25 mars 2007

Fajrostango de Sinjoro Wittgenstein

Kiel klasifiki la filozofojn? Tuj ekpensebla respondo de tiu demando ŝajnas esti, klasifiki ilin laŭ filozofiaj skoloj al kiuj ili apartenas. Komprenble ankaŭ povas ekzisti aliaj metodoj por fari tion, sed ankaŭ eblas, ke oni tute ne kapablu klasifiki ilin. La plej strangan respondon de tiu demando, mi antaŭ nelonge trovis en iu perslingva blogo. Tie la blogisto estis skribinta: “mi preferas tiujn filozofojn kiuj traktas aferojn plie laŭ matematika kaj logika traktmanieroj (li nomis kiel ekzemple Russell, Wittgenstien kaj Platon) kompare al tiuj filozofoj kiuj havas plie kvalifikan kaj epitetan alirojn (li metis Nietzsche kaj Sartre en tiu grupo da filozofoj)”. Mi ne certas ĉu tiu metodo de klasifikado estas trafa, sed ja komparo de filozofoj estas ĉiam fascina.

PopperMalofte estiĝas okazojn kiuj ebligas komparon de du filozofoj unu apud la alia. Lastatempe mi estis renkontinta kelkajn recenzojn pri libro kiu ja temas pri unu el tiaj okazaĵoj. La libro mem estas “Wittgenstein’s Poker” (fajrostango de Wittgenstein, Ecco, Harper Collins, ISBN 0-06-621244-8). Ĝi estas la unua verko de du ĵurnalistoj en BBC, David Edmonds kaj John Eidinow. La libro temas pri eventoj kiuj okazis en oktobro 1946 kiam Ludwig Wittgenstein (1889-1951) kaj Karl Popper (1902-1994) renkontis unu la alian dum kunveno en Cambridge, Anglujo. Mi devas notigi, ke bedaŭrinde kiel la pasinta fojo mi ne estas leginta la libron mem sed nur recenzojn pri ĝi. Tiel ŝajnas, ke dum la renkonto okazis kverelo inter la du viroj. Wittgenstein movis fajrostangon direkte al Popper (ĉu por minaci lin aŭ ne) kaj kolere eliris la ĉambron. La verkistoj intervjuas tiujn kiuj ĉeestis la eventon kaj diras iliajn rakontojn el diversaj vidpunktoj pri la okazaĵo. Tio ĉio tamen nur estas preteksto por studi vivojn de la du gigantaj filozofoj kaj ebligi komprenon de tiuj kialoj kiuj kaŭzis la kverelon.

Wittgenstein kaj Popper estis samlandanoj. Ili ambaŭ naskiĝis en Vieno kaj ambaŭ estis el asimilitaj familioj kiuj estis konvertintaj el judismo. Tio estis la tuta simileco kiun la du viroj havis. Wittgenstein estis filo de ege riĉa industriposedanto. Sed Popper estis infano de pli modesta familio kaj pliposte eĉ perdis sian monon dum ekonomia krizo. Pro tio li devis longtempe lukti cele al ambaŭ vivtenado kaj rekoniĝo. Diversaj aspektoj de vivo de tiuj du grandaj filozofoj de la dudeka jarcento estas ege allogaj kaj instruaj. Tiel rakontiĝas, ke dum la unua mondmilito Wittgenstien militis en flanko de Germanio (kaj en tranĉeoj skribis grandan parton de sia verko, Tractatus). Wittgenstein
Por li, la plej intensa kaj ĝojiga parto de la vivo estis tiu tempo, kiam li estis en ĉiutaga kontakto kun risko kaj danĝero. Ankaŭ estas interesa scii ke Wittgenstein kaj Hitler iris al sama lernejo en Linz (ankaŭ ambaŭ militis dum la unua mondmilito, unu - Wittgenstein - kiel oficiro kaj la alia - Hitler - kiel kaporalo). Aliflanke la patro de Popper kontribuis fonduson kiu helpis malriĉajn artistojn kiel Hitler (li iam pentris) vivteni. Ironie en tempo de la tria Reich Wittgenstein kaj unu el liaj fartoj pagis kolosan monsumon por garantiigi foreskapon de sia fratino for de nazia aŭstrio. Wittgenstein mem rifuĝis en Norvegio dum Popper eskapis al Nov-Zelando. Apud ĉiuj el tiuj malsimilaj kvalitoj, ili havis unu komunan kvaliton; ili ambaŭ estis ege malbonhumoraj. Ĉe la debatoj Popper estis kolera kruelulo kiu toleris nenian kritikon. Wittegnstein ankaŭ kaŭzis timon ĉe siaj ĉirkaŭuloj eĉ tiuj kiuj ŝatis lin. Lia konduto povis plorigi aliajn personojn.

La plej granda diferenco inter Wittgenstein kaj Popper estis iliaj filozofiaj rigardoj. Wittgenstein volis scii, ke kiu demando en la filozofio havas sencon kaj do estas antaŭmetebla. Por trovi tion li ĉefe studis rilatojn inter la lingvo (kiel esprimilo) kaj filozofia elpensado. Aliflanke Popper estis filozofo de la scienco. Li volis scii, ke kiu teorio estas scienca. Por li indikilo de scienca teorio estas ĝia aperteco (ang. openness). Iu scienca teorio devas esti aperta por kontrolo kaj eĉ eventuala elmontrado de ĝia falseco per pruvoj. Por Popper iu bona socio estis tiu socio kiu permesas ŝanĝon de la registaro sen sangoverŝado. Kaj tiel dum Wittgenstein interesiĝis pri vizito de Sovietunio (kelkaj eĉ opinias, ke li instigis kelkajn personojn al spionado por KGB – spionada organizaĵo de Sovietunio – kvankam tio estas malfacile kredebla), li per Popper konsideriĝis kiel malamiko de lia libera socio.

La du viroj mortis kaj la fajrostango de Sinjoro Wittgenstein iĝis preteksto por ke mi lernu iom pli pri historio de la filozofia elpensado. Hodiaŭ tiel ŝajnas ke filozofia rigardo de Wittgenstein havas pli gravan influon ĉe akademiaj filozofoj. Iu enketo inter profesiaj filozofoj en 1998 montris, ke li konsideriĝas kiel la kvina plej granda filozofo de tuta tempo (post Aristotle, Plato, Kant kaj Nietzsche kaj antaŭ Hume kaj Descart). Malgraŭ tio, Popper ankaŭ ludis (kaj ankoraŭ liaj laboroj ludas) grandan rolon en evoluo de la filozofia elpensado.

3 commentaires:

Ralph Dumain a dit...

Se vi povas legi la anglan lingvon, rigardu mian recenzon de la libro:

http://www.amazon.com/gp/cdp/member-reviews/A3K8ML87FBDM89/ref=cm_cr_auth/102-6558873-5781747?ie=UTF8&sort%5Fby=MostRecentReview

Cetere, Wittgenstein malamis Esperanto, kontraue al Carnap, kiu mem estis Esperantisto.

Rigardu ankau mian retgvidilon pri Esperanto:

http://www.autodidactproject.org/guidespo.html

becxjo a dit...

Kara Ralph,
Dankon pro la informo. Pri la anglalingva scipovo, mi nun logxas en Kanado kaj laboras cxi tie do oni prave atendas ke mi scipovu la anglan lingvon. Cxu ne?

Ralph Dumain a dit...

Mi ligis al via artikolo cxe mia nova blogejo:

Gxirafo
http://gxirafo.blogspot.com/