas ĝin, ke li aŭ ŝi ne serĉas profiton aŭ plaĉon en tiu afero. Sed ĉu atentantaj aferoj juĝiĝas ĉiam aŭ nur bonaj aŭ nur malbonaj ?
Tiurilate Kunar prave skribas :
… multaj homoj scias, ke reale ne tiom facilas distingi inter Bono kaj Malbono, ke ofte la sama homo kunigas ecojn de ambaŭ en si…
Li pravas ĉar unue distingo inter Bono kaj Malbono tute dependas de vidangulo de la observanto. Ankaŭ li pravas ĉar ni ofte ne povas eviti dubon pri boneco aŭ malboneco de aferoj. Tiel facilas konsenti ke la konceptoj de bono kaj malbono estas arbitraj, subjektivaj kaj neuniversalaj. Ankaŭ ili ne estas sole ekzistantaj kvalitoj.
Do kial Ken Miner pravas kiam diras :
Ĉu bone ĉu nebone, ni neniam laciĝas spektante la venkon de Bono…
Eble ĉar kiel Kunar skribas:
...estas tiu motivo de noblaj idealoj kaj respondeco por la socio kontraŭ pura kalkulado kaj egoisma strebo, kiu ĉiam denove impresas, preskaŭ tutegale, en kiu filma vesto ĝi aperas.
Nu se Bono kaj Malbono ne estas vere objektivaj kvalitoj kiel reĝisoroj sukcesas konvinki spektantojn pri tio ke ili rigardas batalon inter vera Bono kaj vera Malbono ? Mi pensas ke ili ĉefe anestezias raciojn de la spektantoj. Dum la plej granda parto de iuj filmoj ni vidas la plej kruelajn fiagojn de malbonuloj. Ĉiuj homoj suferas rigardadon de virinoj kaj infanoj minacitaj, batitaj kaj mistraktitaj. Tiu sufero efektas niajn sentimentojn tiel forte ke kiam brava heroo de la filmo senkapigas la malbonulon ni ĝoje spiras kaj feliĉiĝas. Bedaŭrinde iam reĝisoroj troe antaŭeniras en enbildigado de kruelaĵoj faritaj de malbonaj protagonistoj. Tiel ili ne plu montras Malbonon sed spektigas karikaturon nekredeblan el ĝi. Rigardante tiajn fimojn mi iam miras ke ĉu malbonuloj montritaj en ili ĉiumatene vekiĝas kun tiu firma decido, ke ili nepre nur devas fari ĉiujn tiajn fiagojn. Tiujn filmojn mi ne ŝatas. Mi ŝatas tiujn filmojn en kiuj eĉ monstroj estas kredeblaj!

14 oct. 2005

Kial ne Nobel-premio por matematiko?

Tiel ŝajnas ke ĉi-lastatempe mi tro ofte skribas pri diversaj premioj. Tion la legantoj pardonos (mi esperas). Mi hodiaŭ legis pri tio ke kial Nobel ne iniciatis premion pri la matematiko. Laŭ legendo iu sinjorino al kiu estis allogita s-ro Nobel estis rompinta lian koron kaj perfidis lin forirante kun tiutempa sveda tre fama matematikisto Gösta Mittag-Leffler. Kiel mi diris tio estas legendo ĉar neniu indiko ekzistas pri rilatoj (amikaj aŭ malamikaj) inter Nobel kaj Mittag-Leffler (kaj Nobel neniam edziĝis, tiu sinjoro Mittag-Leffler kreis la mondfaman matematikan revuon, Acta Mathematica, kiu eĉ hodiaŭ estas treege prestiĝa). Tiel ŝajnas ke la vera kialo estis tio ke en la epoko de Nobel oni ne konsideris la matematikon kiel aparta scienco-branĉo kaj ankaŭ tiu sinjoro Mittag-Leffler jam estis iniciatinta alian skandinavan premion pri matematiko. Hodiaŭ oni konsideras la medalon Fields en la matematiko same grava kaj prestiĝa kiel la premioj de Nobel.

13 oct. 2005

Du aferoj pri mia blogo

Mi volis notigi pri du aferoj:
  • Unue mi aldonis al mia blogo ikonon kiun estas pretiginta Luis Guillermo. Ĝi estas sufiĉe simpla kaj nur indikas ke mia blogo estas en Esperanto. Mi direktis ĝin al tiu parto de la projekto Global Voice kiu temas pri esperantlingvaj blogoj. Tiun projekton estas proponita de Harvarda universitato. Vi ankaŭ povas aldoni ĝin al via blogo por indiki ke via blogo estas en Esperanto.
  • Due mi intencas indiki novajn ligilojn kiujn mi aldonas en mia blogo. Por fari tion dum unu aŭ du semajnoj mi metos stelon (*) antaŭ ili kaj faras ilin grasliteraj. Tiel oni povas pli facile trovi novajn ligilojn kiujn mi metas en la blogo. Mi ankaŭ pli ofte forigos for de mia blogo ligilojn al E-blogoj kiuj ne estas aktivaj dum longa tempo.