12 août 2005

Pri la persa tapiŝo

Tapiŝo estas ĝenerala vorto por nomi teksaĵon kiun;
1) oni pendigas sur muroj por ornami ilin kaj pli komfortigi ĉambron
2) oni metas sur planko por kovri ĝin.
Tio estas difino kiun donas PIV por la vorto tapiŝo. Tapiŝo malsamas je mato (kaj ĝia japana versio tatamo) kiu estas malpli delikata kovraĵo el plektita pajlo, junko, basto, stipo k.s. Kvankam ĝi ne produktiĝas nur en Irano sed en la Okcidento la iranan tapiŝon oni tre bone konas kaj aprezas ĝin pro bonegaj arta kaj kvalita apektoj. Irana tapiŝo (kiun oni ankaŭ nomas persa tapiŝo) estas elstara permanfabrikita artaĵo. Ĝiaj vivaj desegnoj povas kapti ĉies rigardon. Tiujn desegnojn oni ne pentras nek brodas post fabriko. Ili estas formitaj de fadenoj mem. La persa tapiŝo ĉefe estas artefaritaĵo de nefamaj junulinoj kaj knabinoj en foraj vilaĝoj ĉirkaŭ Kermano, Kaŝano, Tabrizo kaj multaj aliaj iranaj urboj. Kiam ili fabrikas siajn tapiŝojn tiuj junaj virinoj sidas sur benkoj sen apogi siajn dorsojn al io ajn (malfacilega pozicio, ĉu ne?). Ili devas atente zorgi sian fabrikon kaj tio ege lacigas okulojn. Iliaj fingropintoj ofte vundiĝas per fadenoj mem aŭ tondilo. Kaj fine iliaj salajroj nur konsistigas centonon de prezoj kiujn oni en Eŭropo aŭ Usono pagas por aĉeti persan tapiŝon. Tion mi skribis por ke aliafoje kiam vi paŝos sur persa tapiŝo vi scios sur kio vi paŝos. En Esperanto la vorto tapiŝo uziĝas anstataŭ ambaŭ anglaj vortoj Carpet kaj Rug. En la persa lingvo ĉiu kovraĵo de planko kaj tabeloj nomiĝas Farŝ(o) kaj la infinitivo Farŝ-kardan signifas tapiŝi. En la persa lingvo, ĝenerala formo de tapiŝo nomiĝas Gali (mi ĉi tie ne skribis Galio ĉar miaopinie en Esperanto oni povas logike uzi la vorton tapiŝo por traduki la persan vorton Gali). Krom Gali ankaŭ ekzistas aliaj formoj de tapiŝoj; Gelimo (kilim, kelim) estas dense interteksitaj varpoj kaj veftoj kiuj formas senvilan surfacon. Ĝi estas multe pli dika kaj maldelikata ol porvestaj ŝtofoj. Fabriko de gelimo estas pli facila, rapida kaj multekosta ol fabriko de vilan karpeton sed tio ne signifas ke ili ne havas artan aŭ kvalitan valorojn. Gabeo (Gabbeh) estas malpli granda tapiŝo teksita, preskaŭ ekskluzive, per edzinoj de ŝafistoj en triboj de Irano, Afganio kaj Turkestano. Ilia desegno estas multe pli malkomplika ol ordinaraj persaj tapiŝoj kaj la nombro de nodoj en ĉiu kvadrata centimetro da ili malpli granda (do kompare al ordinaraj persaj tapiŝoj ili estas malpli subtilaj sed pli facile fabrikeblaj). Mohsen Maĥmalbaf unu el la plej elstaraj iranaj reĝisoroj produktis filmon kies nomo estas gabeo kaj ĝia temo estas vivo de paŝtistaj triboj en Irano. Tiu poemeska filmo estas grande aprezita en la Okcidento kaj gajnis multajn premiojn internaciajn. Do ĉu eksciis ion pri diversaj tipoj de (persa-orienta) tapiŝo? Ili estas Gali (tapiŝo), Gelimo kaj Gabeo.

از ميان ارجمندترين هنرساخته های ایرانی ميتوان از قالی ایرانی نام برد. در این نوشته دو نوع ديگر فرش ایرانی گبه و گليم را معرفی کرده ام

Aucun commentaire: