Beĉjo

Memoroj de senmakula milito

2012-01-15T12:48:00.009-05:00

Mi imagas usonanon kies avo estas batalinta dum la dua mondomilito. Por tia pesono, lia/ŝia avo estas heroo, liberiganta la mondon for de horora hitlera regimo. Dokumentaj filmoj pri tiu milito ofte montras, kiel senmakule la aliancaj soldatoj estas batalintaj kaj kiel tio, ke tiuj soldatoj estas bonvenigitaj kiel herooj en per ili liberigitaj landoj. Tiel dokumentoj montras, ke por bonvenigi ilin, homoj dancas sur stratoj kaj virinoj kisas soldatoj. Memoron de avo ne makulos de tempo al tempo leteroj kaj atestaĵoj, kiuj aperas. Historio hodiaŭ juĝas, ke aliancanoj estis bonuloj. Sed kio pri usonano kies patro nun batalas en Afganio. Denove usonaj soldatoj estas irinta tien por renversi fiajn reĝimojn. Sed nun memoroj ne plu restas tute senmakulaj. Fotoj aperas montrante, ke patroj estas mistraktintaj militajn malliberulojn. Malkovriĝas nomoj kaj fotoj de soldatoj kiuj estas profanintaj kadavrojn de mortoj (Kvankam malamiko). Niatempe dank' al poŝtelefonaj kaj porteblaj filmkameraoj ankaŭ pro interretaj forumoj militoj plu ne ŝajnas tiom senmakulaj. Ne plu tiom perfektaj.

Interesa parodio

2012-01-07T16:40:00.008-05:00

Unu el japanaj animeoj kiujn mi estas jam spektinta estas 'Somerŝtormo' [jp. 夏のあらし! - natsu no araŝi]. Ĝi estas humura animeserio. En tiu serio la 13-jara knabo, Haĝime Jasaka, iras pasigi someran ferion ĉe sia avo. Tie li eniras kafejon kaj tie renkontas la 16-jaran virinon nomitan Araŝi kiu laboras en la kafejo. Jasaska allogiĝas al Araŝi kaj eĉ protektas ŝin. Sed pliposte lernas, ke ŝi ne estas ordinara. Mi plu ne rivelu detalojn de la serio. Nur mi diras, ke mi ege ĝuis spekti ĝin. En la unua duono de la serio ĉiu unuopa parto komenciĝas kun animepeco akompanita de muziko kaj kanto. Nun sur jutubo mi trovis tiun filmeton kiu rivelas kiel la komencanta peco de la animeo estas parodio de klasikaj muzikverkoj de Japanio. Por komparo imagu, se animeo en la okcidento montrus parodion surbaze de kovriloj de muzikverkoj de Beatles, Tom Jones, Boney M k.s. Tiu ĉi malkovro ege plaĉis al mi!

La supra parto de la jutuba filmo estas komencanta parto de la animeo kaj la suba parto montras parodiitajn klasikaĵojn de Japanio. Mia scio pri tiuj ĉi japanaj klasikaĵoj tamen estas nul!

Espero kaj seniluziĝo pri estonteco

2012-01-05T23:34:00.011-05:00

Laŭ via opninio kiel aspektos la mondo ekzemple post 30 jaroj ekde nun? Kiuj sciencaj eltrovaĵoj kaj teknologiaj atingoj donos formon al nia mondo tiutempe? Ne! Antaŭmetante tiujn demandojn, mi ne serĉas iun mistikan respondon kiel tiuj de Notradamus! Kaj ne pensu, ke la temo nur interesas verkantojn de sciencfikciaĵoj. Kontraste al distra naturo de la sciencfikcio, eĉ pli serioza entrepreno de la homa inteligento nome futurolgio [en. futurology, fr. futurologie] interesiĝas al respondi tiujn suprajn demandojn. Futurolgio ne konsideriĝas kiel branĉo de la scienco sed kiel parto de historiaj studoj. Malgraŭ tio, ĝi uzas ellaboritajn metodojn prunteprenitajn de la scienco por antaŭdiri estontan evoluon de socio. Ĝi estas grava, ĉar pli trafa antaŭdiro de evoluoj permesos planadon kaj pretiĝon. Ĉar ĝi helpos pli fruktodonan investadon en sciencaj studoj kaj teknologiaj lertecolernadoj. En individua skalo ankaŭ se oni deziras studi aŭ pretigi sin por profesio, estas pli bone scii, ke kiom tiu profesio aŭ studo estos bezonata estontece.

