12 déc. 2008

Kompleksaj sistemoj kaj nestudataj faktoroj

Unu el kutimaj kritikoj pri la moderna scienco estas ĝia reduktisma naturo. La vorto reduktismo povas aludi al du signifoj; tio, ke por kompreni iun kompleksan sistemon oni rajtas/povas redukti ĝin al pli simplaj aŭ fundamentaj eroj kaj partoj, tiam studi interagojn kaj reagojn de tiuj eroj. Ĝi ankaŭ povas aludi al filozofia vidpunkto laŭ kiu iu kompleksa sistemo estas nenio krom sumo de ĝiaj partoj.

Pri la dua signifo de la vorto reduktismo kiu estas filozofia ideo mi havas ne precizan opinion. Pri la unua signifo tamen, mi ne povas imagi alian manieron por fari esplorojn pri multaj temoj en diversaj branĉoj de la scienco. Kiel mi skribis pli antaŭe, mi ne estas certa, ke ĉu tio estas pro kapablo de nia menso, ke ni ne povas priklarigi iujn kompleksajn sistemojn reduktante ilin al iliaj eroj aŭ ĉu pro siaj naturoj iuj kompleksaj sistemoj ne povas priklariĝi per reduktado. Tio povas esti pro ambaŭ supraj kialoj (limoj de nia menso kaj naturo de kompleksaj fenomenoj). Ĉiuokaze kiel studanto de eksperimenta fiziko, mi opinias, ke oni rajtas/devas redukti sistemojn al ĝiaj pli simplaj eroj ĉie kie tio eblas (kelkloke tio ne eblas).

Ekzemple kiam mi volas studi efikon de temperaturo sur iu fenomeno, estas tute nesaĝa lasi, ke premo, elektromagnetaj kampoj, humideco kaj aliaj aferoj ankaŭ influu la fenomenon. Feliĉe en la fiziko ofte eblas plani eksperimentojn kiuj ne permesas efikojn de nestudotaj faktoroj. En medicino, tio estas multe pli malfacila. Pri korpo kiel esploristo povas fordisigi nedeziratajn efikojn? Ĉu eblas diri, ke dum oni studas efikon de iu medikamento sur persono, tiu persono devas ne manĝi, spiri kaj iĝi varma/malvarma? Tial malsimile de la fiziko en la medicino efiko de kuracmetodoj estas probablaj kaj statistikaj.

Mi memoras, ke mia patro intuicie konsilis, ke ni, mi kaj mia frato, manĝu pilolojn nur kun akvo (ne lakto aŭ fruktosuko). Nun esploristoj en la universitato Western Ontario (Okcidenta Ontario) estas trovintaj, ke fruktosuko povas malhelpi efikon de iuj piloloj.

Aucun commentaire: