31 déc. 2008

Al la jaro 2009

Dum en kelkaj lokoj en la mondo la jaro 2009 estas jam komencita, ĉi-tie en Kanado ni ankoraŭ estas en la lasta tago de la jaro 2008. Dum la jaro 2008 okazis diversaj gravaj kaj malgravaj eventoj; s-ro Obama elektiĝis kiel prezidento de Usono, ekonomia krizo okazis, la konflikto inter Rusio kaj Kartvelio transformiĝis al arma batalo, k. t. p. Bedaŭrinde je la fino de ĉi tiu jaro okazis alia milito en Mez-Oriento. Mi eniros la jaron 2009 kun espero de paco kaj malpli da sufero por ĉiuj homoj sur la planedo. Ĉu homoj lernos esti pli saĝaj kaj agi pli saĝe? Tion oni nur povas esperi ...

28 déc. 2008

Malĝoja pro morto de homoj

Ĉi tiuj feritagoj ne estis bonaj! Nu! Ĝi bone komenciĝis, sed post iom da tempo konflikto inter Israelo kaj palestinaj militantaj grupoj iĝis severa milito. Bedaŭrinde denove Mezoriento brulas.

Ĉi-foje tamen io ne estas kiel antaŭaj similaj okazaĵoj. Dum la du pasintaj tagoj mi sekvis la perslingvajn blogojn sur la interreto. Kiel kutime multaj iranaj blogistoj (eĉ multaj el tiuj kiuj ne vere konsentas vidpunktojn de la islama respubliko kiu senhezite kaj senkondiĉe subtenas palestinajn militantajn grupojn) esprimis malaprobon rilate atakojn faritajn de Israelo en Gaza. Malgraŭ tio, por mi estis interesa vidi, ke por la unua fojo relative granda parto de iranaj blogistoj aliflanke kondamnis fiagojn de la grupo Hammas kaj rigardis tiun grupon kulpa.

Kompreneble ankoraŭ multaj deziras, ke palestinanoj ne ege suferos. Tamen multaj rekonas, ke Hammas estas provokinto kaj respondeculo por la situacio. Tiel ŝajnas, ke post la malsukcesa milito en Libano, ĉi-foje la israela registaro estas pli bone preparinta sin por la publika opinio. Almenaŭ por la unua fojo mi sentas, ke multaj irananoj konsideras palestinanojn kiel viktimoj de ne nur Israelo sed ankaŭ Hammas.

23 déc. 2008

Prezento de monstro

Nur por montri pri kia monstro mi nun estas okupata; jen ekvacio kiun mi devas solvi kaj uzi la rezulton por priskribi donitaĵojn de miaj eksperimentoj!
Mia montsra ekvacio

Kiam ni forlasos animalecon?

    - Ĉiam maniulo
Kiam mi estis knabo, tiu rakonto ĉar ŝajne enhavis maldecajn sugestojn pri senvestiĝo kaj senvestigo estis alloga por ni; en tiu ĉi parto de la mensmalsanulejo oni zorgis pri tiuj mensmalsanuloj kiuj havis manion por rompi vitrojn. Kiel kutime, psikoterapiisto de tempo al tempo venis kaj taskis progreson de kuracoj. Li demandis malsanulojn por vidi kiel ilia situacio estas ŝanĝitaj.

- se oni lasus vin iri ekster ĉi tiu loko, kion vi unue farus? demandis la psikoterapiisto el la unua malsanulo.
- mi prenus ŝtonon kaj frakasus vitrojn de la plej granda restoracio de la urbo.
- kaj kion vi farus, se oni lasus vin? Li ripetis la demandon por la dua malsanulo.
- mi irus kaj per sago frakasus vitrojn de banko en nia kvartalo.
La psikoterapiisto demandis la saman demandon el la tria malsanulo. Li respondis:
- Mi? Mi irus kaj trovus laboron.
La menskuracisto estis ekscitata. Li demandis: "Kion post tio vi farus?"
- Mi laborus, ŝparus monon kaj aĉetus domon.
- kaj post tio?
- Mi trovus edzinon.
La psikoterpaiisto estis ege surprizita kaj scivolema. Li petis, ke la malsanulo diru kion li post tio farus.
- Mi prenus mian edzinon al la dormoĉambro.
- Interese! Kaj post tio?
- Mi forprenus ŝiajn vestaĵojn.
- Ho ege bona! kaj post tio?
- Mi ankaŭ forprenus ŝian mamzonon.
- Kaj post tio?!
- Ho! Kun tiu zono mi fabrikus katapulton kaj frakasus vitrojn de la najbaroj.
    - Eble ni ankaŭ
Tiel ŝajnas, ke ni ŝajne sanaj (mense) homoj ne estas ege pli bonaj ol tiuj mensmalsanuloj de la supra rakonto. En 1963 sciencisto faris studon. Li petis volontulojn elektre ŝoki alian personon, kiam tiu persono malĝuste respondas al demando. Kompreneble la elektraj ŝokoj ne estis realaj, kaj ankaŭ la ŝokita persono estis aktoro kiu ŝajnigis, ke li suferas pro la ŝokoj. Tion tamen la volontuloj ne sciis. En tiu laboro esploristoj rivelis, ke 80% de la volontuloj kapablis suferigi alian personon.

Nun nova studo farita de sciencistoj de la universitato Santa Clara en Usono montris, ke proksimume 70% da studitaj personoj kapablis suferigi alian personon.

Mi demandas min mem "kiam la homoj malproksimiĝos de siaj animalaj naturoj?" Eble neniam! Kiu scias?

La novaĵo en la novaĵoretejoj BBC kaj Reuters.

19 déc. 2008

Okaze de Kristnasko

Estas normala paroli pri Kristo kaj Kristanismo proksime al Kristnasko. Kontraŭe al tio, kiun diras multaj religiemaj kristanoj, mi persone kiel nekristano tute ne ĉagreniĝas gratuli okazon de religia festo ĉe Kristnasko (uzi la anglan esprimon "Merry Christmas" anstataŭ "Happy Holiday"). Miaopinie kristanoj mem estas tiuj kiuj antaŭ ĉiu alia estas senigintaj Kristnaskon je ĝia spirito de kunestado, kompato kaj karitato. Ili mem estas transforminta ĝin al komerca frenezeco kiun oni vidas hodiaŭ. Ĉiuokaze mi deziras tre bonan kaj feliĉan Kristnaskon por legantoj de mia blogo.

Inter rakontoj de Biblio (kiun mi ne konas senpere sed nur per nereligia literaturo kaj filmoj) mi tre ŝatas la suban rakonton. Mi unuafoje legis mencion pri ĝi en sciencfikcia novelo de Isaac Asimov (mi pensas, ke ĝi estis "la Ŝtalaj Kavernoj" - en. The Caves of Steel). La biblia rakonto laŭ Johano en ĉapitro 8 estas:

Sed Jesuo iris al la monto Olivarba. Kaj li revenis frumatene en la templon, kaj la tuta popolo venis al li; kaj li sidiĝis, kaj instruadis ilin. Kaj la skribistoj kaj Fariseoj alkondukis virinon, kaptitan en adulto; kaj stariginte ŝin en la mezo, ili diris al li: Majstro, ĉi tiu virino estas kaptita adultante, en la faro mem. En la leĝo Moseo ordonis al ni tiajn ŝtonmortigi; sed kion vi diras? Kaj tion ili diris, provante lin, por povi lin akuzi pri io. Sed Jesuo sin klinis, kaj per fingro skribis sur la tero. Kiam ili ankoraŭ demandis lin, li leviĝis, kaj diris al ili: Kiu el vi estas senpeka, tiu unua ĵetu sur ŝin ŝtonon. Kaj denove li sin klinis kaj skribis sur la tero. Sed aŭdinte tion, ili eliris unu post alia, komencante de la plej maljunaj kaj ĝis la lastaj; kaj restis Jesuo sola, kaj la virino staranta en la mezo. Kaj Jesuo leviĝis, kaj diris al ŝi: Virino, kie ili estas? ĉu neniu vin kondamnis? Kaj ŝi diris: Neniu, Sinjoro. Jesuo diris al ŝi: Ankaŭ mi vin ne kondamnas; iru, kaj de nun ne plu peku.
Mi ege ŝatas tiun rakonton ĉar ĝi aludas al laŭ mi vera temo: tio, ke kiel tikla estas juĝi aliajn kaj kondamni ilin (mi ne parolas pri juĝistoj sed ordinaraj homoj), dum ĉiutage ni tre facile, senhezite kaj senĉese faras tion (juĝi aliajn).

Tie estas pluraj pentraĵoj surbaze de tiu rakonto. Inter ili ege plaĉis al mi la supra laboro de la rusa pentristo Vasilji Dmitrieviĉ Polenof (1844-1927). Mi deziras feliĉan Kristnaskon por ĉiuj amikoj.

18 déc. 2008

Mia longa foresto

Pardonu, ke mi estis tiom longtempe for de mia blogo kaj skribis nenion okaze de Esperanto-Tago. Senkonsidere de tio, ke ĉu la usona ŝtato finfine donos vizon al mi aŭ ne, ĉiuokaze ĉar mia laboro estas akceptita kiel kontribuo en konferenco, do mi devis skribi artikolon por la konferenca libro. Finfine la laboron prezentos aŭ mi aŭ alia kolego en nia grupo, sed artikolon mi devis skribi kaj ĉar la angla lingvo ne estas mia denaska lingvo do profesoro por kiu mi laboras devis korekti miajn erarojn. Pro tiu antaŭartikolo mi estis ege okupita dum la lastaj tagoj.

En 2002 kiam mi estis doktora studento en Francio, nia grupo decidis, ke mi prezentu rezultojn de mia esploro en konferenco en Usono. Ĉar estrino de nia departmento estis unu el la ĉeforganizantoj de la konferenco, do ŝi mem skribis oficialan invit-leteron por mi. Kun tiu letero mi iris al la usona ambasadejo en Parizo. Tiutempe mi loĝis en Francio per studenta vizo (mi devis renovigi ĝin ĉiujare). En la usona ambasadejo oficisto studis mian dosieron kaj post kutime atendataj demandoj (kiel via kialo por viziti Usonon, kiom longa vi volas esti tie k. s.) subite demandis min:

- Ĉu vi posedas domon en Francio?
- Ne! mi respondis.
- Ĉu vi posedas aŭtomobilon en Francio?
- Ne!
- Ĉu vi havas edzinon ĉi tie? (pliposte mi lernis, ke tio signifas edzinon kiu kiel ostaĝo restos en Francio pro kiu mi revenos).
- Ne!
- Ĉu en Francio vi havas hundon?
- Ne!
- Kion pri kato?
- Ne!

Tiam li diris: "kiel vi povas certigi, ke vi revenos al Francio?". Mi respondis, ke mi estas doktora studento kaj por defendi mian disertacion mi devas reveni. Li pardonpetis kaj diris, ke tio ne estas sufiĉa garantio kaj sen plua diskuto rifuzis doni vizon al mi.

Ĉi-foje kiam oni akceptis, ke mi prezentu mian laboron en konferenco en Usono kaj mi decidis peti vizon, mi pensis, ke situacio ne estos kiel antaŭe. Kvankam mi ankoraŭ nur havas iranan pasporton sed mi plu estas laŭleĝa almigrinto al Kanado. Mi havas permeson por ĉiam loĝi en Kanado. Mi eĉ estis pli preta por neatenditaj demandoj; nun en Kanado mi posedas aŭtomobilon (modelo 1998), havas koramikinon kiu kvankam estas irandevena sed depost pli ol 10 jaroj estas kanada civitano. Kaj mi plu ne estas studento sed mi laboras ĉi-tie. Tamen kiam mi iris al la usona konsulejo en Toronto, oficistino demandis, ĉu vi havas familianon en Usono? Mi respondis, ke mi havas kuzon tie. Li demandis, ĉu vi havas familianon en Kanado kaj stulta mi pensis, ke koramikino ne estos sufiĉa. Mi ankaŭ havas kuzon en Kanado sed depost longa tempo ni estas perdintaj ian ajn spuron de li. Do mi ne rememoris pri li kaj respondis ne. Tiam ŝi petis, ke mi skribu pri mia scienca laboro sur papero kaj tie ankaŭ estis alia problemo por mi; depost iom da tempo mi tiom uzas aŭtomatan korektigan eblecon de la programo Word, ke mi malpli zorgas pri ortografio de vortoj. Tiel ekzemple mi dubis pri ĝusteco de la vorto "effectiveness" kaj iuj aliaj vortoj.

