1 juin 2009

Pri justeco

Eblas pensi, ke atingi justecon sur la tero estas iluzio, iu mito. Tial la plejparto de religioj ĉefe agnoskas iun formon de ĉiela justeco. Malgraŭ tio, tiuj religioj mem, ankaŭ uzas diversajn formojn de la teraj punoj por faroj kiujn ili konsideras kiel krimoj, deliktoj kaj/aŭ pekoj. Juraj sistemoj en multaj el niaj socioj nuntempe estas pli evoluitaj ol antaŭe. Plu oni ne agnoskas punon kiel maniero por konsoli viktimojn kaj kiel persona venĝo. Nun jursistemo punas ĉefe por permesi ke malbonfarinto reintegriĝu en la socio (en. rehabilitation), malebligi malbonfarintoj denove damaĝu (protekti socion), malinstigi tiujn kiuj pensas fari misfaron (en. deterrence/prevention), permesi kompenson de damaĝo, eduki kaj komprenigi, ke socio konsideras kiujn agojn kiel ne tolereblaj.

Bedaŭrinde eĉ en la plej efikaj polic-jursistemoj ĉiuokaze eraroj okazas, iuj senkulpanoj erare kondamniĝos kaj iuj kulpantoj neniam troviĝas. Konsiderante tion, miaopinie eblas havi ĝenerale du vidangulojn pri funkcio de jursistemoj. Eblas preferi, ke erare puni la plejeble malmultajn senkulpanojn eĉ se riski, ke iuj el veraj kulpantoj ne puniĝu. Aŭ preferi, ke puni plejeble multajn verajn kulpantojn, eĉ se riski, ke inter ili kelkaj senkulpanoj ankaŭ erare puniĝu. Malgraŭ kredo al ĉiuj el tiuj du vidanguloj tie estas principoj kiujn, mi esperas, ĉiu sana konscienco akceptas. Unu el tiuj principoj estas tio, ke akuzito eĉ se vere estas farinta la plej hororan krimon, ankoraŭ meritas ekvilibran kaj justan proceson. Tiu persono devas havi rajton por kaj kapabli defendi sin.

Tial multaj konsideras procesojn kiuj okazas por malliberuloj de la usona milita malliberejo en Guantanamo ne adekvataj kaj justaj (eĉ se malliberuloj tie vere estas farintaj teroristajn agadojn). Tiuj malliberuloj ne rajtas, scii ĉiujn pruvprovojn kiuj ekzistas kontraŭ ili. Militaj komisioj tie rajtas provi pruvon de kulpecoj pere de onidiroj kaj tiuj atestodiroj de aliaj malliberuloj kiuj estas esprimitaj sub torturoj (ekz. Waterboarding). Eĉ kvankam registaro de la s-ro Obama provas solvi problemon de justeco rilate al tiuj malliberuloj ankoraŭ la afero estas ege komplika (kaj maljusta). Ekzemple juĝisto estas juĝinta, ke Usono rajtas senlime kaj sen jure akuzi personojn teni ilin malliberaj. Malgraŭ tio mi ankoraŭ opinias, ke la jursistemo de Usono kaj aliaj okcidentaj landoj estas multe pli respektindaj ol tiuj de la islama respubliko en Irano. Almenaŭ Usono estas tenanta la akuzitojn pri terorismo vivaj (kvankam malliberaj)!

Antaŭ nelonge terorista atako al moskeo en la sud-irana urbo Zahedan okazis. Amaskomunikiloj de la islama respubliko anoncis, ke la atako estis plenumita per sinmortigaj atakantoj (do farintoj de la atako estis jam mortaj). Sed du tagoj post la atako la reĝimo ekzekutis tri virojn pretendante, ke ili ankaŭ estis parto de la terorista atako. Nun eblas demandi sin, ke kiel eblas dum du tagoj fari areston, fari sekurec-informajn operacojn (akiri policajn informojn de tiuj tri viroj), okazigi justan proceson, kondamni la akuzitojn (kaj kiam ie estas mortopuno ordinare devas esti aŭtomata restudado de dosieroj per la pli supera tribunalo - sen peto de la kondamnitoj) kaj ekzekuti ilin? Se tie estis milita tribunalo oni neniam lernos, ke ĉu tiuj tri viroj estis vere kulpaj. Mi esperas, ke malgraŭ kolero pro mortoj okaze de la atako, la publika opinio iam demandu tiujn demandojn.

Aucun commentaire: