9 juin 2005

Sadeg Hedajat

Mi persone opinias ke la plej elstara irana novel-verksito estas Sadeg Hedajat (ang. Sadeq Hedayat). Pri tio iuj aliaj irananoj eble ne konsentos kun mi, sed ekzistas neniu dubo ke li estas la irana verkisto plej tradukita al aliaj lingvoj. Ankaŭ li sendube estas la unua irana novel-verkisto. Hedajat naskiĝis en alte edukita kaj aristokrata familio en 1903. Post fini sian bazlernejan studon, li iris al Franca gimnazio (en Irano) kaj tie finis siajn mezgradajn studojn. Post tio, li per stipendio pagita de irana ŝtato sendiĝis al Francio por studi la dentomedicinon. Li mallonge studis tiun sciencon sed forlasis ĝin kaj ŝanĝis sian studofakon al inĝenierio. Pliposte li ankaŭ forlasis la studadon de inĝenierio kaj komencis studi antaŭ-islaman lingvon kaj kulturon de Irano.
En Eŭropo, Hedajat malkovris la mondan literaturon kaj legis verkojn de Kafka, Poe kaj Dastoevski. Li pli speciale interesiĝis pri esencaj demandoj rilate la vivon kaj la morton. Fascinate de adoro de morto en verkoj de Rainer Maria Rilke li skribis komentarion pri Death (morto) en 1927. Tiutempe li eĉ provis dronante en la rivero Marne mortigi sin sed oni savis lin. Unue Hedajat skribis aron da mallongaj rakontoj. Sed lia ĉefverko estas la novelo "la blinda strigo" [pr. Buf-e Kur - an. The Blind Owl - fr. la chouette aveugle]. Proksimume dekjaro necesis por verki ĝin kaj ĝi finfine eldoniĝis en Barato en 1937, sed ne en Irano mem ĝis 1941. Ĝi estas tradukita al multaj lingvoj. Mi memoras ke en Irano multaj gepatroj malpermesis al siaj infanoj legadon de tiu ĉi libro ĉar ili opinis ke ĝia legado instigas la junajn legantojn al sinmortigo! Tiajn legendojn junuloj aŭdadis eĉ antaŭ legado de la novelo mem. Mi ankaŭ aŭdis ilin sed iam kiam mi havis 16-17 jaran aĝon legis la novelon. Mi devas konfesi ke ĝi estis vere stranga kaj forte impresanta novelo sed almenaŭ ne instigis min al mortigi min mem!
"La blinda strigo" ne estas la nura verko de Hedajat. Mi ankaŭ povas citi verkojn kiel (ĉefe tiujn kiujn mi mem estas leginta); Tri gutoj de sango (Three Drops of Blood - Trois gouttes de sang) - Moŝto Vaŭ Vaŭ (Mister Bow Wow) - La vaganta hundo (The Stray Dog) - klaĉo (Tittle-tattle) - La perlo-kanono (The Pearl Cannon). Hedajataj laboroj havas ambaŭ aspektojn beletran kaj erudician. Aldone al siaj noveloj kaj aliaj beletraj laboroj, li estis inter unuaj irananoj kiuj laŭmetode kaj serioze esploris iranan folkloron. Li estis studinta la antikvan lingvon de Irano kaj skribis aron da eseoj pri arkeologio, antropologio kaj lingvistiko. Hedajat ankaŭ pere de satiro akre atakis kaj kritikis socialajn kaj politikajn problemojn de tiutempa Irano. Nenio eĉ la aferoj kiujn oni laŭkutime ligis al Islamo estis preter liaj kritikoj. Eble pro tio, post la islama revolucio en Irano multaj el liaj verkoj malpermesiĝis kaj cenzuriĝis. Sed multe antaŭ tiu dato, kiam la dua mondmilito estis finita, Hedajat decidis reiri al Parizo, tie kie li estis komencinta sian verkistan karieron. Oni ne scias kial sed tie li duafoje provis mortigi sin kaj sukcesis tion. Tiel en 4-an de aprilo 1951 li faris tion kio kompltigis misteron de lia vivo. Lia korpo ripozas en la tombejo "Père Lachaise". Ĉe sia morto li estis rekonita kiel la plej unua irana verkisto de modernaj prozoj.
Parto de "la blinda strigo":
Ekzistas ĉagrenoj kiuj kiel ŝankro malrapide eroziadas la menson en soleco. Ne eblas transkomuniki justan ideon rilate angoron kiun tia malkomforto povas trudi. Ĝenerale, oni emas forŝovi tiajn nepenseblajn suferegojn for en la kategorio de nekredeblaĵoj...
Tradukita helpe de angla traduko: D. P. Costello, Grove Press, Inc., New York, NY, December 1957.

3 commentaires:

Mohammad KARAMUDINI a dit...

Kun granda intereso mi legis vian priskribon pri Hedajat. Estus pli bone se ni iel traduku kompletan aŭ pli grandan parton de lia verko. Mi pensa ke tiel oni pli bone ekscios pri lia kontribuo en literaturo.

Becxjo a dit...

Pri tio mi 100% konsentas vin. Sed unue oni devas trovi iun kiu traduku laborojn de Hedajat. Cxu vi konas tiun tradukonton?

sayeh a dit...

salam.man nemitoonam speranto bekhoonam vali az link hayee ke dade boodi estefade kardam.shaad bashi