21 août 2006

Vizaĝo de profeto

Unu el avantaĝoj de vivo kiam vi estas ano de malgrandega religio estas tio ke preskaŭ neniu interesiĝas fari karikaturon de via profeto. Sed tio ankaŭ signifas ke talentaj artistoj ne pentros profeton de via religio en siaj majstraĵoj. Ĉiuokaze tio ne ĉagrenas min. Mi pli ŝatas scii de kie venas la unuaj portretoj de profetoj. Tiu demando precipe estas antaŭmetinda rilate la abrahamajn religiojn ĉar ili estas trapasintaj periodojn de malpermeso rilate portretadon de la profeto ĉe siaj unuaj tagoj (islamo ankoraŭ trapasigas tian periodon kvankam tra la historio oni trovas kelkajn pentraĵojn de vizaĝo de ĝia profeto por ilustri iujn librojn). Post malapero de tiaj malpermesoj (en judismo kaj kristanismo) kiu(j) persono(j) unuafoje imagis vizaĝon de Kristo aŭ tiun de Moseo kaj kial oni imagis ilin tiaj? Tiu demando pri Budho aŭ profetoj de aliaj neabrahamaj religioj (kiom da ili havas konatajn profetojn?) ne estas antaŭmetinda ĉar ili (laŭ mia scio) ne havis tiajn malpermesojn.
MoseoJesuo

Kial la abrahamaj religioj malpermesis portretadon de siaj profetoj? La oficiale esprimita kialo por tiu malpermeso estas la ikonorompismo. Timo pri tio ke bildoj de la profeto uziĝos por idolkultado. Pro tio en tiuj religioj aldone al Dio (kies formo iĝis neimagebla) la profeto ankaŭ iĝis neportretebla (pri judismo kaj krsitanismo almenaŭ ĉe iliaj unuaj tagoj). Ĉu oni povas pli malfaldi tiun ĉi kialon? Tion mi demandas ĉar en iuj interpretoj de islamo (vahabit–talibana interpreto estas inter ili) la malpermeso ne nur temas pri la profeto sed ĉiu vivaĵo kaj precipe la homa vizaĝo. Ĉu ĝi ne povas iel temi pri ia postrestaĵo de pli antikva animismo? Laŭ tiu doktrino la vivo estas tiom mistera kaj neĉirkaŭtraktebla ke ĝi iĝas sankta (kaj homa vivo estas eĉ en la tigaj ĉeloj – ang. stem cells – tial la usona prezidento devas respektigi ilian sanktecon, ĉu ne?). Do imitado aŭ reduktado de ĝi en formo de pentraĵo, bildo aŭ statuo iĝas sakrilegio. Ankaŭ por priskribi kialon de tiu malpermeso eblas konsideri iajn potencojn kiujn oni atribuas al iuj objektoj. Ekzemple en nigra magio oni supozas ke eblas turmenti personon pikante pupeton. Kaj kio okazus se bildoj povus kapti animojn? Se ili povus forpreni parton de tiu dia eco kiu estas ĉe ĉiu viva estulo? Tiam la bildoj, pentraĵoj kaj statuoj iĝis timigaj. Ne mokridu al mi! Eĉ moderna homo ankoraŭ kunportas tiajn ideojn en sia nekonscio. En la literaturo oni povas trovi spurojn de tiaj ideoj en verkoj kiel la portreto de Dorian Gray (Oscar Wilde – 1891). Kompreneble hodiaŭ oni plu ne kredas tiajn ideojn kaj nur uzas ilin kiel alegorioj por esprimi aliajn ideojn sed mi facile povas imagi tempon kiam homoj forte kredis ilin.Nu, en zoroastrismo ankaŭ ni ne havas portreton de la profeto restinta de unuaj tagoj de la religio. Ĉu en nia religio ankaŭ portretado de la profeto estis malpermesata? En Avesto mi ne trovis ion ajn aludantan al tia malpermeso sed mi ne estas leginta tuton de ĝi (kaj cetere mi ne estas fakulo pri ĝia interpreto). Mi nur scias ke en Persepolo kaj multaj aliaj lokoj en Irano ekzistas abundo da homaj figuroj gravuritaj sur rokoj. Povas esti ke iu(j) el ili estas figuro(j) de Zoroastro. Bedaŭrinde ni ne scias (kaj eble neniam malkovros) tion ĉar la figuroj ne estas ĉiam akompanataj de tekstoj. Tio tamen ne kaŭzas ke iuj ne imagi figuron por Zoroastro. Plejofte artistojn ne interesas nepre kongrui kredojn de nuntempaj zoroastranoj aŭ ekzakte reprodukti la historiajn faktojn pri Zoroastro. Tial ekzemple Niĉeo en sia verko “Tiele Parolis Zaratuŝtro” nur uzas personaĵon de la profeto por esprimi siajn filozofiajn ideojn. Lia Zoroastro neniel rilatas al tiu historia homo kies nomo estis Zoroastro. Mi memoras pri Aŭstralia artisto kiu konstruis statuon kaj nomis ĝin Zoroastro. Multaj parsioj (kaj eble aliaj tre tradiciaj zoroastranoj) protestis tiun kompatindan artiston ĉar statuo estis nuda kaj lia/ĝia subzona organo estis videbla. La povra sinjoro devigiĝis ŝanĝi nomon de sia laboro kaj mi pensas ke li neniam plu kreos ion ajn pri Zoroastro. Kontraŭe al la protestantoj lia laboro neniel ĉagrenis min. ZoroastroTio estas ĉar laŭ la historiaj rakontoj nia profeto havis 6 infanojn kaj por fari ilin li nepre bezonis al tia organo. Cetere la artisto ne estis montrinta la profeton tia por malhonori lin sed li estis nur sekvinta la okcidentan artan tradicion. Min eĉ ne ĉagrenos se iu riproĉas Zoroastron ĉar li ankaŭ estis homo. Por kompreni lin oni devas kompreni lian tempon. Tamen li ankaŭ kiel ĉiu alia homo estis riproĉebla. Pri portreto de Zoroastro ni zoroastranoj havas imagitan (kaj kompreneble fikcian) portreton kiun ni atribuas al la profeto. Ĝi aperis unuafoje ĉirkaŭ mezo de la 18-a jarcento. Ĝia origino devas esti laboro de parsio (zoroastranoj kiuj almigris al Barato kaj vivis tie). Mi trovis kelkajn pentraĵojn de tiu portreto (ili havas malsamajn formojn). Mi grade metos ilin en blogaĵoj en kiuj mi skribos pri zoroastrismo aŭ tradukos versojn de Gathao. Ne forgesu ke ili estas imagitaj (kaj fikciaj) portretoj de reala persono. Zoroastranoj ofte ne kredas ian specialan econ por sia profeto. Li ankaŭ estis homo kiel ni sed pere de sia saĝeco grave influis vivojn de homoj ĉirkaŭ si.

4 commentaires:

Kolonjano a dit...

Kara Beĉjo,

ĉi-foje nur du rimarketoj miaflanke:

1-e: La ligiloj malantaŭ la fotoj de Jesuo kaj Moseo interŝanĝiĝis: Kiam oni alklakas la enafiŝan portreton de Jesuo, surekraniĝas pli granda versio de Moseo kaj inverse.

2-e: Unue mi miris, kien malaperis via listo de monataj arkivoj … :-) Eble vi metu la elektilon iom pli supren en la dekstra kolumno.

Ĉu vi jam transiris al la nova Blogger beta? Mi iom hezitemas kaj preferus fari tiun paŝon nur post semajnoj aŭ eĉ monatoj da esperinda stabiliĝo.

Salutojn el daŭre pluvema Rejnlando,
Kolonjano

becxjo a dit...

Kara Kolonjano,

Mi korektis erarojn pri kiuj vi atentigis. Ne! Mi ne estas jam transirinta al Blogger beta.

montamaristo a dit...

Kara Becxjo,

Necesas ankaux klarigi kial tian heziton bildigi iajn sanktulojn ecx iam ekzistis. Tio venas el la logika neceso disigi inter io kreita kaj tio kreinta (miskapablo kompreni la diferencon kaj adori ignorante estus idolismo). Bildo estas io kreita, kompreneble per pentristo, tamen la pentristo mem ankaux estas io kreita kaj faradis la bildon per iloj, ideoj, inspiroj, kaj lertoj iel ajn ricevita de sperto, esploro, trejnado, genetiko, natura beleco ... kaj tiel fine de Dio. Do, adori bildojn de sanktuloj kaj eviti idolismon, oni ankaux devas zorge esplori tiujn rilatojn malantaux la bildo mem.

Sed ankaux fari honestajn bildojn pri Profetoj, la pentristo mem iom profetas. Kristanismo kaj Judismo cxiam agnoskas ke iu ajn kredanto rajtas (kaj ecx devas) profeti. Bedauxre la religio de la "fina profeto" malsxaltas tian lumon...

Kio estas la kazo en Zoroastrismo? Cxu Zoroastro estis profeto komenca aux tio fina? Cxu Zoroastranoj devas aux ne devas profeti preter tiom de Zoroastro mem?

becxjo a dit...

Kara montamaristo,

Zoroastrismo ne estas abrahama religio do koncepto de la religio mem en gxi ne similas al tiu en abrahamaj religioj. Gxi ne estas la unua nek la lasta [religio]. Kaj en gxi profetado ne tute similas al koncepto kiun la okcidentanoj pro influo de judismo au kristanismo havas en penso.