Ĉi-foje tamen oni ne rifuzis mian peton por usona vizo. Oni nur haltigis procedaron pro la leĝo 221g de la migrado kaj civitaneco de Usono (221g - Immigration and Nationality Act).

Do mi ankoraŭ atendas respondon de la usona administracio, tamen aliaj taskoj miaj devas plenumiĝi.

12 déc. 2008

Kompleksaj sistemoj kaj nestudataj faktoroj

Unu el kutimaj kritikoj pri la moderna scienco estas ĝia reduktisma naturo. La vorto reduktismo povas aludi al du signifoj; tio, ke por kompreni iun kompleksan sistemon oni rajtas/povas redukti ĝin al pli simplaj aŭ fundamentaj eroj kaj partoj, tiam studi interagojn kaj reagojn de tiuj eroj. Ĝi ankaŭ povas aludi al filozofia vidpunkto laŭ kiu iu kompleksa sistemo estas nenio krom sumo de ĝiaj partoj.

Pri la dua signifo de la vorto reduktismo kiu estas filozofia ideo mi havas ne precizan opinion. Pri la unua signifo tamen, mi ne povas imagi alian manieron por fari esplorojn pri multaj temoj en diversaj branĉoj de la scienco. Kiel mi skribis pli antaŭe, mi ne estas certa, ke ĉu tio estas pro kapablo de nia menso, ke ni ne povas priklarigi iujn kompleksajn sistemojn reduktante ilin al iliaj eroj aŭ ĉu pro siaj naturoj iuj kompleksaj sistemoj ne povas priklariĝi per reduktado. Tio povas esti pro ambaŭ supraj kialoj (limoj de nia menso kaj naturo de kompleksaj fenomenoj). Ĉiuokaze kiel studanto de eksperimenta fiziko, mi opinias, ke oni rajtas/devas redukti sistemojn al ĝiaj pli simplaj eroj ĉie kie tio eblas (kelkloke tio ne eblas).

Ekzemple kiam mi volas studi efikon de temperaturo sur iu fenomeno, estas tute nesaĝa lasi, ke premo, elektromagnetaj kampoj, humideco kaj aliaj aferoj ankaŭ influu la fenomenon. Feliĉe en la fiziko ofte eblas plani eksperimentojn kiuj ne permesas efikojn de nestudotaj faktoroj. En medicino, tio estas multe pli malfacila. Pri korpo kiel esploristo povas fordisigi nedeziratajn efikojn? Ĉu eblas diri, ke dum oni studas efikon de iu medikamento sur persono, tiu persono devas ne manĝi, spiri kaj iĝi varma/malvarma? Tial malsimile de la fiziko en la medicino efiko de kuracmetodoj estas probablaj kaj statistikaj.

Mi memoras, ke mia patro intuicie konsilis, ke ni, mi kaj mia frato, manĝu pilolojn nur kun akvo (ne lakto aŭ fruktosuko). Nun esploristoj en la universitato Western Ontario (Okcidenta Ontario) estas trovintaj, ke fruktosuko povas malhelpi efikon de iuj piloloj.

11 déc. 2008

Korpo de poemo

Se iu poemo estas korpo
kaj deziro estas pli ol unu

vorto, tiam mi deziras la korpon
de tiu ĉi poemo, staranta tra tiuj ĉi

vortoj, nuda, neskribita, turmente ekscitanta min
per turni sin al vi, leganto, juĝanto kaj ekzekutanto

...

Virtuala Realo, Bob Perelman

10 déc. 2008

Ses dek jaroj

Hodiaŭ la universala deklaracio de homaj rajtoj iĝis 60-jara. La ĝenerala asembleo de la unuiĝantaj nacioj en la 10-a de decembro 1948 proklamis tiun deklaracion. Kio okazis depost tiu tempo? Ĉu progreso rilate respekton de rajtoj proklamitaj en la deklaracio estas okazinta? Ĉu hodiaŭ tiuj rajtoj pli respektiĝas? Ĉu pli da homoj hodiaŭ kredas ekziston kaj universalecon de tiuj rajtoj?

Mi havas miksitan senton pro tio ĉio. Diversaj registaroj enkondukis diversajn esceptojn al la originala deklaracio (ekzemple islama homo havas rajtojn iom malsame de tiuj de la universala deklaracio). Eble ĉinoj ankaŭ devas atendi respekton al alia tipo da rajtoj por si mem. Iam ne estas klara limo inter rajto de homoj kaj bono de la socio; en Irano mi, kiel zoroastrano do neislamano, ne rajtis labori en eduka sistemo, armeo kaj nutraĵoindustrio. Ankaŭ mi havis nenian ŝancon por akceptiĝi por studo de doktora nivelo. Tio okazis sed ekzistis neniu skribita leĝo pri la limoj. Mi ne kapablis pruvi diskriminacion ĉar ĉio okazis pro administriciaj postuloj. Ĉi-jare por la dua fojo en mia vivo Usono malakceptis doni vizon al mi por partopreni en scienca kongreso tie. Denove tio okazas nur pro administraciaj postuloj, kaj mi neniel kapablas pruvi, ke mia naskiĝoloko iel ajn estas influinta la decidon!

Ja la afero de homaj rajtoj estas svaga. Ĉu la malliberejo Guantanamo estas malrespekto de homaj rajtoj aŭ ne? Ĉu sendi supektajn teroristojn al landoj en kiuj ili torturiĝos estas kongrua kun la homaj rajtoj? Ĉu perforte trudi sian religion al aliaj estas kongrua kun homaj rajtoj? Ĉu diskriminacii homojn surbaze de iliaj religioj ne estas malrespekto de homaj rajtoj?

Kion la homaro estas atinginta, dum la situacio en Birmo, Kongo, Zimbabvo kaj Darfuro estas tiom malbona? Ĉu Ĉinio ne devas respondi pri malrespekto de la homaj rajtoj? Ses dek jaroj pasis kaj deklaracio de homaj rajtoj iĝis nur politika ludilo. Nun estas ege malfacila diri, ke "ĉu homo esence havas iajn ajn rajton aŭ ne".

La novaĵo en VOA, AFP kaj BBC.

9 déc. 2008

Kisu prudente!

Neniam subtaksu potencon de kiso! Tiu ĉi novaĵo estas bedaŭrinda kaj samtempe interesa. Tiel ŝajnas, ke pasiega kiso estas kaŭzinta problemojn ĉe oreloj de ĉina sinjorino [1],[2]. Jam de longa tempo oni scias, ke kisi buŝon, lipojn kaj langon povas esti malsaniga pro transmetiĝo de infekto. Sed ĝis nun eble multaj ne suspektis, ke pasiega kiso povas ankaŭ kaŭzi surdiĝon de kisita persono.

Medicinistoj opinias, ke dum kiso povas okazi malekvilibriĝo de aerpremo en oreloj. Tio povas kaŭzi aŭdproblemojn. Feliĉe tiel ŝajnas, ke la kisita sinjorino resaniĝos kaj baldaŭ kapablos denove aŭdi. Ĉiuokaze mia konsilo al geamantoj estas tio, ke nenio estas pli plezura ol prudenta kaj karesa kiso kun pura buŝo!

En la persa lingvo por brua kiso (kun suĉado) oni diras "Maĉ". Mi pensas, ke la angla vorto "Smooch" ankaŭ volas diri la saman aferon. Kio pri aliaj lingvoj? Ĉu ili ankaŭ havas samsonajn vortojn por nomi tiajn kisojn?

8 déc. 2008

Pri akademioj kaj asocioj

Miaopinie la revuo "la ondo de Esperanto" estas unu el la plej bonaj revuoj esperantlingvaj kaj mi ricevas ĝin papere. En la lasta numero de tiu ĉi revuo estis skribaĵo de Komitatano Z. Mi trovis ĝin ege bona kaj prava. Mi sekvas retejon de la eksa Esperantlingva Verkista Asocio (EVA) [nun nomata Akademio Literatura de Esperanto - ALE] kaj kvankam ne konas s-ron Mauro Nervi, sed mi ankaŭ ne trovis neceson por ŝanĝi titolon de tiu organizaĵo al akademio. Prestiĝo de ĉiu organizaĵo ne venas de ĝia titolo sed de ĝia agado. Ĉu akademio aŭ asocio, tio estas kvalito de laboro kiu faras iun organizaĵon fidinda kaj referenca, ne ĝia titolo kaj nombro de diplomitoj kiujn ĝi havas kiel siaj agantoj. Estas bone organizi agadojn kaj trovi bonajn titolojn por organizaĵoj, sed tio nur estas ŝajnaĵo de agadoj kaj ne devas iĝi iliaj celo kaj koncentro.

7 déc. 2008

Dia amo

De tempo al tempo sur tiu ĉi blogo mi skribas pri muzikaĵoj kiuj plaĉas al mi [1],[2],[3],[4]. Malsimile de multaj mi ne metas ĉiu matene mp3-ludilon en miaj oreloj por aŭskulti muzikon survoje al mia laboro. Mi preferas aŭskulti muzikon aŭ hazarde el televidilo aŭ per interretaj legiloj kiujn sendas al mi amikoj.

Inter muzikaĵoj kiuj plaĉas al mi estas la kanto "love's divine" [eo. amo estas dia] de Seal. Mi aŭdis ĝin unuafoje en Francio. Depost tiam iam mi trovas ĝin kaj aŭskultas ĝin ree. Seal estas brita kantisto naskita en Londono. Miaopinie li havas veluran voĉon. Li kantas la muzikon "Soul" [angla vorto kiu signifas 'animo'] kiu estas enmiksiĝo de gospelo kaj bluso.

Estas interesa lerni, ke Seal ankaŭ estas kantinta la muzikon "jen la mondo de viroj" [en. it's a man's world]. Mi prezentis versiojn de tiu kanto antaŭe.

Jen tre bela muzikvideo de la kanto "love's divine" de Seal.

4 déc. 2008

Dio hontas paroli kun vi idioto!

Mi ege ĉagreniĝas kiam tuj post skribi blogeron pri traduko de Avesto, evento memorigas min pri stultaĵoj kiuj nome de religioj okazas ĉirkaŭ la mondo. En Teksaso viro estas koliziiginta sian aŭtombilon al aŭtomobilo de sinjorino je rapido pli ol 100 mejloj hore [1],[2]. Kiam la polico estas arestinta lin, li estas asertinta, ke Dio estas dirinta al li "Ŝi [tiu virino] ne konduktas ĝuste [ĉu laŭ kristana maniero] kaj li devas forigi ŝin de la vojo". Feliĉe neniu el la du konduktistoj estas severe vunditaj. Respondeculo de Ŝerifo estas asertinta, ke Dio estis kun tiuj du personoj ĉar konsiderante severecon de la kolizio, la akcidento povus esti mortiga". Ĉu iam eblos preventi okazon de tiaj stultaĵoj nome de Dio?

El Avesto (21)

... kaj jen traduko de la oka verso el la ĉapitro 29 de la unua parto (Ahnavaiti) de Gathao. Unue ĝia transskribo per la esperantlingvaj literoj:

aem moi ida je-ne aevo sasno guŝata zaratuŝtro spitamo, hvo ne mazda vaŝti aŝaiĉa carekerectro sravajenĝo hjat hoi hudemem djai vaĥezrahja.

Ĝia traduko estas:

Mi konas nur unun kiu estas aŭskultinta niajn preceptojn; li estas Zoroastro Spitama. Li estas la nura kiu deziras prezenti vojon de la virto per siaj kantoj apoteozaj. Tial elokventa parolo estu donacita al li.

Kiel ni en la antaŭa verso vidis, Dio demandis la Bonan Penson (Vohumana), pri ebla savanto de la kreitaĵaro. La respondo estas tio, ke tie estas nur unu persono kiu estas aŭskultinta/aŭskultanta (sekvi, obei) preceptojn diajn. Tiu persono estas Zoroastro. En tiu ĉi verso ankaŭ la klanonomo de Zoroastro kiu estas Spitama kaj signifas "blanka", menciiĝas. Fine por ebligi sukceson de Zoroastro rilate konatigadon de vojo de la virto, la Bona Penso, sugestas, ke Dio donu elokventan parolkapablon al Zoroastro (ne armeon, fortan korpon, tranĉantan glavon, k. s.).

Arkivo de tradukoj de Avesto.

3 déc. 2008

Demando

Ĉu en iu alia lingvo, krom la angla oni uzas esprimojn kiel "dek du centoj" anstataŭ mil du cent aŭ "kvar sep centoj kaj dek tri" anstataŭ kvar mil sep cent dek tri? Mi estas certa, ke en la persa lingvo tiu formo ne ekzistas kaj laŭ mia kono en la franca ankaŭ oni ne uzas ĝin. Kio pri aliaj lingvoj? Ĉu la usona kaj la brita angla estas malsamaj rilate al tiu ĉi formo?

1 déc. 2008

Sama kaptilo

En alia blogero mi antaŭe laŭdis tiujn kiuj ankoraŭ kapablas revi kaj havas idealojn pro kiuj ili luktas (aŭ agadas). Tamen ankaŭ pli antaŭe mi skribis mian opinion pri la esperanta movado kaj ĝia rilato kun gravaj homoj kaj gravaj organizaĵoj. Tial mi ĉi-foje bedaŭras ke lastatempe bonintencaj esperantistoj denove falis en la sama kaptilo kaj turnis sin direkte al potenculoj. Kompreneble partopreni en publika kampanjo povas funkcii kiel helpilo por ke Esperanto kaj ĝiaj meritoj (se io tia ekzistas) iĝu pli videblaj. Tamen atendi, ke prezidento de Usono aŭ ĉiu alia grava homo aprobi ĝin estas troa. Mi ankoraŭ laŭdas tiujn revojn rilate al Esperanto kiuj celas akceptiĝon de la lingvo per ordinaraj amasoj. Sed mi neniam serĉos aprobon de Papo, prezidentoj, ĉefministroj aŭ reĝoj.

30 nov. 2008

Alta kosto

Lastatempa terorista atako en Mumbajo finiĝis, sed ĝi montris, kiel la centro de la tutmonda konflikto ŝanĝiĝas. La atako estis senprecedenca, bone planita kaj kontraŭe al antaŭaj atakoj kiuj plenumiĝis ĉefe per sinmortigantaj bombistoj aŭ bomboj en aŭtomobiloj, tiu ĉi atako plenumiĝis per pafistoj (ĉu sinmortigemaj?). Perforta konflikto ne estas fremda nocio por baratanoj. Historio de Barato estas plena je tumultoj, sangoplenaj konfliktoj kaj militoj. Baratanoj ankaŭ konas terorismon. Almenaŭ du el iliaj ĉefministroj pereis kaŭze de teroristaj atencoj. Sed miaopinie la lasta terorista atako estas grava signo. Ĝi estas signo de tio, ke por teroristoj nun Barato estas konsiderinda minaco.

Mi antaŭe skribis, kiel pro ekonomia kresko, Barato nun trovas pli konsiderindan situacion en la mondo. Usono iĝas pli kaj pli desapontita pro nekapableco de la registaro en Pakistano, kaj por fini konflikton en Afganio, nun turnas sin flanke al Barato. Tio faras Baraton eĉ pli minaca por ekstremistoj.

Ĉe la komenco de tiu ĉi semajno barata kolego vojaĝis al sia lando. Antaŭ foriro mi al li diris, ke nun Barato estas grava rolludanto en la mondo kaj tio havas koston. Tiutempe mi ne imagis tian dolorigan koston...

La supra bildo montras la baratan parlamenton.

26 nov. 2008

Reagoj en EventEo

Mi antaŭe skribis, kiel mi ŝatus, ke esperantistoj uzu la internacian lingvon por paroli pri aliaj aferoj aldone al temoj rilataj al tiu lingvo mem (aŭ krom lingvaj temoj ĝenerale). Tio nuntempe pli ŝajnas kiel revo. Kvankam E-blogoj kaj interreto estas kaŭzintaj pliiĝon de skribaj interŝanĝoj per esperantistoj, tamen tiuj interŝanĝoj ankoraŭ ĉefe kaŭzas reagojn nur kiam temas pri lingvorilataj temoj. En dissendolistoj kiel SCE ankoraŭ debatoj pri ita/ata, supersignoj, ĉu esperanto estas bona aŭ minaca k.t.p. estas ege pli popularaj ol alitemaj skribaĵoj. Esperantistoj ankoraŭ sentas sin pli komfortaj por skribi pri Esperanto en tiu lingvo kaj konservi siajn interŝanĝojn pri aliaj temoj en aliaj lingvoj. Ĉiuokaze la novaĵretejo EventEo nun ebligas reagon al novaĵoj, kaj ĉar novaĵoj tie ne temas pri Esperanto aŭ la esperanta movado, do tio estas bona okazo por skribi pri kaj reagi al aliaj aferoj. Mi gratulas tiun movon kaj esperas daŭrigon (kaj pliboniĝon) de laboro de EventEo.

25 nov. 2008

UNo kaj respekto por religioj

Pardonu min, se mi tiel atakas al religioj dum du tagoj sinsekvaj, sed tiu ĉi novaĵo meritis atenton. Kvankam ŝajne islamanoj, kristanoj, judoj kaj kredantoj de aliaj religioj estas en senĉesa konflikto unu kontraŭ la aliaj, tamen ĉiuj el tiuj grupoj interkonsentas pri unu afero; tie ekzistas komuna malamiko kaj tio estas homoj kiuj kuraĝas dubi ĝustecon de la religiaj dogmaroj.

Nun por preventi kalumniojn kontraŭ religio, la ĝenerala asembleo de UN-o aprobis rezolucion kontraŭ blasfemado. Kompreneble tio estas alia provo por limigi liberecon de la esprimo. Ne klaras kio estas ekzakte blasfema kaj kiu aŭtoritato rajtas juĝi tion. La rezolucio donas internacian sankcion por leĝoj kiuj en iuj landoj subpremas ĉiun liberan esprimon nome lukti blasfemadon. Ekzemple en la islama respubliko en Irano ĉiu kritiko de la suprema Ajatolaho konsideriĝas kiel atako kontraŭ reprezentanto de Dio sur la tero kaj do estos blasfemo. La rezolucio estis proponita de islamaj landoj sed la ĉefaj okcidentaj landoj (feliĉe inter ili ankaŭ Kanado) kontraŭis ĝin. Ankaŭ la usona komitato por judoj (en. American Jewish Committee) protestis la rezolucion (aliloke legindas tiu ĉi redakcia artikolo en la juda telegrafia agentejo - en. Jewish Telegraphic Agency).

Tio estas daŭrigo de provoj per la islamaj landoj por protekti sin kontraŭ pliiĝanta nombro da kritikoj. Estas ridinda kiam Reĝo Abdullaho (reĝo de Saŭda Arabio) parolas pri religia libereco kaj respekto por religioj dum lia lando estas la plej subpremanta lando sur la tero rilate religiajn liberecojn.

24 nov. 2008

He! Respektu!

Mi ne kapablis min deteni de metado de tiu ĉi desegnaĵo ĉi-tie. Miaopinie la primontrinta evento grandparte estas ĝusta. Dum centoj da jaroj kredantoj de diversaj religioj malrespektis la plej bazajn rajtojn humanajn de la homoj kiuj ne kredis iliajn religiojn (ĉar ili kredis al aliaj religioj aŭ dubis pri ĝusteco de tiuj religioj - religiuloj nomis tiajn homojn aŭ ateistoj aŭ herezuloj). Nun kiam liberpensantaj homoj serĉas siajn rajtojn por dubi pri tiuj subpremintaj religioj kaj libere pensi, religiuloj plendas, kaj postulas, ke oni respektu alies kredojn!

En la unua desegnaĵo - Blinda stultulo! Rato! Subhomaĉulo! Perversiulo! Komunistaĉulo! fiblasfemanto! Malmorala kuriozaĉulo kaj skorio sur la tero!
En la dua desegnaĵo - He! Montru iomete da respekto ĉi-tie!

Desegnaĵo estas laboro de Don Addis. Trovita per blogoj Sandwalk, friendly atheist kaj la retejo Freethought Today (kliku sur la bildo por vidi ĝin pli grande).

19 nov. 2008

Rondvojo de impresoj

Ahmad Ŝamlu estis elstara irana poeto kies poemoj situas en kategorio de neklasika persa poezio. Liaj laboroj grave influis evoluon de la persa poezio en la moderna tempo. Ekzemplojn de liaj laboroj tradukitaj al Esperanto oni povas trovi inter blogeroj de iranaj esperantistoj kiel Reza kaj Lumina [1], [2], [3], [4].

Interesa fakto pri Ahmad Ŝamlu estas tio, ke li estis inter malmultaj perslingvaj poetoj kiuj ankaŭ serioze sin okupis je ne perslingvaj poemoj. Inter tradukoj de Ŝamlu i. a. ankaŭ estas laboroj de la granda hispana poeto Federico Garcia Lorca.

Mi sentis agrablan plezuron kiam mi lernis, ke alia hispana poetino, Clara Janés Nadal estas tradukinta poemojn de Ahmad Ŝamlu al la hispana. Kiom da ĝuo kiam oni trovas, ke kulture influoj kaj impresoj tiel interŝanĝiĝas. Tio eble povas indiki, ke ankoraŭ ekzistas espereto por la homaro.

Alia Irana verkisto, Reza Alame-Zade estas farinta filmeton en kiu li miksas parton el poemo de Lorca tradukita al la persa kaj deklamita per Ŝamlu kun poemo de Clara Janés Nadal kiun ŝi estas verkinta omaĝe al Ŝamlu kaj la nederlanda poeto Martin Mooij. Trovu tiun filmeton ĉi-tie.

17 nov. 2008

Plivastiĝanta ekonomia krizo

La angla vorto "recession" signifas malkreskon de la ekonomia aktiveco en iu regiono aŭ lando (mi ne ŝatas la esperantan vorton 'recesio' anstataŭ tiu koncepto). En la ekonomiko tamen tiu ekonomia malkresko havas difinon; se dum du sinsekvaj jarkvaronoj la malneta enlanda produkto (MEP - en. Gross domestic product - GDP) malkreskas, tiam la studata lando/regiono laŭdifine havas ekonomian malkreskon (ĝi travivas 'recession').

Post la lastatempa ekonomia krizo, aro da landoj kiuj uzas Eŭron oficiale travivas ekonomian malkreskon. Tio estas ĉefe pro ekonomiaj malfacilaĵoj en Germanio, Britio kaj Hispanio. Kvankam Francio havas similajn malfacilaĵojn tamen ĝi ankoraŭ ne havas laŭdifine malkreskantan ekonomion.

Nun ekonomio de Japanio ankaŭ laŭ la supra defino malkreskas. Oni ne forgesu, ke Japanio estas grava aganto en ekonomia prospero de sud-aziaj landoj kiel Malajzio, Indonezio kaj Sud-Koreio. Mi estas certa, ke la ekonomia krizo en Japanio eĉ efikos Ĉinion.

Jerusalem Post en la franca

Kiel homo naskita en Mezoriento, novaĵoj de tiu parto de la mondo interesas min kaj retumante mi sekvas ilin. Ĉar la plej longdaŭra kaj kompleksa konflikto en Mezoriento estas konflikto inter Israelo kaj araboj, mi por scii vidpunktojn de ambaŭ flankoj de la konflikto, ankaŭ legas israelajn novaĵretejojn. Bedaŭrinde mi ne povas kompreni la hebrean lingvon kaj tial mi devas ofte esti nur kontenta pro anglalingvaj tardukoj de tiuj novaĵretejoj. Tie estas du gravaj novaĵretejoj israelaj kiujn mi regule rigardas: Jerusalem Post kaj Ha'aretz. La unua estas dekstra kaj la dua maldekstra (se oni povas uzi tiajn vortojn pri la israela politiko). Hodiaŭ kiam mi rigardis la retejon de Jeruslam Post, tie mi vidis, ke ili havas franclingvan parton. Tio estas ege bona. Mi supozas, ke tio estas nova ĉar ĝis nun mi ne vidis ĝin. Pri Ha'aretz mi ne trovis similan franclingvan retpaĝaron.

14 nov. 2008

Aparatoj kun ne Intel-kongruaj proceziloj

Kiom mi ŝatas, se oni dungus kaj pagus min por testi tre diversajn komputilajn sistemojn. Bedaŭrinde mia profesia travivo ne favorigas min por tia laboro. Ĉiuokaze sekve de miaj antaŭaj blogeroj pri ekzotaj proceziloj por ultra-porteblaj komputiloj jen kelkaj novaĵoj:

Unue la firmaoj ARM kaj Canonical (kiu zorgas pri evoluo de linukso Ubuntu) konsentis kunlabori por adapti linukson Unbunto por ke ĝi pli efike funkciu en aparatoj kiuj uzas ARM-kongruajn procezilojn (tiaj aparatoj krom linukso ofte nur kapablas uzi version CE de Vindozo). Tio estas grava novaĵo ĉar oni planas pli vaste ol nun uzi ARM-kongruajn procezilojn en ultraporteblaj komputiloj ekde mezo de 2009.

Se vi ne povas atendi tiun tempon eĉ nun ekzistas kelkaj produkoj kiuj uzas ARM-kongruajn procezilojn kaj vi povas provi ilin. Kelkajn el tiajn aparatojn mi prezentis en la antaŭa blogero. Krom ili tie estas ankaŭ du aparatoj ARCHOS 5g kaj ARCHOS 7. Ambaŭ aparatoj kapablas ludi videon kaj muzikon. Ankaŭ ili uzas sendratan konekton por alirebligi la interreton. ARCHOS 7 havas 7-colan ekranon kaj ARCHOS 5g ekranon 5-colan (je distingivo 800x480 rastrumeroj). Ili uzas procezilojn surbaze la komputanta elemento ARM Cortex A8 kaj havas 128 MBajtojn da memoro. Mi ne estas certa, ke ĉu eblas skribi programon sur aparatoj ARCHOS mem.

Krom ARM tie estas ankaŭ aliaj proceziloj ne Intel-kongruaj. Inter ili la plej fama estas PowerPC kiun la firmao Apple uzis en siaj komputiloj. Post forlaso de tiu procezilo per la firmao Apple malmultaj malpli sukcesaj komputilaj uzis ilin kaj oni neniam uzis ilin en tekokomputiloj aŭ ultraporteblaj komputiloj. Nun tiel ŝajnas, ke la situacio ŝanĝiĝas. Iu firmao en Ĉinio nun prezentas ultraporteblan malmultekostan komputilon surbaze PowerPC-kongrua procezilo. Ĝi nomiĝas LimeBook kaj havas la procezilon Freescale MPC5121e (je kadenco 800 MHz) kiu estas kongrua kun PowerPC. Ĝi ankoraŭ ne estas aĉetebla krom en Ĉinio mem (kaj eble eĉ ne tie).

12 nov. 2008

Koro kaj cerbo

Kancero estas serioza kaj ofte mortiga malsano. Tie en la korpo estas unu organo pri kies kancero oni ne aŭdas ofte. Ĝi estas koro. Fakte tre malofte koro mem malsaniĝas je kancero.

Ekzistas kredo kiu diras tiuj organoj kies ĉeloj aktive dividiĝas (haŭto, intesto kaj medolo) pli eble malsaniĝas je kancero ol tiuj organoj kiel koro kies ĉeloj ne aktive dividiĝas. Tio ŝajnas al mi iomete stranga ĉar mi pensis, ke en la cerbo ĉeloj ne plu dividiĝas sed ni havas cerbajn tumorojn. Ĉu iu konas la fiziologion kaj povas diri kie mi eraras?

10 nov. 2008

Esperanto-Tago 2008

En 2006 usonaj esperantistoj proponis, ke oni invitu blogistojn (ĉefe neesperantlingvajn sed ankaŭ esperantlingvajn) por ke okaze de 15a de decembro ili skribu blogerojn en siajn naciaj lingvoj kaj Esperanto pri lingvorilataj temoj. Oni nomis tiun projekton Esperanto-Tago. En tiu mem jaro 2006, la evento allogis multajn esperantistojn kaj neesperantistojn. Kontribuis pli ol 50 blogistoj. En 2007 tamen la programo allogis malpli da kontribuoj (nur 7). Ĉi-jare denove en la retpaĝoj de Esperanto-USA oni proponas okazigi la tagon de Esperanto por blogistoj. Bedaŭrinde ĝis nun ne multaj respondis favore. Mi supozas, ke malmultaj scias pri la programo. Oni povas signali sian pretecon per subskribi tiun promeson ĉe la promesbanko.

9 nov. 2008

Elĉiela scienco

Kontraŭe al tio kiun alialoke iu esperantisto skribis, mi ne deziras senĉese agresi religion kaj esti orgojla pri scienco. Samtempe kiel studento de scienco mi ne povas silente rigardi senraciecon kaj ignoradon. Tial mi kelkfoje skribas ion ĉi-rilate kaj avertas. Se tio faras min malrespektanta aŭ ŝajnigas min kiel orgojla persono, mi ne povas fari ion kun tiaj impresoj de iuj homoj.

Unu problemo kun religiaj kredoj estas tio, ke en religio la vero estas monolita. Tie ne eblas trovi eron kiu povas esti malĝusta, senracia kaj sensenca sen fari la tutan religion neĝusta (kvankam ĉiam eblas adapti interpretojn kiuj pli bone kongruas kun spirito de la epoko). En scienco (ekzemple en la fiziko) malĝusteco (pli bone diri neprecizeco) de ĉiu ero povas montriĝi sen difekti relativan ĝustecon de aliaj eroj de la scienco. Tiu monolita vero religia kelkfoje kaŭzas, ke religiuloj ĝis sojlo de absurdeco defendas ĝustecon de ĉiuj esprimoj asociitaj al siaj religioj. Jen ekzemplo kiu lastatempe kaptis mian atenton:

En Islamo krom Korano (kiu konsideriĝas kiel parolo de Dio) ekzistas aliaj fontoj por kompreni la religion. Unu el tiuj fontoj (kiu estas tre grava) estas “aro da hadisoj”. Hadiso estas raporto pri diro aŭ ago de la profeto Mohamedo, aŭ pri lia subkomprenita aprobo de io dirita aŭ farita en lia ĉeesto. Hadisoj konsideriĝas kiel gravaj fontoj (post Korano) por trovi tion, ke islamano kiel devas vivi. Ne ĉiuj hadisoj estas samgrade fidindaj. Kaj tie ekzistas, metodoj por determini fidindecon de ĉiu hadiso.

La 19an de sptembro 2008, la televida statcio Al-Agsa (en. Al-Aqsa, aosciita al la palestina grupo Hamas) elsendis programon en kiu D-ro Ahmad Al-Muzen kiel spertulo pri scienco en Korano informis, ke la firmao Bayer estas trovinta kuracilon por aidoso surbaze de islama scienco menciita en iu hadiso. Laŭ tiu hadiso Al-Buĥari rakontas, ke la profeto Mohamedo diris, “se muŝo falis en via trinkaĵo, estas bona plenmergi ĝin antaŭ forpreni ĝin ĉar sub unu flugilo de la muŝo estas malsaneco kaj sub ĝia alia flugilo estas kuracilo de tiuj malsanecoj”.

Kompreneble la firmao Bayer dementas ĉian uzon de tiu hadiso, sed ne estas malfacila trovi retpaĝojn kiuj strebas montri sciencajn bazojn por ĝusteco de la hadiso. Islamanoj mencias jam delonge uzitajn larvojn de kelkaj tipoj de muŝoj por rapidigi kuracon de vundoj. Iuj tipoj da muŝoj metas siajn ovojn sur korpo de aliaj animaloj (ĉu vivaj ĉu mortaj). Tiel grupo da muŝaj larvoj adaptiĝas por manĝi nur mortan histon, dum aliaj manĝas vivan kaj mortan histojn. Depost longa tempo homoj trovis, ke oni povas uzi tiujn larvojn kiuj formanĝas nur mortan histon por kuraci vundojn.

Tio ĉio tamen temas nur pri specifa tipo da muŝaj larvoj kaj oni certe ne konsilos mergi ilin en trinkaĵoj. Sed retpaĝoj de islamistoj ankaŭ mencias sciencajn esplorojn kiuj fariĝas sur bakteriofagocitoj kaj aliaj kontraŭinfektaj substancoj kiujn oni povas trovi en korpo de muŝoj. Tiuj retpaĝoj referencas al universitataj studoj okazintaj en la Okcidento kaj la orienta Eŭropo. Tie estas eĉ referenco al esploroj faritaj per rusaj sciencistoj menciita en la informoretejo Pravda. Islamistoj tamen miskomprenas kelkajn sciencajn faktojn; unue muŝoj uzas tiajn substancojn por protekti sin kontraŭ infektoj propraj al si mem. Infektoj kiuj minacas muŝojn ne estas same kiel infektoj kiujn ili kunportas kaj tiuj infektoj kapablas malsanigi homojn. Esploristoj volas imiti (kaj ne direkte uzi) la imunan sistemon de muŝoj por kuraci infektojn kiuj minacas homojn. En la natura stato ekzistas malgranda kvanto da tiaj substancoj en korpo de muŝo (ilia kvanto ne estas komparebla kun kvanto da mikroboj kiujn ili kunportas). En la moderna medicino oni ekstraktas utilan parton de tiaj substancoj (kaj eĉ artefarite produktas ilin pli grand-kvante) kaj uzas ilin en konsidereblaj dozoj. Tiu kvanto da kontraŭmikrobaj substancoj kiuj el korpo de muŝo eniras trinkaĵon ne havas efikon. Trie bakteriofagocitoj (kiel oni povas kompreni el ilia nomo) nur efikas sur bakterioj. Ajdoso estas malsaneco pro virusoj kaj oni devas serĉi kontraŭvirusajn medikamentojn por kuraci ĝin.

Do por lerni kiel eblas batali malsanecojn studante muŝojn, sciencistoj devas modifi mekanismojn de ilia imuna sistemo (uzi gene modifitajn ĉelojn por produkti substancojn kiuj povas efiki sur malsanecoj kiuj minacas homojn), uzi ilin por produkti grand-kvante tiajn novajn substancojn, purigi ilin kaj uzi ilin en konsidereblaj dozoj. Ĉiuokaze mi konsilas, ke se muŝo falis en via trinkaĵo, vi simple forĵetu tiun trinkaĵon kaj ne uzu ĝin. Mi opinias, ke Dio ne kolreiĝos se homoj uzos siajn cerbojn kiuj ĉiuokaze estas kreitaj de tiu Dio mem!

6 nov. 2008

Pli pri demokratio

Pli antaŭe mi estis jam promesinta skribi pli detale miajn opiniojn rilate al diversaj regadaj sistemoj, liberaj kaj justaj balotoj kaj diferencoj inter diktaturoj kaj demokratioj. Tiel ŝajnas, ke mia antaŭa blogero ankaŭ kaŭzis miskomprenon kaj mi finfine decidis skribi tiun antaŭe promesitan tekston. Kompreneble eblas konsenti, ke demokratio ne estas la perfekta ragada sistemo. Ĝi ankaŭ povas rezulti problemojn kaj erarojn sed denove facile eblas konsenti, ke la tipo de tiuj eraroj kaj maniero laŭ kiu en iu demokratio ili traktiĝas estas malsamaj de tio en iu diktaturo. Miaopinie demokratio ne estas nur iu sistemo sed pli ol tio, ĝi estas ĝenerala sinteno de homgrupoj. Ankaŭ demokratio ne estas jam plenumita projekto sed evoluanta eksperimento pri pli bona vojo de regado supoer socioj. Demokratio ne estas unuforma fenomeno sed povas teni al si diversajn formojn.

Demokratio

Do kio estas demokratio? Ĉu nur okazigi regulajn voĉdonojn por elekti regantojn en iu socio signifas ekziston de demokratio en tiu socio? Mi pliposte skribas pri kondiĉoj por ekzisto de demokratio. Antaŭ tio tamen, en komento sub mia antaŭa blogero amiko skribis, "ekzistas ja tute demokratiaj landoj, kie prezidento servas 6-7 jarojn kaj havas do tempon labori, ne nur umi pri la elektoj kaj lerni uzi sian postenon". Do mi unue provas priklarigi mian opinion pri tio.

Ĉu kvar jaroj da prezidenteco estas pli bona aŭ ses-sep jaroj? Tio miaopinie tute ne gravas sed gravas, ke kiu rezonado estas malantaŭ argumentoj favore al ĉiu el tiuj elektoj. Mi ĉiam opinias, ke se baloto rezultas elektiĝon de bona reganto ĉiam eblas permesi, ke li/ŝi finu sian laboron elektante lin/ŝin por dua fojo. Male se baloto rezultas elektiĝon de reganto kiu fuŝe regas, tiam 6-7 jaroj da lia/ŝia regado devas esti tro longa. Estas grava memori, ke tiu periodo ne devas esti tro mallonga sed ankaŭ ne tro longa. La prezidento ne estas la sola decidanto en demokrata sistemo (li havas konsilantojn kaj helpantojn kaj ankaŭ parlamento ludas gravan rolon en estiĝo de decidoj). Ankaŭ en demokrataj sistemoj oni ofte elektas personojn kiuj jam havas spertojn pri la politika sistemo (ĉefoj de partioj, anoj de parlemanto, guberniestroj k.s.) kaj ili ja ne bezonas tute lerni kiel uzi sian postenon.

Voĉdone elekti regantojn

Ĉu nur voĉdone elekti regantojn estas demokratio? Post la islama revolucio en Irano en 1979, en tiu lando regule organiziĝas voĉdonadoj por elekti prezidenton, parlamentanojn, k.t.p. Malgraŭ tio ĉio, oni malfacile povas konsideri la islaman respublikon en Irano, kiel demokratio. Kial? Ĉar tie ekzistas ne-elekteblaj instancoj kiuj grave influas rezultojn de balotoj. Eble oni povas ankaŭ nombri tiajn instancojn en aliaj landoj sed en Irano kaj multaj aliaj nedemokrataj landoj, reguloj de decido en tiaj instancoj ne estas klaraj. En multaj demokrataj sistemoj, se vi estas en juste okazinta proceso jam kondamnita pro unu el specifaj krimoj, vi plu ne rajtas kandidatiĝi por registaraj postenoj (tamen tie oni ne senigas vin je viaj aliaj rajtoj). En Irano se vi ne estas obeema pri decidoj de suprema religiestro (Vali Fagih) tiam vi ne rajtas iĝi kandidato por tiaj postenoj. Juĝi tiun obeemon estas tute arbitra (signifo de 'obeemo' estas vaste interpretebla dum signifo de 'krimo' estas sufiĉe precize determinita).

Libera esprimo

Eblas havi ĉiujn aspektojn de demokrata sistemo, parlamento, juĝsistemo en iu lando, sed ankoraŭ ne esti demokratio. Tiuokaze regantoj ofte formas klason kaj neniigas sendependecon de la diversaj instancoj de la regada sistemo. Kvankam en demokrataj landoj ankaŭ iam registaro misuzas juĝsistemon aŭ malprave influas parlamenton, tamen tio malofte okazas. Eĉ se tio okazas, en tiaj landoj liberaj informomedioj rapide malkaŝas ĝin. Demokratio estas rezulto de sendependeco por diversaj instancoj de la reganta sistemo, ebleco de libera esprimo, elektebleco de regantoj kaj sinteno de la socianoj. Tiel ekzemple nur okazo de evento kiel persekuto de Miĥail Ĥodorkovskij per si mem ne povas pruvi ke Rusio estas maldemokrata lando. Sed kiam oni metas ĝin apud suspekta murdo de Anna Politkovskaja kaj pluraj aliaj okazaĵoj tiam ne estas malfacila konkludi, ke io tiulande ne iras glate.

Indiko

Pri unu el miaj antaŭaj blogeroj amiko demandis, "vi ŝajne renkontis samesencan rezulton el balotado. Laŭ vi, 50% elcento da voĉoj por Bush pli validas ol 90% elcentoj da voĉoj por Ahmadineĵad. Ĉu vi ankaŭ malfidas la aparaton aŭ kondiĉojn?". Por mi tiaj altaj popularecoj nur montras problemon (en sistemoj kiuj kaŭzas kondiĉojn). Homoj ne estas perfektaj. Ĉiuj eĉ la plej bonintencaj homoj eraras. Eĉ la plej bonaj homoj tentiĝas teni siajn proksimecojn al la potenco kaj profiti ilin. Ankaŭ ne eblas, ke sub normalaj kondiĉoj ĉiuj homoj kunkonsentu pri iu afero. En politiko ĉiam ekzistas diversaj opinioj. Kiam reganto gajnas 90% da voĉoj de voĉdonantoj, tio signifas, ke kondiĉoj ne estas normalaj (tie estas milito, krizo aŭ subpremo).

Mi denove ripetas, laŭ mia opinio, demokratio estas regada sistemo en kiu la socianoj ne bezonas fari sangoplenajn revoluciojn por okazigi grandajn ŝanĝojn (kiujn ili deziras). Kaj denove miaopinie demokratio pli temas pri sinteno ol sistemo.

P.S 1: La supra mapo montras situacion de demokratio en la mondo en 2007 laŭ indekso de la revuo Economist.

P.S 2: Kelkfoje eblas ricevi tiun impreson, ke demokratio malpli efike ol diktaturo funkcias. Tial en iuj landoj kelkaj povas preferi bonintencajn diktatorojn super ne efika prezidento. La historio tamen instruas nin, ke post longa tempo demokratio estas pli efika ol diktaturo (eĉ malgraŭ laboro de bonintencaj diktatoroj).

5 nov. 2008

Du malsimilaj sintenoj

Miaopinie demokratio estas tiu regada sistemo en kiu la popolo ne bezonas fari sangoplenajn revoluciojn por okazigi gravajn ŝanĝojn. Ĉi-foje mi ne deziras aplaŭdi sukceson de s-ro Obama. Mi volas nur notigi pri sistemo kiu ofte pli bone ol siaj rivaloj funkcias.

Kiam la lastatempa baloto en Usono okazis, armeo de tiu lando batalis en almenaŭ du aliaj landoj. Tiutempe Usono alfrontis (kaj ankoraŭ alfrontas) tre gravan ekonomian krizon. Sub tiaj kondiĉoj ĉiu nacio povas pensi, ke kial ni devas sperti nespertatan. Iuj eble tentiĝos konsideri la aktualan sistemon kiel kaŭzo de stabileco. Ĉiu registaro povas revi pri situacio kiam ĝi povas pravigi daŭrigadon de sia regno.

En Usono tamen neniu tiel pensis. Administracio de s-ro Bush okazigis la baloton kaj usonanoj voĉdonis por elekti novan prezidenton (ne gravas ĉu ili voĉdonis por s-ro McCain aŭ por s-ro Obama). Nun mi komparas tian sintenon en Usono kun sintenoj de iuj en Rusio (kaj sintenoj similaj al tiuj en Rusio aliloke). Hodiaŭ mi legis, ke s-ro Medvdedev estas proponinta, ke en Rusio prezidento (nun li) restu en sia posteno dum ses jaroj anstataŭ la nuna daŭro de kvar jaroj. Ŝajne Rusio ankoraŭ devas iri tre longan vojon por iomete alproksimiĝi al nuna stato de Usono (kaj en Irano sub regno de la islama respubliko tio estas eĉ pli malatigebla).

4 nov. 2008

Pri la retejo Eventeo

Mi estas jam skribinta pri la retejo eventeo kaj komparis ĝin kun la rivala retejo raporto.info. Tie mi skribis, ke miaopinie la retejo eventeo pro zorgita uzo de la lingvaĵoj kaj pli objektiva sinteno rilate novaĵojn iĝos pli sukcesa.

Hodiaŭ mi malkovris, ke la retejo eĉ havas novan videblan aspekton. Por diri la veron, tiu nova fasado plaĉas al mi. Se mi havus monon kaj volus elspezi ĝin por subteni nur unu esperantlingvan projekton, mi donacus ĝin al prizorgantoj de la retejo eventeo. Bedaŭrinde ĝis nun multaj similaj projektoj en la interreto estas kreitaj sed multaj el ili pliposte malaperis. Mi esperas, ke tio ne okazos por Evento.

Mi ne scias kiom da homoj laboras por la retejo eventeo, sed ĝis nun ili estas prezentintaj bonan laboron. Mi pensas, ke se ili daŭrigos sian laboron kaj plibonigos ĝin, la retejo eventeo povas iĝi kialo por fiero de esperantistoj. Gratulon al prizorgantoj de Evento.

3 nov. 2008

Kial nur kontraŭ scienco?

Mi miras, ke kiel homoj kiuj tiom forte uzas ĉiajn pecojn de siaj racioj por argumenti kontraŭ scienco kaj riproĉi ĝin, malofte ĝenas sin por skribi aŭ riproĉi pri stultaĵoj kiuj okazas en alia flanko de la afero kiam religi(esk)aj kredoj neniigas racion. Mi miras, ke por tiaj homoj scienco estas origino de ĉio malbona sed fifarojn kiuj okazas nome de religioj, ili pli facile pardonas (kaj pravigas nome de pardoneblaj eraroj de la plebo). Jen ekzemplo pri tipaj okazaĵoj kiujn tiaj homoj indulge ignoras:

Pri lernado de lingvoj, en Irano ekzistas grandega prefero rilate eŭropajn lingvojn (ĉefe la angla, sed ankaŭ la franca, hispana, itala, k.a.). Pro tio malmultaj irananoj lernas kaj scipovas aliajn lingvojn de la mondo. Eble la nombro de irananoj kiuj scipovas la japanan, la ĉinan aŭ la korean lingvojn ne superas kelkmilojn. Sciante tiun fakton, iu perslingva bloganto planas mistifikaĵon por pruvi, kiel religiaj kredoj povas forigi racian rezonadon.

Li kreas blogon kaj en ĝi prezentas sin kiel iranano kiu depost ok jaroj loĝas en Japanio (lastatempe multaj irananoj por ĝui altajn salajrojn iris labori en Japanio sed ili ofte revenas al Irano kaj ne restos tie). La blogisto en tiu blogo skribas, ke li estas trovinta japanan sinjoron kiu estas interesita pri ŝijaismo. Li prezentas tiun japanan sinjoron kiel s-ro Matsuma (tute fikcia persono) kaj tiel skribas lian rakonton:

S-ro Matusma kaj lia edzino ne povis havi infanon. Ili estas senesperaj sed iun nokton edzino de s-ro Matsuma vidas sonĝon en kiu iu viro diras al ŝi, ke ŝi devas viziti tiun viron por havi infanon. Ankaŭ s-ro Matsuma lernas, ke la sonĝita viro loĝas en Irano. Ili vojaĝas al Irano kaj tie lernas, ke tiu persono kiun ili devas viziti ŝajne estas Imamo Reza (unu el ŝijaistaj imamoj kiu estas forpasinta preskaŭ mil jaroj antaŭ kaj lia maŭzoleo situas en la urbo Maŝado en Irano - En Irano multaj islamanoj pilgrimas tiun maŭzoleon kaj preĝas - petas helpon de tiu imamo - por solvo de siaj diversaj problemoj). Nia fikcia japana paro ankaŭ pilgrimas la maŭzoleon kaj revenas al sia lando. Nia perslingva blogisto tiel daŭrigas sian fikcian rakonton, ke edzino de s-ro Matusmo post reveno el Irano gravediĝas kaj naskas bebon. Post tio, s-ro Matsumo kaj lia edzino reiras al Irano kaj pli studas pri Imamo Reza kaj ŝijaismo. Por subteni sian pretendon la menciita irana blogisto kreas ligon al ĉinlingva (aŭ japanlingva - ĉiuokaze por irananoj ili estas similaj!) retpaĝo kaj eĉ kopias pecon de teksto el tiu retejo en sia trompa blogo.

Post tio li faras nenion plu. Li atendas kaj post iom da tempo tri novaĵ-retejoj el la islama respubliko en Irano ripetas tiun fikcion kiel pruvo por praveco de ŝijaismo kaj vera novaĵo. Neniu el tiuj novaĵ-retejoj ĝenas sin por kontroli la ĉinlingvan tekston celante lerni, ke ĉu ĝi iel rilatas al la rakonto de s-ro Matsuma. Eĉ kiam nia blogisto en sia vera blogo malkaŝigas la aferon kaj rivelas sian mistifikaĵon, ankoraŭ iuj islamanoj pretendas, ke ili ja konas s-ron Matsuma, kaj ke nia blogisto ne volas akcepti miraklon de la imamo.

Jen ligo al tiu mistifika blogo.

P.S: Eble iuj diros, ke tio nur montras, ke oni ne devas fidi informojn nekontrolitajn (precipe sur la interreto). Laŭ ili tio tute ne rilatas al religia kredo kaj povas okazi pri ĉiu tipo de informoj. Mi tamen opinias, ke tiu fervora religia kredo ĉefe kaŭzas, ke iuj senkontrole akceptos ĉiun novaĵon kiu iel favoros iliajn vidpunktojn.

31 oct. 2008

Kutima miskompreno

Lastatempe mi vidis, ke iuj esperantistaj amikoj angoras ĉar ŝajne scienco neniam kapablos disponigi plenan komprenon por ĉio. Nu! Laŭ mi problemo de niaj amikoj estas tio, ke ili ne atentis tiun fakton, ke scienco (aŭ sciencoj) neniam pretendis, ke ĝia (aŭ ilia) tasko estas disponigi tiel plenan komprenon de ĉio.

Eĉ kiam oni en la fiziko parolas pri GUT (en. Grand Unification Theories - eo. teorioj pri granda unuiĝo), oni unue intencas diri teoriojn kiuj priklarigas kiel kvar fortoj (la gravito, la elektromagneta forto, la forte nukleaj kaj malforte nukleaj interagoj) estas diversaj aspektoj de unu sama fenomeno. Cetere eĉ tio estas ia miskompreno ĉar en la fiziko, GUT estas nur pri unueco de tri el tiuj kvar interagoj (elektromagneta, forta nuklea kaj malforta nuklea interagoj). Fakte tiu teorio kiu intencas priklarigi unuecon de tiuj tri fortoj kun la gravito nomiĝas "Teorio pri Ĉio" (en. Theory of Everything - TOE). Fizikistoj per la vorto "ĉio" en la nomo de tiu teorio fakte intencas diri "ĉiuj kvar konataj interagoj en la naturo". Nenio pli ol tio!

En la franclingva vikipedio (ĉi-tie) oni legas, ke nomo de "la Teorio por Ĉio" eĉ ne estas antaŭmetita de proponantoj de tia teorio. Fakte ĝi estis nomo parodia, proponita de aliaj por nomi tiajn teoriojn.

Nun se iuj filozofoj spekulativas pri konsekvencoj de tia scienca teorio kaj pliampleksigas tiun sencon de la vorto "ĉio" intencitan de sciencistoj, tio ne estas problemo de scienco. Tasko de scienco ne estas disponigi plenan komprenon de ĉio.

29 oct. 2008

Joe the Plumber we love you!

Se vi sekvas novaĵojn pri la ĉi-jara prezidenta baloto en Usono, vi plejeble jam konas sinjoron "Joe the plumber" [eo. Joe la tubisto]. Lia nomo antaŭmetiĝis per s-ro McCain en debato kun s-ro Obama. S-ro McCain prezentis s-ron Joe kiel simpla metiisto kiu deziras disvastigi sian laboron sed timas, ke ekonomiaj politikoj de s-ro Obama malhelpos lin. Li argumentis, ke li (s-ro McCain) pli zorgas pri angoroj de simplaj metiistoj kiel Joe la tubisto.

Nu, pliposte kiel oni atendis s-ro Joe subtenis s-ron McCain. Malgraŭ tio, lia rakonto ne finiĝis tie. Nun s-ro Joe aktive kampanjas favore al s-ro McCain [tio tute ne estas malbona afero. Ĉiu civitano rajtas partopreni kampanjojn]. Interese la antaŭa simpla metiisto ne nur havas opiniojn pri ekonomiaj aferoj sed li ankaŭ esprimas ideojn pri la eksterlandaj aferoj [denove ĉiu civitano rajtas havi tiajn opiniojn kaj esprimi ilin]. Ie s-ro Joe estas dirinta, ke elekti s-ron Obama estas kiel voĉdoni por malapero de Israelo. Eble iuj rajtos demandi sin, ke tiu s-ro surbaze de kia studo, sperto aŭ rilata laboro esprimas opiniojn pri la eksterlandaj aferoj [Mi ne diras, ke li eraras. Li povas esti prava aŭ ne. Sed li certe ne estas spertulo pri eksterlandaj aferoj].

28 oct. 2008

Ekzotaj komputilaj proceziloj

Kiel mi skribis antaŭe, min interesas komputiloj kiuj havas ekzotajn (ne Intel-kongruajn) procezilojn. Tial mi perdis mian intereson pri la komputiloj makintoŝaj depost kiam la firmao Apple komencis uzi intelajn procezilojn anstataŭ PowerPC en siaj komputiloj. Precipe pri ultraporteblaj komputiloj (en la angla netbooks kaj Mobile Internet Devices - MIDs) intelaj proceziloj longtempe estis ĉefe uzitaj.

Tio pli severiĝis depost tempo kiam Intel prezentis sian novan ne-tro-energikonsumantan procezilon Atom. Nun multaj produktantoj de la ultraporteblaj komputiloj uzas variantojn de tiu procezilo en siaj produktaĵoj. Tie estas alia rivalo por la procezilo Atom. Ĝi estas la procezilo NANO de la firmao VIA. Ĝi estas same ne-tro-energikonsumanta kiel Intel Atom sed laŭ iuj pritaksoj ĝi estas eĉ pli potenca ol la rivalo, Intel Atom. Bedaŭrinde ĝis nun neniu komputilo kiu uzas tiun procezilon estas aĉetebla. Alia problemo estas tio, ke VIA NANO ankaŭ estas intel-kongrua do ĝi eble ne kontentigos min.

Lastatempe mi legis, ke iuj firmaoj volas produkti ultra-porteblajn komputilojn kiuj havas ARM-kongruajn procezilojn. La proceziloj ARM estas produktitaj de brita firmao kaj ne kongruas kun la proceziloj de la firmao Intel. Niatempe oni uzas ilin ĉefe en multkapablaj telefonoj (en. Smartphones). Onidiroj aludas al tio, ke la firmao Apple eble por sia ultraportebla tabuleta komputilo (ebla rivalo por komputiloj kiel Asus Eee kaj MSI Wind) uzos varianton de la ARM-kongruaj proceziloj.

Por jam gustumi potencon de ARM-kongruaj proceziloj jen tri interesaj projektoj kiuj uzas tiajn procezilojn; BeagleBoard estas eteta cirkvitotabulo sur kiu estas la tre potenca procezilo OMAP3530. Ĝi estas ARM-kongrua procezilo (surbaze de la komputanta elemento Cortex A8) produktita de la firmao Texas Instruments. Vi povas uzi ĝin por konstrui tre malgrandan komputilon kiu konsumas tre malgrandan kvanton da energio. Sur ĝi oni povas uzi diversajn mastrumajn sistemojn i. a. Linukso (ne uzebla per Vindozo).

Alia simila cirkvitotabulo estas Overo Earth de la firmao Gumstix. Ĝi ankaŭ uzas iun ARM-kongruan procezilon de la firmao Texas Instruments (OMAP3503). La du supraj cirkvitotabuloj kostas 149 USD.

La tria projekto estas la portebla ludaparato (en. Handheld Game Console) OpenPandora. Ĝiaj konstrukciantoj pretendas, ke ĝi estos la plej potenca portebla ludaparato. Ĝi uzos la procezilon OMAP3530 kun la cifereca procezilo de signalo TMS320C64x ambaŭ de la firmao Texas Instruments. Ĝi ankaŭ uzos Linukson kaj kapablos disponigi liberajn komputilludojn (en. Open Source Video Games). Oni taksas, ke ĝi kostos 330 USD.

Mi demandas min, ke ĉu oni povas grupigi kelkajn el tiuj ne-tro-energikonsumantaj cirkvitoj kune por konstri grupkomputilon (en. Cluster Computer)?

Ekonomia krizo en Islando

Unu el televidaj programoj kiuj plaĉas al mi estas "Agenda with Steve Paikin" [eo. Tagordo kun Steve Paikin]. En tiu programo s-ro Paikin organizas intervjuojn aŭ debatojn pri diversaj temoj. Lastanokte li intervjuis kun kanada ĵurnalisto pri financa kaj ekonomia krizo en Islando. Tiel ŝajnas ke lastatempa financa krizo estas serioze damaĝinta Islandon. Tiu malgranda lando insula havas tre malgrandan merkaton (preskaŭ 320000 homoj loĝas tie). Ĝi ne estas membro de Eŭropa Unio (EU). Antaŭ la krizo Islando estis la unua plej bonstata lando en la mondo.

La invitita ĵurnalisto tiel priklarigis la kialon de la efiko de la financa krizo sur la islanda ekonomio; Li diris, ke ĉar enlanda merkato de Islando estas malgranda, grandaj bankoj en tiu lando disvastigis siajn agadojn ekster tiu lando kaj pruntedonis grandajn sumojn da mono ekster Islando. La lasta krizo kaŭzis, ke la prunteprenintaj nun ne kapablas plu pagi siajn ŝuldojn al tiuj bankoj kaj do mono mankas al la financaj organizaĵoj de Islando.

Antaŭnelonge la Internacia Monunua Fonduso (IMF) pruntedonis 2.1 mil miliardojn da dolaro (mi vidis tion en B.B.C. do ĝi devas esti en la brita angla, mi supozas) al Islando. Tio ŝajnas ne sufiĉa kaj nun skandinavaj landoj pretiĝas pruntedoni pli grandan monsumon al tiu lando. Pro postuloj de la IMF hodiaŭ Islando plialtigis gradon de la interezo je 18% (antaŭe ĝi estis 12%). Finfine tiu ĵurnalisto opiniis, ke el la tri grandaj islandaj bankoj oni nur eble povas savi unu (ili devas kuniĝi).

24 oct. 2008

Krizo de fido

Ĉi-tie en sia blogo Kalle Kniivilä skribas pri nova teknologio kiu permesas kontroli lokon de aliaj personoj. Li precipe estas interesita pri slogano de tiu nova teknologio "Familia feliĉo kiu valoras la prezon". Mi dubas kiel eblas havi feliĉan familion kontrolante movojn de familianoj. Sed hodiaŭ BBC havas novaĵon pri tio, ke en Usono parentoj uzas flareplorantajn hundojn por kontroli dormoĉambron de siaj junaj infanoj. Tion mi nomas krizo de fido.

Estas interesa legi opinion de patrino kiu diras "mi fidas miajn infanojn, sed vi nur povas fidi ilin je limigita amplekso. Ili estas junaj kaj ili faros eraron". Tio, bone montras signifon de fido ĉe iuj familioj!

Mi memoras, kiam mi estis juna mia patrino post mia frato iris al Svedio. Tiam dum kelkaj jaroj mi restis kun mia patro en Irano. Tiutempe mi faris tion kiel mia devo, ke mi informu mian patron pri miaj movoj (nu ne ĉiuj movoj sed plejparto de ili). Kelkfoje mi drinkis kun amikoj kaj eĉ foje malsaniĝis pro tio. Tiam mia patro amike flegis min kaj rekomendis kion mi manĝu por forigi naŭzon kaj kapdoloron. Du aŭ tri fojoj mi fumis cigaredojn sed post tio neniam plu tentiĝis ripeti tiun sperton. Kvankam kelkaj el miaj amikoj uzis narkotaĵojn sed mi neniam tentiĝis sperti ilin.

Povra mia patro, kiam (de tempo al tempo) mi informis lin, ke religia polico estis arestinta min (ja religia polico en Irano arestis gejunulojn kiuj troviĝis kune sekse miksitaj). Zorgi pri juna viro kiel mi en la islama respubliko devis esti ege angora kaj malfacila por li. Sed li neniam malagnoskis mian rajton kiel juna viro por malkovri la mondon kaj sperti en tiu mondo. Li neniam tiel kiel la supre menciitaj familioj kontrolis min kaj mi lernis neniam perfidi lian fidon. Tiu "neniam" por mi iĝis absoluta.

23 oct. 2008

Ĉu laŭ ili scienco estas valora?

Kiam oni estas kandidato por ricevi gravan postenon en registaro tiu persono devas konvinki diversajn grupojn pri bonestado de siaj ideoj kaj pri siaj kapabloj. Ekzemple kandidato por prezidentiĝo en Usono preskaŭ ĉiam devas certigi judajn grupojn pri siaj bonaj intencoj rilate ilin. Ankaŭ ili devas konvinki laborantojn de diversaj ekonomiaj sektoroj pri tio, ke iliaj politikoj ne estas malutilaj por tiuj sektoroj.

Nu! Kio pri sciencistoj? Grupo da sciencistoj laboras por firmaojn kaj tiel bonfarto de la firmao estos bona por ili. Alia grupo da ili laboras por la universitatoj aŭ ŝtataj esplor-organizaĵoj. Tiam ĝenerala vidpunkto de iu kandidato aŭ politika partio rilate la scienco kaj ĝia rolo en la socio iĝas grava por ili. Bedaŭrinde malmultaj politikistoj vidas sciencistojn kaj esploristojn kiel grupoj influaj pri siaj sortoj. En la lasta numero de la revuo "Physics Today" [eo. hodiaŭa fiziko] estas demandoj kiujn oni estas antaŭmetinta antaŭ ambaŭ kandidatoj por prezidentiĝo en Usono (s-roj John McCain kaj Barak Obama). La demandoj kompreneble rilatis al tiu parto de kandidataj ideoj kiuj rilatas la sciencan esploron kaj la fizikan sciencon en Usono. Al ili nur s-ro Obama estas respondinta kaj s-ro McCain rifuzis respondi al la demandoj (kvankam sur la reto tiel ŝajnas, ke ambaŭ estas respondintaj demandojn tamen sur papera versio kiun mi havas nur s-ro Obama estas respondinta sed ne s-ro McCain).

Hodiaŭ mi ricevis informon de la kanada asocio de fizikistoj. Tiel ŝajnas, ke ili estas antaŭmetintaj similajn demandojn antaŭ politikaj partioj kiuj partoprenis en la lastatempa baloto en Kanado. Ili ankaŭ nur ricevis respondojn de la liberala partio de Kanado kaj la novdemokrata partio. La konservativa kaj verda partioj ankaŭ la kebekia fronto ne estas respondintaj demandojn de la asocio.

Ĉiuokaze tiu demando estas antaŭmetinda, ke laŭ konservativuloj ĉu sciencaj esploroj (krom por armiloj) havas ian ajn valoron por la socio.

22 oct. 2008

Kvazaŭ ili neniam ekzistis!

En sia blogo Ken Miner skribas kiel tio kio ne memoriĝas, kvazaŭ estas ne okazinta (Ken Miner, 22a oktobro 2008). Li skribas "ĉiam mirigas min, ke memormanko funkcias same kiel nesperto, tiel ke eblas forviŝi eĉ dolorojn, kiujn fakte oni sentis" .

Pri doloro memoro apartenas al nur unu persono sed ĉu eblas forgesigi iun memoraĵon kiu apartenas al grupo da homoj?

Tio memorigis al mi la romanon mil naŭcent okdek kvar (1984) de George Orwell. Tie oni diras, ke forviŝante ĉiujn spurojn pri ekzisto de iu persono, la reganta sistemo povas fari kvazaŭ tiu persono neniam ekzistis (en. unperson - nonperson). En Vikipedio oni vidas kiel stalina reĝimo malaperigis personojn eĉ de la bildoj (ĉi-tie).

Nu! Sama afero okazis pri la islama revolucio en Irano. Kiam Ĥomejnio post sukceso de la revolucio reiris al Irano, kun li estis kelkaj el revolucianoj kiuj pliposte konsideriĝis kiel malamikoj de la revolucio! Oni povas vidi ilin sur supra parto de la jena bildo. Pliposte oni nur montris parton de tiu bildo en kiu Ĥomejnio, lia filo kaj franca stevardo (aŭ piloto) estis videblaj. Tiel oni dementis ekziston de personoj kiuj kun Ĥomejnio venis al Irano.

P.S: Tio ankaŭ iel rilatas al la latina Damnatio memoriae (eo. damni memoron de iu persono).

20 oct. 2008

Ĉu feminista aŭ ne feminista?

Mi estas jam kelkloke (ekzemple tie kaj ĉi-tie) skribinta pri monbiletoj. Jen debato pri nova monbileto en Turkio. Temas pri la unua monbileto en tiu lando sur kiu estas bildo de iu virino. Komitato kiu havis kiel taskon dizajni novajn monbiletojn por Turkio decidis meti bildon de s-ino Fatma Alje (serĉebla sur la reto kiel Fatma Alyie) sur novaj 50-liraj monbiletoj. Kvankam la bildo montras s-inon Alje sen kovritaj haroj tamen kelkaj sekularaj turkoj opinias, ke la komitato estas elektinta tiun sinjorinon por plaĉi al islamaj preferoj de la reganta partio (la partio AK kiu havas religiajn tendencojn).

Fatma Alje naskiĝis en 1862 (la otamana erao) kaj oni ne sendis ŝin al lernejo. Ŝi edukis sin mem kaj lernis la francan lingvon. Por komenci sian literaturan karieron ŝi devis atendi 10 jarojn por ricevi permeson de sia edzo al kiu ŝi edziniĝis en la aĝo 17. Ŝi skribis la pseŭdonomon "A lady" [eo. iu sinjorino] sub sia unua traduko el la franca. Post 1891 ŝi verkis romanojn en kiuj ŝi protestis opreson de virinoj. Oni konsideras ŝin kiel la unua romanverkistino en Turkio/Otomana imperio. Kaj kvankam ŝi protestis opreson de virinoj sed ŝi ankaŭ admonis tradiciajn rolojn de la virinoj en familio kiel patrinoj kaj edzinoj.

Bildo de kiom da virinoj estas sur monbiletoj de viaj landoj? Mi pensas, ke bildo de neniu virino estas sur usonaj dolaroj. Sur kanadaj dolaroj estas bildo de la reĝino Elizabeto. Sur la svedaj kronoj mi trovis bildon de unu virino (50 kronoj). Eble iam germanaj monbiletoj havis la plej grandan nombron da virinoj sur si (mi trovis 4 - 500, 100, 20 kaj 5 DM).

P.S: Mi ne trovis bildojn de la japanaj monbiletoj sur la interreto. Kie ili estas?

18 oct. 2008

Ne sufiĉe kompetenta

En antaŭaj blogeroj mi skribis pri politika sistemo en Kanado [1],[2],[3],[4]. Sed krom Kanado mi ankaŭ estas skribinta pri politiko en Francio, Svedio kaj Irano. Havi kaj esprimi opiniojn pri politika sistemo estas natura ĉar ilia funkcio ĉiuokaze influas niajn vivojn.

Okaze de la lastatempa baloto en Kanado mi lernis, ke en tiu lando funkcias la sistemo de Westminster (en. Westminster system). Tio estas iu tipo de majoritata balotsistemo. En la mondo ekzistas kelkaj aliaj balotsistemoj i.a. proporcia reprezentado. Nu, en la pasinta baloto, la verda partio de Kanado relative bone aperis. 6.80% da voĉdonintoj voĉdonis por kandidatoj de tiu partio sed tiu partio ne sukcesis havigi iujn ajn parlamentanojn al si. Samtempe Kebekia fronto kiu nur prezentas kandidatojn en la provinco Kebekio ricevis voĉojn de 9.97% da kanadaj voĉdonintojn. Tiu partio tamen havos 50 parlamentanoj en la parlamento.

Dum diskuto kun amiko (kanada kaj ankaŭ esperantista) mi esprimis tiun opinion mian, ke mi preferas proporcian reprezentadon (tie kelkaj kanadanoj mem deziras tiun sistemon ekzemple ĉi-tie). Responde al mi, li ridetis kaj demandis ĉu iam okazis [libera] baloto en Irano. Mi komprenas, ke tiu amiko ne konsciis, ke mi kiel perceptos tiun demandon lian kaj mi komprenas ke li ne intencis ofendi min. Tamen mi tiel komprenis lian parolon kvazaŭ li diris, ke ĉar vi venas el lando en kiu ne estas demokratio do vi ne rajtas (ne komprenas aŭ ne estas kompetenta) havi opinion pri nia demokrata sistemo. Eble mi ĝis fino de mia vivo restos fremdulo en Kanado kaj eble mi neniam rajtos esprimi opinion pri politika sistemo en tiu lando. Nun mi estas ege ĝoja, ke mi rezignis esti kandidato por estraro de la kanada esperanto asocio.

16 oct. 2008

Kareso de zefiroj

Freneza ludo de koloroj
aminduma kareso de zefiroj
tempo por denove travivi amon
tiu ĉi sezono
aŭtuno

Ĵurnalistoj kaj la scienco

Nia amiko Toño en du blogeroj (tie kaj ĉi-tie) estas skribinta pri percepto de la publiko rilate la sciencon kaj rilatoj inter ĵurnalistoj kaj sciencaj esploroj. En pasinta numero de la revuo "fiziko en Kanado", la revua redaktoro skribas "kion la ĵurnalismo povas instrui al ni pri popularigo de la scienco". En tiu skribaĵo i.a. li citas Peter Calamai, scienca ĵurnalisto por la revuo Toronto Star kaj laŭreato de premio el la kanada asocio de fizikistoj:
Mi ne deziras konsideriĝi kiel servanto. Multaj diras 'vi ludas tre gravan rolon. vi helpas nin por montri niajn laborojn al la publiko'. Povas esti, ke mi parenteze ankaŭ helpas videbligi viajn laborojn por la publiko, sed tio ne estas mia celo. Mi faras tion ĉar rakontoj rilate vin estas interesaj. Mia laboro estas profiti sciencistojn, fari ilin tiel ke la publiko interesiĝu legi niajn revuojn kaj tiel ni kapablos vendi reklamspacojn.
Ĉu sciencistoj same lernos profiti ĵurnalistojn por videbligi siajn laborojn por la publiko?

15 oct. 2008

La pasinta semajnfino

La pasinta semajnfino estis longa semajnfino en Kanado. Ĉi-tie lunde oni festis Danktagon (en. Thanksgiving Day). Tiu festo estas nordamerika tradicio. En Usono ĝi okazas je la kvara ĵaŭdo de novembro dum en Kanado ĝi estas je la dua lundo de oktobro. Mi kaj kelkaj el miaj amikoj profitis tiun longan semajnfinon por vojaĝi al Montrealo. Ni planis post Montrealo iri al Kebeko (urbo) sed nia plano ŝanĝiĝis kaj anstataŭe ni iris al Otavo. Otavo estas la dua plej enloĝata urbo en la provinco Ontario (post Toronto). Ĝi estas politika centro por la kanada federa registaro. La kanada parlamento situas en tiu ĉi urbo apud la rivero Otavo. Alia grava loko en Otavo estas la kanalo Rideau. Ĝi kunligas la riveron Otavo en el la urbo Otavo al la lago Ontario apud la urbo Kingston (longa je 202 kilometroj). Mi trovis Otavon bela.

Eble vi estas jam legintaj tion: "kiel antaŭvidite la konservativa partio de Kanado gajnis la hieraŭan baloton". Malgraŭ tio ĝi ne sukcesis atingi la sufiĉan nombron da parlamentanoj por formi plimultan registaron. Ankaŭ hieraŭ la nombro de voĉdonintoj estis la plej malgranda dum la tuta historio de Kanado; nur 59.1% da personoj kiuj rajtis voĉdoni faris tion.

Kvankam ĵus hieraŭ, la balota tago en Kanado, la indika borso de Kanado TSX (en. Toronto Stock Exchange) gajnis poentojn sed ekde hodiaŭ ĝi denove estas perdanta ilin.

La supran foton mi prenis el la kanada parlamento en Otavo.

10 oct. 2008

El Avesto (20)

Traduko de alia verso de Gathao. Jene estas traduko de la sepa verso de la ĉapitro 29 el ĝia unua parto (Ahnavaiti). Kiel kutime unue ĝia transskribo:

tem azutoiŝ ahuro macrem taŝat aŝa hazaoŝo mazda gavoi ĥŝvidemĉa hvo uruŝaibijo spento sasnaja kaste vohu manangha je-i dajat e-eava maretaibijo.

Kaj la traduko estas:

Ahuro kies volo estas en akordo kun la kosma ordo (Aŝa-o) sendas la sanktan himnon por progreso de la mondo kaj bonfarto de la homoj. Mastro de la saĝeco (Mazdao) pere de la Bona Penso prezentos iun kiu povas savi kaj helpi la mortemulojn.

En tiu ĉi ĉapitro ni legis, ke la kreitaĵaro petis Dion prezenti gvidanton kaj savanton. Ahuro turnis sin al Aŝa-o (la kosma ordo de la universo kaj virto ĉe la homoj) por scii, ke ĉu li konas tian personon. La respondo estis tio, ke Aŝa-o ne konas tian homon. En tiu ĉi verso Dio demandas opinion de la Bona Penso. En Gathao ‘vohu manangho’ estas la Bona Penso. Tiu vorto pliposte transformiĝas al ‘Vohumana’ kaj ‘Bahman’. Kaj Bahman estas ankaŭ nomo de la 11-a monato en la persa kalendaro. La Bona Penso ludas gravan rolon en Mazadaismo, tamen oni ne devas konkludi, ke tiu koncepto nepre aludas al racia aŭ filozofia penso kiel ekzemple Descartes instruas. Malgraŭ tio ĉio, en Mazdaismo tiu grava rolo de penso kaj cerbumo estas grave malsama de multaj aliaj religioj kiuj pli insistas pri obeado.

Arkivo de tradukoj de Avesto.

8 oct. 2008

Propono por UEA

Maria Sandelin en sia blogo skribis pri UEA kaj tio kion ŝi farus se ŝi estus en la Elekta Komisiono. Unue mi pensis skribi ion ĉi-rilate, sed poste mi trovis, ke fakte ŝi estas bone skribinta ĉion dirindan kaj momente mi ne povas aldoni ion plian al tiu ĉi interŝanĝo. Tamen tio kaŭzis, ke mi pensu pri UEA. Mi pensas, ke por alfrontiĝo al koncernoj de la 21-a jarcento UEA devas (iomete) reformi sian strukturon. Ekzemple ni pli kaj pli legas, ke membrokvanto de UEA ŝrumpas. Nu niatempe multaj lernas kaj uzas Esperanton sur la interreto. Multaj el tiuj homoj ne pretas iĝi tradicia membro de tradiciaj organizaĵoj kiel UEA. Tamen rigardo al interretaj forumoj kiel Ipernity, facebook ,lernu.net k.t.p. montras, ke multaj el tiuj homoj ligas sin al la E-movado tra tiaj forumoj. Nu, mi pensas, ke UEA povas aldoni novan kategorion al kategorioj de siaj membroj (mi estas membro de UEA pere de la Kanada Esperanto Asocio - KEA). Sufiĉas ligi tiujn novajn esperantistojn al vera nevirtuala identeco (konfirmi iliajn ekzistojn, nomojn, loĝlokojn k. t. p.) kaj konsideri ilin kiel membroj de UEA (kategorio de retmembroj). Mi pensas, ke ekzistas ebleco por eĉ disponigi iujn servojn al tiu kategorio de membraro. Kion vi pensas?

7 oct. 2008

Nobelpremio de la fiziko en 2008

Ĉi-jaran Nobelpremion pri la fiziko gajnis tri japandevenaj sciencistoj (du ankoraŭ laboras en Japanio kaj unu estas civitano de Usono). Joiŝiro Nambu (Yoichiro Nambu), Makoto Kobajaŝi (Makoto Kobayashi) kaj Toŝihide Maskava (Toshihide Maskawa) estas studintaj elementajn partiklojn. Iliaj studoj precipe estas rivelintaj novajn sciojn pri kvarkoj, kaj ege rilatas al eksperimentoj kiuj okazos en la Granda Koliziigilo de Hadronoj (GKH).

4 oct. 2008

Minimumo de moralo

Kelkfoje mi demandas min, ke ĉu en Usono tute ekzistas minimuma respekto por moralo (ia ajn formo de moralo religia aŭ nereligia)? Mi devas konfesi, ke mi ne estas kontraŭ pornografio (kvankam persone mi preferas temohavajn erotaĵojn super ĝi). Kaj nepre mi opinias, ke esprimo (eĉ esprimo de la plej naŭzaj aferoj) devas esti libera ĝis sia plej ebla grado (t. e. ĝis ĝi ne estas krima). Malgraŭ tio ĉio, mi trovas tion hontinda kaj kondamnenda, ke oni en Usono (nome de liberesprimo) estas produktinta pornan filmon kun aktorino simila al kandidato por vicprezidentiĝo s-ino Sara Palin.

Por mi estas akceptebla kiam geaktoroj de pornaj filmoj ludas rolojn de neveraj kaj fikciaj personoj (eĉ kiam tiuj personoj estas anoj de rekoneblaj sociaj aŭ metiaj grupoj). Sed eĉ elfore sugesti pornajn kondutojn pri unu specifa kaj rekonebla persono, laŭ mi estas la plej serioza formo de kontraŭmorala fifaro.

Multaj en la publiko (ofte virinoj sed lastatempe multaj viroj kiel mi mem) ĉiam plendas, ke malmultaj virinoj aktivas kaj ambicias politikajn altrangajn postenojn. Nun, kiam sinjorino estas farinta ion por kontraŭi tiun situacion, ŝi nepre ne meritas tiajn hontindajn reagojn. Unue tio estas absolute kontraŭ ĉiu mezuro de moralo. Cetere tiaj sintenoj timigas aliajn virinojn kaj malhelpas, ke ili aspiru al politikaj agadoj. Ja, se oni havas inteligentan oponecon pri politikaj vidpunktoj de s-ino Palin kaj ŝia partio, eblas esprimi tion respektante kaj klere. Eĉ kelkaj parodioj kaj ŝercoj kiel tiuj en la tv-programo de Jon Stewart plaĉas al mi (mi plejofte trovas ilin inteligentaj kaj respektantaj). Sed tiel malrespekti iun virinon sugestante pornajn kondutojn pri ŝi estas profunde bedaŭrinda.

Mi forte dubas, ke la produktinto de tiu filmo estis dezirinta esprimi ion politikan (kontraŭ la respublikana partio aŭ favore al la demokrata partio – miaopinie lia motivo estis pli ekonomia). Kaj ankaŭ nepre li vere ne serĉas plirespektindigi la liberesprimon. Mi opinias, ke la publiko senkonsidere politikajn vidpunktojn de diversaj grupoj devas protesti la fifaron kaj devigi retiradon de la filmo for de merkato. Ĝi ankaŭ devas forte postuli, ke la produktinto pardonpetu s-inon Palin (eĉ se necesa procesi kontraŭ li).

2 oct. 2008

Planlingvo

Ĉu iu konas tiun planlingvon kiu celas kunigi la plej internacian komunumon da gepetolemuloj? Mi deziras lerni ĝin!

Kiel milito komenciĝis

Nacioj ofte forgesas kiel ili entiriĝas en militojn. Kiam konfliktoj pliintensiĝas kaj transformiĝas al tutdimensiaj militoj, ofte mispaŝoj de la antaŭa periodo forgesiĝas. Ofte estas tia, ke la ambaŭ flankoj de tiuj konfliktoj ne kapablas studi siajn proprajn mispaŝojn, kvankam tio por la t. n. venkinta flanko (ofte nomita per la historio la prava flanko) estas eĉ pli malfacila. Ni ofte ne kapablas vidi tion kion nia flanko povus fari por preventi, malpli longigi aŭ malpli severigi militojn.

Ĉi-jare ĉirkaŭ la internacia tago de senperforto (la 21-an de septembro) kiu estis ege proksima al datreveno de la komenco de la okjara milito inter Irano kaj Irako (la 22-an de septembro 1980), okazis vigla interŝanĝo inter perslingvaj blogantoj ĉi-rilate. Kelkfoje la diskuto transformiĝis al disputo kaj kverelo. Memoro de la milito ankoraŭ ĉe multaj estigas emocion, ĉar ĝiaj viktimoj povas esti patro, frato, proksimulo aŭ amiko de tiuj persono (ankoraŭ pasas mallonga tempo post ĝia fino).

Oficiala versio de la milito en flanko de Irano estas versio rakontita per la islamaj regantoj kaj vaste akceptita per irananoj. Tiu versio diras, ke post sukceso de la islama revolucio en 1979, Saddam kiu ĉiam deziris konkeri Iranon (aŭ parton de ĝi) trovis la momenton oportuna; La irana armeo estis taŭzita, kaj la lando sendefenda. Tial li ordonis atakon al Irano. Irananoj malgraŭ sia volo devis defendi sin. La milito estis altrudita al Irano. Rezolucioj de UNo akcpetas respondecon de Saddam pri nepravigebla komenco de la milito kaj relative kongruas tiun version de la eventoj.

Malgraŭ tio ĉio, por irananoj devas esti interesa lerni, ke transformiĝo de jam delonge ekzistaj konfliktoj al la milito ne estis senprovoka. La supra bildo montras unuan paĝon de Kejhan kiu estis unu el la plej gravaj tag-ĵurnaloj de Irano en tiu epoko. Ĝia presdato estas 19-a de aprilo 1980 (5 monatoj antaŭ la tutampleksa atako de Irako al Irano). Sur la paĝo grandlitere estas skribita: Imamo [Ĥomejnio] invitis la irakan armeon al ribelo. Tio ne estas la ununura provoko de tiu tipo flanke de Irano (islama respubliko en sia komenco). Tio estas certa, ke Saddam serĉis pretekstojn por ataki Iranon. Sed tiel ŝajnas, ke regantoj de la islama respubliko ankaŭ ne rezignis disponigi tiajn pretekstojn al li. Se Ĥomejnio estis dirinta tion pri ĉiu alia lando najbara kun Irano (Saud-Arabio, Turkio aŭ Pakistano) lia invito konsideriĝis preskaŭ kiel mokinda neseriozaĵo. Pri Irako kun tiom granda nombro da ŝijaistaj enloĝantoj, invito de Ĥomejnio devas esti pritaksita kiel tre serioza minaco (Ĥomejnio estis religia ĉefgvidanto por multaj ŝijaistoj). La ĉefa provoko estis ideo de eksporto de la islama revolucio al aliaj landoj [mi tute ne kapablas kompreni, ke kial ĉiuj revolucianoj - ankaŭ en LatinAmeriko - tiom deziras tuj kaj antaŭ ĉio alia unue eksporti sian revolucion al aliaj landoj! Vi bone konstruu vian propran landon kaj ne zorgu pri la aliaj!].

Ĉiuokaze dank' al tiaj sintenoj la milito inter Irano kaj Irako komenciĝis. Multaj homoj en ambaŭ landoj mortis, vundiĝis kaj suferis. Por irananoj ĝi iĝis sankta militdefendo. Sed multaj el ili neniam pensis, ke ilia flanko ankaŭ ne estis tute kaj absolute senkulpa.

30 sept. 2008

Kulpo de maldekstremuloj!

Kiom blinda mi estis! Lastatempe denove tiel ŝajniĝis (aŭ iuj provis ŝajnigi), ke ĉiu diablaĵo en la mondo ekzistas nur kaŭze de maldekstermuloj! Ĉu vi ankoraŭ rezistas akcepti tion? Jen pruvo:

Eble vi jam estas aŭdintaj pri krizo en usonaj financaj merkatoj kaj borso. Ekde mezo de la jaro 2007 jam estis indikoj pri tiu krizo, sed ĝi pli serioziĝis kelktempe antaŭ en 2008. Kelkaj grandaj bankoj, investfirmaoj kaj asekuraj kompanioj lastatempe disfalis. Unue oni akuzis sovaĝan kapitalismon, mankon de reguloj kaj ignoron de jam ekzistaj reguloj. Sed ne kredu tion ĉio. La ĉiam pravaj konservativuloj trovis, ke la plej granda ekonomia krizo en la plej kapitalisma lando de la mondo estas pro fiagoj de maldekstremuloj! La kialo laŭ ili estas leĝo nome Akto pri Reinvesto en Komunumo (en. Community Reinvestment Act - CRA). Ne gravas se pluraj studoj montras, ke CRA ne estis kialo por la krizo (vi povas legi pri tiuj studoj ĉi tie en Vikipedio en la angla), sed konservativuloj jam estas certaj, ke reguloj estas malbonaj kaj maldekstremuloj kulpas pri ĉiu krizo en la mondo.

Por konservativuloj tute ne gravas, ke tiuj bankoj kiuj forfalis dum la lastatempa krizo neniel estis devigitaj per CRA. Ili nur pruntedonis monon al nepagipovaj kaj vendis ilin al aliaj bankoj kaj financaj organizaĵoj en formo de aktivo. Kompreneble neniun kulpon havas ĉefdirektoroj de la forfalintaj organizaĵoj. Ĝuste pro tio, Alan H. Fishman kiu estis direktoro de Washington Mutual, Inc. (mallongige WaMu) nur dum 17 tagoj antaŭ ĝia disfalo, ricevis kompenson 20 miliondolaran (se li estus laborinta 24 horojn ĉiutage li nun estas kompensita je 50000 dolaroj por ĉiu horo de tiu supozita laboro). Ja ĉiuokaze la publiko devas protekti bonajn kapitalistojn kontraŭ fifaroj de maldekstremuloj. Tial bona usona publiko volonte pagos 700 miliardon da dolaroj por protekti privatajn organizaĵojn kiuj lastatempe fiaskis.