25 févr. 2007

Pri Makgafino

Oni akuzas fizikistojn pri tio, ke ili ofte trovas nomojn por siaj malkovraĵoj, laboratoriaj aparatoj kaj formuloj el nekonvenciaj fontoj kaj strangaj inspirolokoj. Se konsideri, ke fizikistoj por elementaj partikloj trovas nomon en iuj rakontoj de James Joyce (kvarkoj), kvantuman kvaliton, kiu havas nenian ajn rilaton kun normala koloro, nomas koloro kaj por klasifiki kvarkojn donas nomojn kiel ĉarma, sorĉa kaj stranga al ili, do tiu akuzo ne estas malprava. Se vi estas partopreninta kongreson pri fiziko de elementaj partikloj, vi eble estas jam vidintaj T-ĉemizojn sur kiuj estas skribitaj "I Love SuSy - mi amas suzion". Tiu SuSy ne estas nomo de iu virino sed aludas al "Super Symmetry - sueprsimetrio", kiu estas teorio en fiziko.

Hodiaŭ ĉe la sojlo de atribuo de premioj Oskaro al la plej bonaj kinfilmoj de jaro, mi pensis ke nur fizikistoj ne enkondukas strangajn nomojn en la publika sfero. Pruvo estas tiu nomo Oskaro mem. La leganto devas konsenti, ke origino de tiu nomo ne estas t. n. konvencia! Dungito kiu vidas la premian statuon kaj diras "Ho! ĝi similas al onklo Oskaro!". Vere vi konas kiom da aferoj kiuj trovas siajn nomojn pro miraserto de iu dungito?

Makgafino en filmojSed pli ineteresa ol nomo de tiuj famaj premioj estas alia nomo nun bone konata de la publiko kaj ĝi estas Makgafino [ang. McGuffin, MacGuffin kaj Maguffin]. Kio estas Makgafino? Mi hontas, ĉar tiel ŝajnas ke mi estas la lasta esperantisto kiu lernas tiun koncepton. Mi trovis ke jam ekzistas esperantlingva teksto pri Makgafino en vikipedio. Ankaŭ mi lernis ke Jorge Camacho kaj István Ertl estas jam uzintaj ĝin (mi pensas, ke ĉiuj okcidentanoj scias kio estas ĝi). Do finfine kio estas Makgafino? Ĝi estas koncepto enkondukita de brita reĝisoro Alfred Hitchcock pri intrigo de filmoj kaj rakontoj. Makgafino estas elemento de la rakonto kiu altiras la atenton de la spektanto, rakonto disvolviĝas ĉirkaŭ ĝi, sed en la fino havas nenian konsiderindan rilaton kun la principa intrigo de la rakonto. Por klarigi ĝin Hitchcock rakontas:
Ĝi eble estas skota nomo, prenita el historio pri du viroj en trajno: Unu el ili diras 'Kio estas la pakaĵo tie supre sur la valizrako?'; kaj la alia respondas 'Ha, tio estas makgafino.' La unua demandas 'Kio estas makgafino?'; 'Nu,' la alia diras 'ĝi estas aparato por kapti leonojn sur la Altaj Landoj de Skotujo.' La unua diras 'Sed ne estas leonoj sur la Altaj Landoj', kaj la unua respondas 'Nu, tiukaze ne estas makgafino!'. Vi komprenas, ĉu ne?, makgafino estas fakte nenio.
Kvankam en la franca lingvo oni nomas ĝin "un gimmick", tamen tiuj du vortoj ne estas tute samsignifaj. Mi ne povis imagi, ke tiom da Makgafinoj en filmoj kaj romanoj ekzistas (famaj filmoj kiel Star Trek, Deep Space Nine ĝis Pulp Fiction).

Makgafino estas kompleksa kaj malfacile rekonebla. Ĝi ankaŭ iel estas filozofia koncepto. Sed pli interese eĉ en la politiko oni uzas ĝin. Ekzemple la unua preteksto por invado de Irako estis Amas-Detruaj Armiloj sed pliposte oni ŝanĝis la motivon por la milito al la liberigo de la irakanoj. Ĉe la religioj multaj trovas ke la koncepto de Dio ĉefe traktiĝas kiel iu makgafino! Ili opinias ke fakte kvankam religioj disvolviĝas ĉirkaŭ tiu koncepto, tamen ĉe la fino la religia sistemo vere ne zorgas pri ĝi sed pri la sistemo mem, ritoj, tradicioj, reguloj k.t.p.

P.S: Se vi komprenas la francan lingvon mi konsilas ke vi auskultu tiun muzikaĵon de s-ino Patricia Kaas. Ĝia titolo estas "où sont les hommes? - Kie estas la viroj?"

1 commentaire:

Ark a dit...

Mi estas tute cxiutaga homo, ne fizikisto sed mi havis bonsxancon legi la libron (hungarlingve) de S-ro Leon M. Lederman kies titolo The God Particle : If the Universe Is the Answer, What Is the Question? kaj laux mi tiu libro tre tre amuze transdonas la etoson de la mondo de fizikistoj. Tuj tiu cxi libro venis en mian kapon, kiam mi komencis legi la unuan alineon.

Cxion bonan
Ark