27 avr. 2008

Nomo de la imperiesto arablitere

Tiu skribsistemo kiun ni nomas la araba skribsistemo estas rezulto de longa evoluo tra la historio. Ĝi kaj hebrea estas anoj de unu sama familio da skribsistemoj kiu nomiĝas semida. Ankaŭ oni notu, ke la araba skribsistemo ne estas surbaze de alfabeto. Ĝi estas surbaze de abĝado en kiu ĉiu skriba signo reprezentas konsonanton kaj la legantoj mem devas scii adekvatajn vokalojn necesajn por legi vorton.

En alfabetoj la skribaj signoj reprezentas konsonantojn kaj vokalojn. Tie ankaŭ estas skribsistemoj surbaze de abudigoj en kiuj ĉiu skriba signo reprezentas unu konsonanton kun asociita vokalo. Formo de tiu skriba signo ŝanĝiĝos por montri asociiĝon de la konsonanto kun alia vokalo.

La t. n. araba skribsistemo estas adaptita per diversaj lingvoj ĉefe pro disvastiĝo de islamo en la antaŭaj jarcentoj. Hodiaŭ la persan lingvon oni skribas per unu el ĝiaj variantoj. Antaŭe en multaj el centraziaj landoj oni uzis ĝin. Sed en epoko de Sovetio loĝantoj de tiuj landoj komencis uzi la cirilan skribsistemon. Estas interesa, ke hodiaŭ en Taĝikio oni skribas pli malpli la saman persan lingvon kiu uziĝas en Irano, sed ĉar oni faras tion per la cirila alfabeto, ekzemple mi ne povas legi tiujn skribaĵojn. La araba skribsistemo ankaŭ estis uzita por skribi la turkan lingvon en la otomana epoko. Post kreo de la moderna turkio oni ŝanĝis la skribsistemon kaj adaptis ian formon de la latina alfabeto por la turka lingvo en Turkio.

Unuafoje otomanaj imperiestroj (nome sultanoj) uzis sigelojn sur kiuj iliaj nomoj estis kaligrafitaj en la arabdevena nune turka skribsistemo. Tiujn sigelojn oni nomas "Tugra". Hodiaŭ otomanaj imperiestroj ne plu ekzistas kaj la nura reganto sur la planedo kiu niatempe oficiale havas la titolon imperiestro estas la japana imperiestro Akihito. Estas interesa scii, ke Imperiestro Akihito havas tugraon sur kiu lia nomo arablitere estas kaligrafita. Mi metas bildon de tiu tugrao ĉi tie. Mi povas legi la nomon Akihito sur ĝi ĉar mi povas legi la arab-persan skribon. Laŭ Vikipedio krom Imperiestro Akihito unu alia gravulo nun havas sian propran tugraon kaj li estas Vladimir Putin! Tamen mi ne trovis bildon de lia tugrao sur la interreto.

Ĉi tie Kalle Kniivilä skribas pri iuj aliaj aspektoj de la araba skribo.

4 commentaires:

Manolo a dit...

Jen demandeto: ĉu eblas skribi per arabaj literoj iun ajn lingvo?

Se jes, ĉu estas maniero noti la vokalojn?

Rilate al la reciproka afero -latinigo de la araba kaj nelatinliteraj lingvoj- estas multaj paradoksoj. En mia lando estas du tendencoj: aŭ alpreni ian "internacian" latinigon, aŭ improvizi surbaze de la hispana.

Kiel ekzemplo de la unua estas la nomo de la fifama terorisma grupo "Al-Qaeda". Nu, en la hispana ne eblas senpera litero "Q"; ĝi nepre estu "que" [ke] aŭ "qui" [ki]. Sed ĵurnalistoj konservas tiun formon, kvazaŭ estus tia la originala araba!. Laŭ la prononco ĝi estus Al-Kayda aŭ Al-Jayda (al-ĥajda).

Kiel ekzemplo de la dua, estas la nomo de eksa rusa prezidento Jelcin, kiu variis inter "Yelsin", "Yeltsin", "Jeltsin"... kelkaj adaptis al la hispana kaj aliaj kopiis el anglalingvaj agentejoj...

becxjo a dit...

Teorie vi rajtas skribi arablitere cxiun lingvon sed bedaurinde mankas vokalaj simboloj kaj la leganto me devas decidi kiel aldoni vokalajn sonojn al la vorto. Tial ofte prononco de alilingvaj vortoj skribitaj per la araba abgxado varias de persono al persono. En la persa oni ofte aldonas originalan voroton latinlitere inter krampoj.

piko a dit...

En la angla ekzistas simila kutimo pri la litero Q; tial multaj anglalingvanoj ofte misskribas tiun nomon, farante ĝin "Al-Quaeda", "Al-Queda" k simile. Unu el miaj profesoroj en Egiptujo ĵuris, ke kiam oni ekparolis en la anglalingvaj novaĵservoj pri "al-Qaeda", ŝi havis nenian ideon, pri kio temas (kvankam la grupo estis bone konata al ŝi sub la nomo القاعدة).

Cetere: Jen mi trovis la tugraon de Putin.

becxjo a dit...

Ja piko pri Al-Qaeda vi pravas. Dankon por informo pri tugrao de s-ro Putin;