18 févr. 2010

Vivu la morto!

Por mi estas interesa, ke kiel en malsamaj tempoj kaj malsamaj lokoj similspecaj ideoj kaj eventoj ripetiĝas. Rilate al nuntempaj eventoj en Irano mi trovis interesajn similecojn kun alfrontiĝo de la filozofo Miguel de Unamuno kaj la generalo José Millán-Astray en Hispanio. Mi skribas ĝin surbaze de anglalingva vikipedio. En la universitato de Salamanko organiziĝis festo por rememori eniron de Christopher Columbus en Ameriko (es. Dia de la Raza - eo. tago de la rasoj). La feston ĉeestis i.a. la ĉefepiskopo de Salamanko Enrique Pla y Deniel kaj Carmen Polo Martínez-Valdés kiu estis edzino de la hispana tirano Francisko Franco. La evento komenciĝis per pasia prelego farita de la verkisto José María Pemán kiu apartenis al la hispana falango. Post tio, Profesoro Francisco Maldonado mallaŭdis Katalunion kaj Eŭskion kiel "kanceroj en korpo de la nacio" kaj aldonis, ke faŝismo kiel kuracanto de Hispanio scias kiel forfini ilin. Inter aŭdantaro iu kriis "¡Viva la Muerte!" (eo. vivu la morto!) kiu estis devizo de la hispana legio popularigita de la generalo Millán-Astray mem.

Unamuno kiu prezidis la eventon staris kaj al la publiko diris, "Vi atendas miajn vortojn. Vi bone konas min kaj scias, ke mi ne kapablas longe resti silenta. Iam, resti silenta egalas mensogi, ĉar eblas interpreti la silenton kiel konsento. Mi deziras komenti la tiel nomatan prelegon de Profesoro Maldonado, kiu estas kun ni ĉi tie. Mi ignoros personajn insultojn al la eŭskoj kaj katalunoj. Mi mem, kiel vi scias, naksiĝis en Bilbao. La ĉefepiskopo (li aludis al la ĉefepiskopo de Salamanko) estas kataluno naskita en Barcelono. Sed nun mi aŭdis tiun nekompreneblan kaj nekromanian esprimon '¡Viva la Muerte!'. Mi estas pasiginta mian vivon verkante pri antinomioj, tiel ke tiu faro de mi estas vekinta koleron de tiuj kiuj ne komprenas miajn skribaĵojn, kaj mi estas spertulo pri la afero, trovas tiun absurdan antinomion abomeninda. Generalo Millán-Astray estas kripla. Ne necesas diri tion flustre. Li estas kriplita de milito. Tiel same estis Cervantes. Sed bedaŭrinde, Hispanio hodiaŭ havas multajn kriplulojn. Kaj se Dio ne helpos nin, baldaŭ ĝi havos multajn pliajn. Turmentas min pensi, ke Generalo Millán-Astray povas dikti la normojn de la psikologio de amasoj. Kriplulo al kiu mankas grandanimeco de Cervantes esperas ricevi konsolon per aldono de nombroj de kripluloj ĉirkaŭ si".

Kolera Millán-Astray responde kriis: '¡Muera la inteligencia! ¡Viva la Muerte!' (eo. Morto al intelektuleco! Vivu la morto), sekvate de aplaŭdoj de falangistoj. Por malpezigi la etoson Pemán diris '¡No! ¡Viva la inteligencia! ¡Mueran los malos intelectuales!' (eo. Ne! Vivu la intelektuleco! Morto al la malbonaj intelektuloj!).

Unamuno, neŝancelita, daŭrigis: "Ĉi tie estas templo de intelekto, kaj mi estas ĉefpastro. Vi estas profanantaj ĝian sanktan arenon. Vi venkos, ĉar vi havas sufiĉe da bruta forto. Sed vi ne konvinkos. Por konvinki necesas persvadi, kaj por persvadi vi bezonas ion kiu mankas al vi; racion kaj pravecon. Mi trovas senutila peti vin pensi pri Hispanio. Do mi finos parolon". Millán-Astray sindetenante kriis "Tenu la brakon de sinjorino!" Unamuno tenis la brakon de Carmen Polo kaj foriris sub ŝia protekto.

3 commentaires:

Manuel a dit...

Do, tiel okazis, kiel vi tiel bone resumis.

Millán-Astray, ĉefo kaj fondinto de la Hispana Legio, unu el la plej fi-ŝovinisma kaj barbara ento de la lando (tiam kaj, iasence, eĉ nun) kuraĝis vomi sian timon al la scio en la altaro de la Scio mem. Jam la intercivitana milito komenciĝis kelkajn monatojn antaŭe, kaj ĝia katastrofa sekvo venigis ombran kurtenon kiu daŭris 40 jarojn.

Nuntempe, la posteuloj de la venkintoj, plu agitas sian flagon. Ili sukcesis bremsi la esploradon ĉirkaŭ la krimo de frankismo kaj la riparon al la digno de la viktimoj kaj ties filoj kaj nepoj.

La juĝisto, Baltasar Garzón, estas maljuste procesata de siaj kunuloj, multaj el kiuj ĵuris sian postenon antaŭ Francisco Franco mem. Lia "fiago" estas esplori la lokon kie troviĝas miloj de tomboj ŝtele enfositaj dum la milito kaj la posta subpremado de la diktatora reĝimo.

Do, mi ege bedaŭras ke tia okazintaĵo estas iel paralela al la nuna situacio de via lando. Mi kompatas vin kaj viajn samlandanojn!

Tonyo a dit...

Jes, la resumo estas tre fidela al la evento, kiu iel estas reprezenta de multaj fortoj agantaj en Hispanio. Oni notu ke Unamuno, kiu multe modifis siajn politikajn opiniojn laŭlonge de sia vivo, estis partiano de la ribelintoj, kaj do troviĝis en sia medio, sed li ne povis elteni la sangobanon ka la ekstreman perforton de la plej radikalaj el la militistoj kaj propagandistoj.

La lasta paragrafo tre gajnus en esprimivo se vi anstataŭas "vi sukcesos" per "vi venkos", ĉar ĝi kontrastas laŭsone kun "vi ne konvinkos" (en la hispana, "venceréis, pero no convenceréis"). "Vi venkos, sed vi ne konvinkos"... ĝi okazas tiom ofte kiam la forto anstataŭas la racion.

becxjo a dit...

Dankon Tonyo. Mi faris la modifon.