26 oct. 2010

Rakontoj pri araneoj

Se kreantoj de antikvaj rakontoj vivus kaj laborus hodiaŭ oni nepre persekutus ilin pro plagiato. Multaj el antikvaj rakontoj, legendoj kaj mitoj de diversaj nacioj, etnoj kaj kredantoj de religioj estas similaj. En ili nur la nomo de lokoj kaj ĉefrolludantoj ŝanĝiĝas. Tio iam okazas ne pro iu malica intenco sed por adapti iun specifan rakonton por aŭdantaro de alia geografia loko kaj malsama kulturo. Eble por komprenebligi ĝin. Iam geografiaj distancoj estas tiom foraj, ke simileco inter rakontoj ĉe du diversaj homgrupoj eĉ ne povas esti okazinta pro elprenado kaj adaptado de rakonto per unu el tiuj du homgrupoj. Tiam nur komunaj interesoj kaj travivaĵoj de homoj en diversaj lokoj de la mondo povas priklarigi tiajn similecojn. Unu interesa ekzemplo de tiaj similecoj estas rakonto de miraklo de araneo.

Kiam mi estis infano oni rakontis pri eskapo de la islama profeto for de malamikoj. Laŭ legendo Mohamedo por eskapi malamikojn kaŝis sin en kaverno. Por protekti lin, Dio ordonis por ke araneo teksu reton ĉe enirejo de la kaverno. Kiam la malamikoj alvenis al tiu loko, ili vidante la reton de araneo certiĝis ke neniu povas esti en la kaverno kaj tiel ili ne serĉis ĝin. Unuavide tiu rakonto ŝajnis aŭtentike kreita de islamanoj mem. Eĉ tiu kaverno nome Ĝebal-al-Cur en Mekao ankoraŭ estas vizitata de islamaj pilgrimantoj. Sed la rakonto de la islama profeto kaj araneo ne estas ununura.

Simila rakonto ekzistas pri biblia persono, Reĝo David, kiam li eskapis el Reĝo Saul. Kaj ankaŭ oni diras similan legendon pri miraklo de araneo kiu helpis Sanktan Felix de Nola por kaŝi sin for de romiaj soldatoj. Kompreneble oni povas argumenti, ke ĉiuj el tiuj tri rakontoj devas havi unu saman originon kaj la kreantoj de la origina legendo devas esti vivintaj antaŭ tempo de Biblio. Tio povas esti ĝusta. Ĉiuokaze islamanoj kaj kristanoj povas esti adaptintaj la pli malnovan rakonton de Biblio pri Reĝo David kaj araneo.

Sed kiel oni povas priklarigi similecon de tiu rakonto al legendo kiu ekzistas pri japana militestro Joritomo [en. Yoritomo]? Japanio estas ege malproksima de Mez-Oriento kaj ne eblas, ke japanoj estas adaptintaj biblian rakonton por sia mito. Almenaŭ tiel mi opinias!

P.S 1: Mi opinias, ke tiu simileco de rakontoj kvankam ofte povas priklariĝi surbaze de komuna origino sed kelkfoje devas ankaŭ priklariĝi pro komuna observo. Ekzemple observo de tiu fakto, ke araneoj teksas retojn ĉe enirejo de lokoj kiuj estas relative longtempe ne uzataj devas esti instiginta kelkajn diversajn naciojn sendepende por pensi pri rakontoj (kompreneble fikciaj kaj legendaj) en kiuj tia konduto de araneoj povas esti savinta personojn. Estus interesa se oni vidus similan rakonton pri araneoj ĉe unuaj loĝantoj de Ameriko aŭ Aŭstralio.

P.S 2: Tiel ŝajnas, ke ekzistas alia rakonto pri araneo kaj skotlanda reĝo, Robert the Bruce. Kvankam ĉi-foje araneo ne helpas eskapon de la reĝo sed instruas persiston al li.

1 commentaire:

ĵeromo a dit...

tre interese.

mi konsentas, ke la japana rakonto malfacile havus biblian devenon. mi tamen inklinas al alia supozo, nome ke la biblia kaj la japana rakontoj havas komunan tre antikvan fonton. buŝa literaturo longe antaŭis ĉiujn skribajn atestojn. mi aŭdis pri aliaj ekzemploj, kvankam mi ne povas same bone dokumenti ilin, kiel vi faris...

se resti ĉe la biblio, oni retrovis la rakonton pri la diluvo en la epopeo de gilgameŝ. oni retrovis la rakonton pri la bebo moseo, lasita en korbo sur la fluo de rivero kaj savita, en la pli antikva biografio de sargono la 2a...

mi ankaŭ legis, ke la temo de nigra aŭ blanka velo por signali la sukcesan aŭ malsukcesan revenon de heroo al la atendanta edzino (kaj la erara meto de la nigra velo) estas trovebla en la malnovgreka rakonto pri tezeo, en la eŭropa mezepoka romano pri tristano kaj izoldo, kaj ankaŭ en rakonto el la pacifiko (ĉi lasta kontrolindas).

la fama ĉina kaj japana fabelo pri bovisto kaj ĉiela teksistino, en kiu la bovisto kaptas la fean teksistinon ŝtelante ŝian plumveston, dum ŝi banas kun siaj fratinoj en lago (bovisto.html), estas ankaŭ trovebla en la okcidenta nibelunga sagao, se mi ĝuste memoras.

en ĉi lasta okazo, oni ne tro povas supozi pri "samaj spertoj de homoj", ĉar la temo estas sufiĉe nerealisma. (cetere ankaŭ la araneaĵo-rakonto ne sonas tre verŝajne. kiom kostus al persekutanto ŝiri araneaĵon kaj certige kontroli kavernon?)

tiaj temoj estas troveblaj de unu al la alia ekstremo de la malnova kontinento, okaze ankaŭ en afriko, kvankam tie mankas tre antikvaj skribaĵoj, sed ili ne aperas en ameriko, kie la antaŭkoloniaj fabeloj estas sufiĉe malsamaj.

mi okaze rigardis al la katalogo de aarne kaj thompson "the types of the folktale" (Aarne-Thompson), en kiu la aŭtoroj listigas fabelojn kaj naciajn kolektojn, en kiuj oni trovas ilin. estas konsterne, kiom vaste konataj estas iuj rakontoj...