30 mars 2011

Ree pri mezoriento

La plej facila maniero por interpreti eventojn ofte estas simpligi ilin reduktante influojn kaj kialojn. Kelkfoje tamen tio ne estas la plej bona maniero por kompreni aferojn precipe tiam kiam tiuj aferoj temas pri kompleksaj sociaj fenomenoj. Bedaŭrinde pri aferoj preter siaj proksimecoj, okcidentanoj ofte inkliniĝas al tiu pli facila maniero. Ekzemple rilate al lastatempaj eventoj en arabaj kaj nord-afrikaj landoj, kiel estus pli facila se eblus konsideri ekziston de unu monolita islamo tra tuto de tiuj landoj? Aŭ ekzemple nomi loĝantojn de ĉiuj el tiuj landoj araboj. Forgesi diferencojn inter tiuj landoj kaj socioj. Tamen pli trafa kvankam ankaŭ pli malfacila analizo nur atingeblas konsiderante ĉiujn el tiujn komplikaĵojn kaj eĉ malhomogenecojn kiuj ekzistas ene de tiuj socioj mem.

Mi ege ŝatus esti kapabla por kapti specifan okazon, daton aŭ eventon kiel elirpunkto de ĉio kiu rezultigis la nuntempajn eventojn, sed mi ne povas fari tion. Ĉu sukceso de la islama revolucio en Irano en 1979? Ĉu forfalo de la otomana imperio post la unua mondmilito? Ĉu konkero de Jerusalemo en 1099? Ne! Ne eblas trovi specifan daton kiel elirpunkto de eventoj. Ĉiuj el tiuj punktoj tra la historio estas interligitaj kaj ne eblas elapartigi unun de la aliaj. La nuntempa situacio en la mezoriento estas konsekvenco de ĉiuj el tiuj eventoj kaj okazaĵoj.

Malgraŭ tio ĉio ankoraŭ indas lerni (aŭ rememori) unu du punktojn rilate al la temo. Unue rigardo al politika mapo de mezoriento montras, ke naci-ŝtatoj tie estas tute elfaritaj. Rigardu al landlimoj inter Sirio, Jordanio kaj Irako. Mi rigardis ilin sur mapservo de guglo kaj zomis ĝin je maksimuma skalo. Ili estas damne rektaj linioj (kvazaŭ oni estas uzinta rektilon por meti ilin sur mapo). Tial ekzemple argumento favore al Israel povas esti tio, ke ĝi estas pli artefarita ol neniu el aliaj ŝtatoj najbaraj al si mem. Ĉiuj el tiuj ŝtatoj estas kreitaj sur teritorio de la otomana imperio konkerita per Britio kaj Francio kaj surbaze de promesoj kaj konsentoj. Kiam oni kreis tiujn ŝtatojn oni ne zorgis pri aparteno de loĝantoj al diversaj triboj aŭ iliaj kredoj al malsamaj religioj. Tiel ekzemple al loĝantoj de Jordanio la reĝoj kiuj apartenas al la familio Haŝemidoj povas konsideriĝi fremdaj. Tia situacio ne ekzistas nur pri reĝoj en la regiono. Eĉ tiel nomataj respublikoj de la regiono suferas komplikajn situaciojn. Ekzemple la familio Assad en Sirio (Baŝar kaj lia patro Hafiz ambaŭ prezidentoj de Sirio) apartenas al minoritato alavitoj. Oni povas argumenti, ke en la moderna mondo aparteno al religia grupo aŭ iu gento ne devas esti malhelpo al partopreno en la socia vivo. Mi ankaŭ akceptas tion sed situacio en la menciitaj landoj (kaj aliaj landoj de la regiono) apenaŭ povas konsideriĝi kongrua al tiu de moderna lando (ekzemple registaroj en tiuj ĉi landoj ne estas elektitaj reprezentantoj de la loĝantoj). Tial apartenoj en tiuj landoj estas gravaj kaj influas konfliktojn.

Pri Libio, mia patro nomis Gadafi, freneza kolonelo! Ni konas lin. Okcidentanoj pli malpli konas lin, kiel reganto kies statuso ŝvebis inter terorista krimulo ĝis sendanĝera frenezulo. Malmultaj ŝatas lin, sed ĝis tiam kiam li ne kaŭzas grandegan danĝeron por la okcidento oni estas preta toleri lin (kaj simple ignori liajn krimojn kaj malrespektojn de la homaj rajtoj kontraŭ libianoj). Nun demando estas tio, ke preter politikistoj en la okcidento (ĉefe en Francio), kiom ordinara publiko konas oponantojn de Gadafi? Ĉu oni scias, ke kio estas ilia programo por Libio post Gadafi? Al mi tiel ŝajnas, ke en la okcidento neniu zorgas pri agoj de siaj registaroj kiam ili prenas flankon en konfliktoj kiuj almenaŭ laŭŝajne ne tuŝas la ordinarajn okcidentanojn. Sed tiu ŝajneco povas esti trompa.

