28 avr. 2007

Rara fenomeno

Lastatempa novaĵo pri tertremo proksime de Anglujo estas konsiderinda. Fakte tertremoj en tiu parto de la mondo estas treege maloftaj. Laŭ geologiaj scioj la norda parto de Eŭropo estas for de interkontaktejoj de tektonikaj platoj. En sudo de Eŭropo (Italio kaj regionoj ĉirkaŭ ĝi) surfaco de la tero estas multe pli aktiva.

La supra mapo montras lokojn de tertremoj en la mondo (ruĝaj punktoj).

Nova tipo de revuoj

MONOCLE elstare prezentas la novan vizaĝon de la informomedio en la dudek unua jarcento. Ĝi miksas tutajn kapablaĵojn de la interreto; video, sono kaj teksto por disponigi sufiĉe profesian, bone zorgitan, maldifekte redaktatan kaj evidente multekostan retan revuon. Por 10 numeroj en ĉiu jaro oni devas pagi 75£. Ĉu iam esperantistoj ankaŭ prezentos siajn surretajn revuojn en tiu formo?

22 avr. 2007

Franca baloto

Hodiaŭ la tuta tago mi sekvis novaĵojn rilate la francan prezident-baloton. Dum BBC havis specialan programon, kaj la kanada CBC (la kanada ĉefa novaĵagentejo) dediĉis kapalineojn de siaj novaĵoj al la rezulto de la baloto, la tv-kanalo CNN (kaj aliaj usonaj novaĵagentejoj) tre pretere raportis pri ĝi. Kvazaŭ por usonanoj, Francio tute ne ekzistas!

Scienca artikolo

Al la kara leganto mi devas malkaŝi, ke aldone al korpo de nudaj belulinoj min ankaŭ interesas multaj aliaj aferoj! Ekzemple min interesas vojaĝo, legado de bonaj literaturaĵoj, sciencfikciaĵoj (libro, filmo, tv-serio, bildstrio) kaj la japanaj animacioj “Manga”. Sed antaŭ tio ĉio, mia ĉefa pasio en la vivo estas scienco. Feliĉe ĝis nun mi havis fortunon studi ĝin kaj trovi laborojn rilate mian studofakon. Mia intereso pri la scienco estas tiel, ke eĉ konsiderinda parto de miaj hobioj rilatas ĝin. Kiam mi komencis lerni Esperanton, mi speciale interesiĝis pri ĝia apliko en sciencaj interŝanĝoj. Kompreneble pri tio, oni davas ne kompari Esperanton kun naciaj lingvoj kiel la angla kaj la franca. Sed oni rajtas kvalite kaj kvante kompari laborojn kiuj pri la scienco fariĝas per Esperanto kun agadoj kiuj per ĝi okazas pri aliaj aferoj (muziko, literaturo, distraĵoj k.t.p).

Lastatempe en blogero en la reta paĝo de Esperanto-USA, s-ro Don Harlow anglalingve prezentis parton de laboroj kiujn oni faras per Esperanto rilate la sciencon. Laŭ mia opinio, tiaj laboroj devas klasifikiĝi en du kategorioj; tiuj laboroj kies celo estas popularigo de sciencaj konceptoj kaj prezentado de la sciencaj eltrovaĵoj al nefakuloj apud laboroj kiuj celas pli fakajn sciencajn interŝanĝojn. Mi opinias, ke tiuj du tipoj da laboro ambaŭ estas tute valoraj kaj absolute necesaj. Kvankam pri la unua grupo da verkoj en Esperanto jam ekzistas konsiderinda riĉeco, tamen pri la dua grupo oni ne estas farinta multon.

Tio estas evidenta, ke por komplikaj sciencaj skribaĵoj kun multaj matematikaj formuloj kaj fakaj lingvaĵoj en Esperanto nun ne ekzistas granda nombro da legantoj. Malgraŭ tio mi opinias, ke oni devas skribi tiajn tekstojn eble ne por ekzistaj legantoj sed kiel modeloj por la estonteco. Tiurilate mi admiras la pioniran laboron de s-ro Ulrich Matthias pri lineara algebro. Ĝi estis mia inspirofonto por skribi broŝureton pri nelineara optiko. Skribante tiun broŝureton mi decidis ne timi skribadon de altnivela matematiko kaj komplika fiziko. Nun ĝi estas disponebla sur la reta paĝo de STEB. Kompreneble nun eble ne multaj legos ĝin kaj pro tre rapida progreso de la scienco plejeble ĝi tre baldaŭ plu utilos al neniu. Sed mi esperas, ke ĝi servu kiel ekzemplo kaj ia modelo por similaj sed pli aŭdacaj laboroj. Pri tiu laboro mi precipe ŝuldas al tiuj kiuj inspiris min i.a. s-roj Fred Meyer, Otto Haszpra, Amri Wandel, Ulrich Matthias kaj Harri Laine.

20 avr. 2007

Templo

Templo
Laŭ la kurboj sorĉita,
tra la linioj perdita,
ombroj kie postforgesi la koron,
honesta honto, peza atricio, pasia deziro,
templo tie,
tiuj kurboj, linioj, ombroj.

19 avr. 2007

Bedaŭro

Ĉiujare okazas diversaj kongresoj rilate zoroastranojn en la mondo. Ĝis nun mi neniam havis fortunon ĉeesti unu el tiajn kongresojn. Ĉi-jare la kongreso de nordamerikaj zoroastranoj okazos en Toronto de la 29-a de junio ĝis la 2-a de julio. Bedaŭrinde pro alta aliĝokosto mi plejeble ne povos ĉeesti ĝin. Ve! Estus interesa renkonti zoroastranojn kiuj loĝas en Usono (kaj aliaj urboj de Kanado ekzemple Vankuvero kaj Montrealo).

En defendo de nedefendebla!

Mia antaŭa blogaĵo estis reflekso reage al du okazaĵoj; unue tute nekomprenebla hororaĵo okazinta en la universitato de Virĝinio. La dua estis blogero de s-ro Miner je la 17-an de aprilo pri Unesko. Mi scias, ke kiam mi skribas tiel reflekse, tono de miaj skribaĵoj iĝas agresaj kaj mi plejofte esprimas miajn ideojn fuŝe. En tiaj okazoj estas pli bona, se mi atendos kelktempe kaj skribos post iu prokrasto.

Relegante la blogeron de s-ro Miner, mi trovis ke ja li povas pravi. Ĉiuokaze la nocio de utileco estas tute subjekta. Facile eblas kompreni, ke kial Unesko por s-ro Miner (kaj ankaŭ s-ro Robert Fulford) estas senutila. Aliflanke Unesko por tiuj “intelektuloj” kiuj laŭ s-ro Miner ricevas siajn salajron de ĝi estas tute utila. Eraro estas konsideri, ke se tiuj nome intelektuloj ne trovus laboron en Unesko, ili ne povus labori en iu alia laborloko (ĉiuokaze miloj da intelektuloj – kiel s-roj Miner kaj Fulford mem - ĉirkaŭ la mondo ne laboras por tiu organizaĵo, sed el aliaj fontoj gajnas monon).

Stabejo en Unesko en ParizoJa iuj faroj de Unesko nepre povas kosideriĝi kritikindaj. Sed iuj faroj de multaj aliaj organizaĵoj kiel UNo, la Monda Banko, NATO kaj eĉ la usona registaro mem povas esti kritikindaj. Korupteco kaj malŝparo de mono ekzistas en preskaŭ ĉiu organizaĵo (la plej lastatempa ekzemplo estas skandalo ĉirkaŭ la usona direktoro de la Monda Banko, s-ro Wolfowitz). Ankaŭ oni ne forgesu ke Usono kaj Britio (du el la venkintoj de la dua mondmilito), ne tiuj landoj pri kiuj s-roj Miner kaj Fulford estas tiom koleraj, estas la fondintoj de Unesko. Se en kapalineo de la statuso de Unesko oni legas “since wars begin in the minds of men, it is in the minds of men that the defenses of peace must be constructed – ĉar militoj komenciĝas el la menso de homoj, do oni devas ankaŭ estigi defendon de la nocio de paco en menso de homoj”, tiu ideo estas rezolucio de landoj kiuj fondis Uneskon (inter ili Usono kaj Britio) ne Irano, Irako aŭ Saŭd-Arabio. Fakte nur en 1984 kaj 1985 kiam Reagan kaj Thatcher taksis la organizaĵon neutila por progreso de anglo-usona tutmonda hegemonio, unue Usono kaj post ĝi Britio rezignis membrecon en Unesko. La nura alia lando kiu sekvis ilin estis Singapuro (laŭ William Gibson Disneyland with the death penalty – disnilando kun mortopuno”). Britio revenis al Unesko en 1997 kaj Usono faris tion en 2003 (Singapuro ankoraŭ ne estas farinta tion!).

Por pli bone kompreni kial la ĵurnalo National Post publikigis la artikolon de s-ro Fulford, oni devas noti ke la menciita ĵurnalo estas arda defendanto de Israelo kaj ĝiaj interesoj. Ankaŭ lastatempe koncerne fosadon en iu loko en Ĵerusalemo estis konflikto inter Unesko kaj Israelo (finfine Unesko deklaris ke fosado ne damaĝos la monumenton). Nun eble la leganto pli bone komprenas originon de la artikolo. [Ofte kiam organizaĵo kiel ekzemple Human Rights Watch kritikas Israelon, en Usono kaj la okcidento multaj akuzas ĝin pri partieco sed kiam la sama organizaĵo raportas pri fifaroj kiuj okazas en Irano, ĉiuj medioj en la okcidento laŭdas tion. Nuntempe Usono ĉefe apogas al alia internacia organizaĵ(aĉ)o IAEA por antaŭenigi siajn planojn kontraŭ la islama respubliko en Irano. Ankaŭ ĉe la komenco de atako al Irako oni multe aŭdis usonanojn kiuj diris UNo estas senutila sed nun oni sen riproĉo uzas ĝin por internacie sankcii Iranon].

Finfine kvankam por s-ro Miner, Unesko nur estas malŝparanto de lia impostomono, sed por tiuj homoj kiuj vivas en landoj kiel Irano ĝia revuo “Unesco Courier – kuriero de Unesko” estas la nura kanalo al ideoj kaj idealoj de homoj ekster sfero de reganta ideologio. Premoj de Unesko savis multajn historiajn monumentojn kaj arkeologiaĵojn de la detruiĝo (ekzemple la placo Nagŝ-e-ĝahan en Isfahano, Irano). Internaciaj trejnkunsidoj organizitaj per Unesko helpis multajn iranajn raportistojn konatiĝi kun ĵurnalismo kaj graveco de libereco pri esprimo [ili pliposte agadis por disvastigi verajn novaĵojn kvankam multaj el ili malliberiĝis kaj eĉ murdiĝis – iu kiu unufoje gustumas liberecon ne povas forgesi ĝin eĉ se tio kostos lian/ŝian vivon]. Kaj jes Unesko konvinkis min ke, “ĉar militoj komenciĝas el la menso de homoj, do oni devas ankaŭ estigi defendon de la nocio de paco en menso de homoj”. Por trovi kelkajn utilojn de Unesko sufiĉas serĉi ĝian nomon sur novaĵoserĉilo de guglo.

16 avr. 2007

Apoginda kulturero

Mi komprenas kial iuj opinias, ke UNESKO estas senutila. Tio estas ĉar ili ŝatas, ke aliaj kulturoj formortu por ke ankaŭ en aliaj lokoj de la mondo la plej sintrudanta kulturo (tiu de holivudo kaj Usono) venku. Por ke ne nur en Usono sed ankaŭ en Eŭropo kaj aliaj partoj de la mondo junuloj iru al universitatoj aŭ mezlernejo kaj pafmortigu senkulpajn homojn. Nepre laŭ tiaj personoj tiu tradicio (pafmortigi homojn en lernejoj) estas apoginda. Do al pli glora kulturo sen Unesko ... !

15 avr. 2007

La plej belaj aferoj

Helen Keller kaj ŝia instruisto SullivanLa plej belaj aferoj en la mondo ne povas esti vidataj aŭ eĉ tuŝataj, ili devas sentiĝi per la koro.

The most beautiful things in the world cannot be seen or even touched, they must be felt with the heart.

La usona blindsurda verkistino Helen Keller (1880 - 1968).

12 avr. 2007

El Avesto (10)

Jen traduko de alia verso de Gathao. Ĝi estas la oka kanto de ĝia unua parto (Ahnavajiti) :

Unue ĝia transskribo per la esperanta alfabeto :
Vahiŝtem cva vahiŝta jem aŝa vahiŝta hazaoŝem ahurem yasa va-unuŝ naroi feraŝaoŝtrai maibjaĉa ja-eibi-jasĉa it rong-hang-hoi vispai jave vang-heuŝ manag-ho.

Ĝia traduko:
Ho, la plej bona kaj en harmonio kun la Kosma Ordo, mi preĝas kaj petas vin, donacu por ĉiam la Bonan Penson al la nobla Fraŝaoŝtra kaj al tiuj kiuj meritas ĝin.

ZoroastroĜis nun mi tradukis Aŝa kiel la Virto. En tiu ĉi verso mi devas iomete ampleksigi ĝian signifon kaj uzi la signifon la Kosma Ordo. Ĝi estas la aro da ĉiuj naturaj leĝoj kiuj regas la universon kaj la vivon. Iusence tiu nova signifo ne kontraŭas la antaŭan signifon ĉar laŭ mazdaismo la Virto estas tiam kiam la persono estas en akordo kun tiuj leĝoj. El tiu verso oni lernas, ke en zoroastrismo (almenaŭ en ĝia plej frua formo) Ahura-mazdao mem estas en harmonio kun la Kosma Ordo. Tial la instruoj de zoroastrismo ĉefe ne temas pri supernaturaj okazaĵoj, neordinaraj mirakloj aŭ halucinaj vizioj. Ankaŭ zoroastrismo instruas, ke ĉiu evento en la mondo estas laŭ la Kosma Ordo, do studebla kaj komprenebla. En traduko de la antaŭa verso ni konatiĝis kun Viŝtaspa, reĝo kiu akceptis la religion de Zoroastro. En tiu ĉi verso Zoroastro mencias nomon de lia veziro, Fraŝaoŝtra (en la moderna persa lingvo Farŝuŝtar). La profeto petas donacon de la Bona Penso por Fraŝaoŝtra, ĉar li estas multe helpinta la religion.

Arkivo de tradukoj de Avesto.

10 avr. 2007

Ne cédez pas à la peur!

Mes amis français! S’il vous plait ne votez pas pour Sarkozy. Ne cédez pas à la peur. Moi, je comprends qu’actuellement la peur des immigrés et le malaise social vous ont envahit. Mais ne cédez pas à la xénophobie. Sarkozy et LePen ne résoudrent pas les problèmes de votre pays.

P.S: Si Sarkozy va gagner, je n'utiliserais plus la langue française dans mes communications sauf en cas de nécessité absolue. Et ça va être très dur parce que j’adore cette langue.

Blogero de Parŝo pri la baloto.

8 avr. 2007

Terura premo!

Legantoj de mia blogo scias, ke mi ĝenerale estas oponanto de la islama reĝimo en Irano. Mi antaŭe skribis pri politikaj motivoj malantaŭ provokantaj agadoj de tiu reĝimo rilate la okcidenton. Aliloke mi komentis farojn de iuj idiotoj en Irano. Sed mi ankaŭ opinias, ke en studo de politikaj eventoj oni devas ne perdi sian senton de justeco kaj serĉo de ĝusteco. Ankaŭ mi ne opinias, ke malamiko de mia malamiko nepre devas konsideriĝi kiel mia amiko. Mi taksas, ke hodiaŭ la plej grava problemo de la usona registaro estas ĝia antaŭa manko de honesteco.

Britaj mararmeanojĈiuokaze mi ĝojas, ke la britaj mararmeanoj arestitaj per gardistoj de la islama revolucio, sane liberiĝis kaj reiris siajn hejmojn. Samtempe malgraŭ ĉiu abomeno kiun mi eble sentos rilate la islaman respublikon en Irano tamen intervjuo de tiuj mararmeanoj en Britio ne povis estigi ion krom rideto sur miaj lipoj. Kiam oni demandis ilin, ke kial en Irano ili konfesis kaj responde ili diris pro timo kaj psika premo, mi rememoris miajn kelkajn arestojn en Irano (pro trinko de alkoholaĵoj aŭ partopreno en ambaŭseksaj festoj kiuj estas malpermesataj en Irano) kaj ridis. Ho ve al Britio, se strumantoj de ĝia reĝa mararmeo (ang. Royal Navy - ĝi konsideriĝas kiel unu el la plej timigaj mararmeoj en la mondo) timas pro manoj katenitaj, okulvindiĝo kaj iuj minacoj. Dum miaj arestoj per la revoluciaj gvardioj en Irano, se mi scius, ke la brita ministrio pri eksterlandaj aferoj sekvus mian sorton, mi apartenus al unu el la plej fortaj armeoj en la mondo kaj usono pretiĝas ataki pro ĉiu malgranda preteksto al miaj arestintoj, mi multe pli facile eltenus tiujn arestojn!

Mi elkore ĝojas ke en Irano oni ne batis la britajn mararmeanojn aŭ ne fizike damaĝis ilin. Tio estas tute normala ĉar la islama respubliko bone sciis, ke eĉ guteto da sango el nazo de unu el tiuj soldatoj povus kaŭzi la plej teruran militan atakon kontraŭ la lando.

Malĝojiga estas kiam oni en BBC mem vidas, kiel iuj britaj soldatoj en sudo de Irako estas farintaj militan krimon kontraŭ irakaj civiloj kaj oni ne sekvas tion. Ĵus antaŭ tiu ridinda intervjuo de britaj mararmeanoj “Amnesty International” raportis pri plimalboniĝo de kondiĉoj por arestitoj en la malliberejo en Guantanamo. Oni ne forgesu tio kiu okazis en AbuGarib. En Eŭropo oni ankoraŭ diskutas neleĝajn arestojn per CIA.

Ja la faro de la islama respubliko ne estis bona. Sed mi ne perdos mian justecon dum prijuĝado de eventoj.

P.S: Tute sen rilata al la temo mi denove enamiĝis al fascinegaj turkaj muzikoj. Jen tre bela turka muziko de tre bonaspekta kantisto “Tarkan”. Mi estas certa ke ĉiuj sinjorinoj deziregos tian viron. Kaj mi devas bedaŭre konfesi, ke el virina vidpunkto ili tute pravas!!

6 avr. 2007

Pri esperantlingvaj muzikoj

Lastatempe kun iomete da malkomforto mi legis plendojn pri piratado de esperantaj muzikoj sur la interreto. Mi opinias, ke esperantistoj devas laŭeble subteni produkton de esperantlingvaj kulturaj varoj. Fakte pro tio, mi kreis la parton “bazaro” en mia blogo por prezenti tiajn varojn. Sed samtempe mi esperas, ke esperantistoj komprenu specialan situacion de Esperanto kaj agu kongrua kun ĝi.

Ankoraŭ de tempo al tempo, mi renkontas esperantistojn kiuj opinias per laboro pri/por/per Esperanto eblas gajni monon kaj vivteni. Nu, mi opinias, ke en la nuna situacio de la lingvo tio ne eblas. Mi esperas vidi tagon kiam oni povos studi en Esperanto, labori pri Esperanto kaj vivteni per Esperanto, sed tio ankoraŭ estas iu revo (espereble realigebla).

Merkato de espeantaj varoj estas sufiĉe speciala. Se en iu nacia lingvo verkisto kiel ekzemple tiu de la rakonto “Harry Potter” povas atingi famon kaj gajni grandegan monsumon, en Esperanto eĉ la plej bonaj verkistoj ne kapablos fari tion. La plej legata revuo en Esperanto (la revuo “Esperanto” de UEA) havas ĉirkaŭ 4000 - 5000 abonantojn. Ĉiu realisma pritakso de la merkato por esperantaj kulturaĵoj devas esti bazita sur tiu cifero. Tuj evidentiĝas ke la plej bone vendata muziko en Esperanto povas esperi vendokvanton de ĉirkaŭ 400-500 (konsideru diversajn preferojn kaj la nombro de diversstilaj muzikoj – tiu kiu aĉetas ĵazon ne aĉetos hiphapon kaj male). Ĉiu kalkulo montros, ke per ĉiu sencohava fina prezo por vendo de KD-oj ne eblas kovri la kostojn de ilia produkto.

Kial la produktantoj de esperantlingvaj muzikoj atendas, ke iu kiel mi pagu altan koston, pere de la interreto, banka ĝiro aŭ alia malfacila pagmaniero, atendu dum kelkaj semajnoj kaj finfine ricevu aron da 10-20 muzikoj inter kiuj mi plejeble ŝatos nur 2 ĝis 4? La esperantistoj ne konsistigas sekton kies anoj estu fervoraj sekvantoj de ia religia ordo kaj plenumu ĉian malraciaĵojn por bono de sia sekto. Esperantlingvaj kulruraĵoj ankoraŭ devas allogi esperantistojn kaj ili ne faros tion nur ĉar ili estas esperantlingvaj. Pri la muziko tiu allogado ege pli malfacile okazos. Mi memoras en iu epoko inter ĉiuj du programoj en televido oni aŭdigis la kanton “You're beautiful” de “James Blunt”. En tiu tempo eĉ en bazaroj oni aŭdis tiun muzikon. Ni dum kelkaj monatoj estis tute mergitaj en ĝi (kaj finfine mi ne aĉetis ĝin). Io simila okazis pri la muziko de la trupo “Las Ketchup”. Pardonu min! Sed mi malgraŭ ĉia sento de ŝato rilate Esperanton ne allogiĝos aĉeti muzikon el kiu oni povas aŭdi nur 30 sekundojn sur iu retpaĝo.

Do kion oni povas fari? Mi opinias, ke almenaŭ nuntempe oni ne povas atendi gajnon de mono per Esperanto kaj ĉiu produkto de kulturaĵoj en tiu lingvo nur povas okazi pere de subvencioj kaj volontula agado. Tio estas fakto (bedaŭrinda). Ĉu amatoreco difektos kvalitojn de laboroj? Mia respondo estos ne. Mi konas aliajn kampojn krom Esperanto en kiuj pasio kaj sindediĉado estas rezultintaj grandajn atingojn.

Mi abomenas Vindozon ne ĉar ĝi estas fuŝita mastruma sistemo sed ĉar Microsoft malhoneste subpremas ĉian rivalecon. Estas longtempe, ke mi nur kaŭze de bezono uzas ĝin, sed mi pretas tre volonte pagi monon por aĉeti kaj per tio subteni Linukson. Bedaŭrinde la esperantlingvaj muzikoj ne povas apogi sur simila bezono kiel Vindozo; Mi ne mortos se mi ne aĉetos ilin (sed mi ne kapablos labori se mi ne uzos Vindozon ĉar pri la mastruma sistemo en mia laborloko ne decidas mi).

Finfine mi taksas la revuon “la Ondo de Esperanto” tre bona revuo, kaj ĉar pereferas legi bonajn artikolojn surpapere do mi intencas aboni ĝin. Mi konsilas, ke se vi intencas aboni buntan, bonkvalitan revuon esperantlingvan, vi ankaŭ konsideru ĝin kiel unu el viaj elektoj.

1 avr. 2007

La plej bona sciencfikcia tv-serio

TV-Serio BattleStar Galactica
Se ekzistus nur unu atingo pri kiu la kanadaj artistoj povus esti fieraj, ĝi sen iu ajn dubo estus la tv-serio Battlestar Galactica. La serio mem estas Usona sed ĝi produktiĝas en Kanado kaj multaj kanadaj geaktoroj rolludas en ĝi. Ĝi estas unu el la plej bonaj scienfikciaj tv-serioj kiujn mi estas vidinta dum tuto de mia vivo.

Jen kelkaj muzikvideoj de la serio.

Muzikvideoj (1), (2), (3)

P.S: Pardonu min, se mi ne diras mensogon de la unua aprilo. Mi ne trovis interesan mensogon. La supra teksto estas mia vera opinio.