16 mars 2011

Timo pli malbona ol morto

Miaopinie iuj timoj estas multe pli malbonaj ol morto. Aldone al tio, iuj el tiaj timoj eĉ estas tute senraciaj. Mia amikino sur fejsbuk demandis min (ŝi pensas, ke ĉiuj fizikistoj devas scii pri nuklea fiziko!) ĉu danĝeraj radioj el japanio ne iros al la tavolo ozono kaj de tie ne efikos en Kalifornio?! Ĉu ŝi ne devas aĉeti medikamentojn kontraŭ radiado? Usono kaj Britio rapide vokas siajn helpantojn (kvankam dementas sed) por preventi venontajn skandalojn se per iu eteta ŝanco tiuj civitanoj de iliaj landoj estus submetitaj al radiado. Nia amiko Cindio skribas, kiel tia timo povas preventi helpojn al bezonantaj japanoj.

Meze de tio ĉio, tamen la veraj herooj estas japanaj laboristoj de la atomcentraloj kiuj laŭvole restis, riskis siajn vivojn kaj sanojn kaj faras ĉion eblan por preventi pli grandan katastrofon. Por savi tiujn ordinarajn homojn kiuj ne povas fari ion. Ja! Mia tutkora kaj la plej sincera saluto al tiuj nekonataj herooj. Ilia ago estas la plej trafa mezuro por forto de la homa spirito. Mian respekton al ili. Laŭdoj de tiuj kuraĝaj viroj kaj virinoj en:

The Gaurdian
CNN
Human Events

P.S 1: Mi mem ne ege favoras la nuklean energion (kvankam ankaŭ ne estas arde kontraŭ ĝi) sed troigo kaj senracieco ĉagrenas min.
P.S 2: Tiu grupo da laboristoj (kiuj ne ĉiuj estas laboristoj de atomcentraloj sed ankaŭ policanoj, fajrobrigadistoj kaj armeanoj) nomiĝas ’Fukushima 50’. Ili estis ĉirkaŭ 180-200 personoj kiuj laboris en grupo da 50.

15 mars 2011

Pri tertremo kaj cunamo en Japanio


Ni homoj estas feliĉaj, ke suferoj de aliaj influas nin nur je grado de ilia proksimeco al ni. Se ni suferus pro suferoj de aliaj je grado de iliaj suferoj mem kaj senkonsidere de tio, ke kiom ni konas ilin aŭ kiom ili estas proksimaj al ni tiam nia vivo iĝus tute neeltenebla. Pro tiu fakto, ni kapablas daŭre vivi kvankam grandegan kaj korŝiran suferon travivas multaj japanoj nun. Mi opinias, ke ĉi-momente japanoj pli ol niaj materiaj helpoj bezonas scii, ke ni ĉiuj pensas pri ili. Sed ankaŭ estas bone pensi pri helpo al klopodoj kiuj celas plimildigi ilian malkomfortecon per materiaj rimedoj. Jen bona blogero de nia rusa amiko Ora Mezo pri kiel almenaŭ en Rusio kaj Usono eblas helpi (en Usono per sendi tekstan mesaĝon ’REDCROSS’ al la telefon-numero 90999 eblas donaci 10 USD - tiu monsumo aperos sur telefona fakturo de la paginto).

Post la katastrofo atento de la publiko kaj la amaskomunikiloj pli kaptiĝis per problemoj koncernataj de la nukleaj elektrejoj. Oni povas demandi sin, ke kial la hodiaŭaj protestantoj de la nuklea energio atendis okazon de ĉi-tiuj problemoj por nun subite vigliĝi kaj reagi al ili. Sed mi deziras laŭdi reagon de la responsuloj kaj de la publiko en Japanio. Kontraste al eventoj en la nuklea elektrejo Ĉernobil la problemoj de japanaj atomelektrejoj ne okazis pro eraroj de homoj sed pro grandega natura katastrofo. Oni konsciu, ke la tertremo estis je grado 8.9 en skalo Richter. Ĝi ellasis energion egalan al energio de 600 milionoj da atombomboj kiuj eksplodiĝis en Hiroŝimo. La tertremo ŝanĝis japanan marbordon en iuj lokoj je grandeco 2.4 metroj. Ĝi kaŭzis devion de la planeda akso je 25 centrimetroj (rezulte tagoj mallongiĝis je 1.8 mikrosekundoj). Cunamo kiu sekvis la tertremon havis energion eĉ pli ol la cunamo okazinta en 2004 proksime al Indonezio. Se tiu katastrofo okazus proksima al ĉiu ajna alia lando krom Japanio la nombro de mortaj estis pli ol kelkcentmil kaj eĉ milionoj. Min ege impresis japana inĝenierarto kiu preventis pli grandan damaĝon.

Ja! La tertremo kaj cunamo 2011 en Japanio memorigas, ke fizike la naturo estas ege pli forta ol la homoj. Pri la homa spirito tamen mi ne scias multon!

© La foto estas kopirajto de Reuters/Asahi Shimbun. Mi trovis ĝin ĉi-tie.
Mallonge en la persa lingvo:

رسانه‌ها اینجور وانمود میکنند که انگار مسائل نیروگاه‌های اتمی‌ ژاپن تقصیر خطای انسانی‌ هست. اما من یکی‌ تحت تاثیر مهندسی‌ ژاپنی‌ها هستم که بزرگترین زلزله تاریخ شون صدمه و تلفات بیشتری وارد نکرد. اگر این زلزله در هر جای دیگه با همون تراکم جمعیتی ژاپن اتفاق میافتد صدها هزار یا حتی میلیون نفر تلفات وارد می‌‌شد.


8 mars 2011

Amo, murdo kaj Esperanto

Ha! De tempo al tempo serĉante por trovi ion interesan pri Esperanto oni trovas kuriozaĵojn! Hodiaŭ hazarde mi trovis tiun ĉi antikvan novaĵon. Temas pri akcidento en kiu viro nomita Frank W. Anderson estas murdita per sia amatino s-ino Peggy Marie L. Beal. La novaĵo aperis la 4-an de junio 1922. La evento estas okazinta en hotelo en la urbo Kansaso (nun proksima al mi! kiu hazardo!). Kio pri rilato al la lingvo Esperanto? Iliaj leteroj enhavis multajn alineojn en Esperanto. Kialo de la murdo? Tiel estas raportita, ke s-ro Anderson invitas s-inon Beal al Kansaso kaj pasigas tempon kun ŝi sed pliposte diras, ke li estas jam edzita kaj ne povas edziĝi al s-ino Beal. Tiuj kiuj volas legi la novaĵon en la angla povas trovi ĝin ĉi-tie.

7 mars 2011

Pri profesia ĵurnalismo kaj sciencaj novaĵoj

Sen konsideri diversajn nivelojn de klereco de la nefakula publiko, informi pri sciencaj novaĵoj povas esti riska. Bedaŭrinde amaskomunikiloj eĉ ne aplikas saman aron da reguloj al ĉiuj novaĵoj inkluzive de tiuj kiuj temas pri sciencaj aferoj. Ekzemple kiam oni informas pri probabla skandalo rilate al politiko kaj poste pruviĝas, ke tiu informo estis malĝusta aŭ eĉ malpreciza, tiam profesia ĵurnalisto ofte aludas al la eraro kaj korektas ĝin. Pri sciencaj aferoj unue raportistoj ofte ne agnoskas siajn miskomprenojn kaj malprecizecojn sed ankaŭ ne interesiĝas korekti publikigitajn miskomprenojn.

Mi antaŭe skribis pri bedaŭrinda evento, kiam prifaka kaj fidinda ĵurnalo Lancet faris eraron kaj publikigis raporton pri probabla rilato inter vakcinoj kaj iu malsaneco. Pere de nefaka infromomedio tiu eraro vaste publikiĝis. Nun post klariĝo de tio, ke la studo estis malĝusta, ankoraŭ nefakaj amaskomunikiloj ne sufiĉe faras por ripari la damaĝon kaŭzitan de ĝi.

Kiam la granda koliziigilo de hadronoj [en. Large Hadron Collider - LHC) estis komenconta sian funkciadon (nia amiko Luis estas skribinta pri la granda koliziigilo) amaskomunikiloj faris grandan bruon pri ĝiaj danĝeroj kaj tio, ke ĝi kaŭzos finon de la mondo (mi skribis pri tio). Rigardu al kelkaj titoloj de gravaj novaĵagentejoj:

The Gaurdian: The end of the world as we know it?
Fox News: Scientists Not So Sure 'Doomsday Machine' Won't Destroy World.
New York Times: Asking a Judge to Save the World, and Maybe a Whole Lot More.

Mi ne intencas analizi enhavojn de tiuj artikoloj. Nur iliaj titoloj estas teruraj kaj estigas grandan miskomprenon. Ĉiuj el tiuj novaĵoj estis surbaze de tiu pritaksado, ke la granda koliziigilo de hadronoj povas kaŭzi estiĝon de nigraj truetoj (en. black holes). Povraj sciencistoj provis certigi, ke tio ne kaŭzos finon de la mondo sed amaskomunikiloj pli deziris elekti provokajn titolojn por allogi legantojn. Afero ĉe la publiko estis tiom miskomprenita, ke eĉ kaŭzis murdominacojn.

Post kelkmonata funkciado de la koliziigilo grupo da sciencistoj analizis datumojn kiuj estas ĝis nun akiritaj. Ili trovis neniun indikon pri estiĝo de nigraj truetoj en la eksperimentoj (revuo Nature). Tiu ĉi studo pruvas, ke kolizioj kun energioj almenaŭ ĝis 7 TeV (Tera elektronvolto - 1012 eV) ne kaŭzas estiĝon de nigraj truoj. Mia demando estas tio, ke kiom da nefakaj amaskomunikiloj menciis tiun studon kaj uzis korektigajn titolojn (por korekti jam kreitan miskomprenon)?