Bedaŭrinde absolute trafe antaŭdiri estontecon ne eblas (krom se iu havas mistikajn pretendojn). Pro tiu kialo, oni ĉiam strebas plibonigi metodojn kiuj uziĝas por fari tiajn antaŭdirojn. Ekzemple rigardi, ke kial kaj kiel iuj el pasintaj antaŭdiroj estas pli poste realigitaj. Ankaŭ kial kaj kiel iuj aliaj el ili ne estas realigitaj. Tion eble oni povas nomi retrofuturologio. Ekzistas ege bona blogo en la angla paleofuture.com kiu traktas tiun ĉi temon.

Unuavide povas tiel ŝajni, ke multaj el progresoj de la nuna tempo estas jam antaŭdiritaj pasintece; ekzemple aparato simila al hodiaŭaj poŝtelefonoj jam estas montrita en la scienfikcia serio 'Star Trek', fingrotuŝante interagi kun ekranoj de komputiloj en la filmo 'minority report' kaj la interreto estas antaŭdirita en futurisma filmo produktita en 1969. Eĉ antaŭ tio, en la libro 'From The London Times of 1904' kiu eldoniĝis en 1898, Mark Twain priskribis ion ege similan al la interreto. Kompreneble ankoraŭ eblas debati, ke ĉu aŭ kiel tiuj ĉi-supraj antaŭdiroj estis ekzaktaj. Ekzemple ĉu 'Nautilus' en romanoj de Jules Verne estas vere antaŭdiro pri hodiaŭaj modernaj submarŝipoj aŭ nur disvolvado ĉirkaŭ aparato kiu estis jam uzita kvin jaroj antaŭ ĝia unua mencio per Jules Verne en 1869? Kara leganto devas noti, ke antaŭdiroj pri vivo en estonteco ne devas nur temi pri teknologiaj inventoj aŭ sciencaj malkovroj sed ankaŭ povas pli plivastiĝo, aliformiĝo aŭ ĉiutagiĝo de iliaj uzado en socio; ekzemple oni povas antaŭdiri, ke iu jam inventita teknologio estontece grave disvastiĝos sed fiaski rilate al tiu ĉi antaŭdiro.
Tiel ŝajnas, ke homoj estas memfidaj pri siaj antaŭdiroj. Ekzemple ĉi-jare la novaĵ-retejo CNN publikigis antaŭdirojn pri vivo en la jaro 2100. Aŭ ekzemple la firmao IBM ĉiu-jare antaŭdiras teknologiajn preogresojn kiuj okazos estontece (ĉi-jare kvin teknologiaj progresoj). Ĉiuokaze tiel ŝajnas, ke se ne limigi antaŭdirojn al iu certa tempo (ekzemple antaŭdiri okazon de A ĝis la jaro B), tiam ĉiu antaŭdiro finfine realiĝos. Ĉiu imagebla progreso finfine okazos.

flugantaj aŭtomobiloj ankoraŭ ne estas vaste uzataj!

Malgraŭ tiu unua impreso, oni devas esti pli prudenta kaj ankaŭ konsideri fiaskintajn antaŭdirojn de la pasinteco. Ĉi lastatempe iom rilate al la supra temo du artikoloj kaptis mian atenton. La unua estas 'The end of the future' [eo. la fino de la estonteco] skribita de 'Peter Thiel' kaj publikigita en la interreta revuo 'National Review'. La alia artikolo estas 'Innovation Starvation' [eo. malabundeco de novigado] verkita de 'Neal Stephensen'. Verkintoj de tiuj du artikoloj studas atendojn kiujn pasintece ekzistis pri progreso de teknologio kaj nerealiĝon de multaj el tiuj atendoj. Ekzemple Peter Thiel en sia artikolo prave parolas pri rapideco de transporto-rimedoj. Dum la 60-aj ĝis 80-aj jaroj de la pasinta jarcento oni atendis, ke niatempe homoj estu kapablaj al vojaĝo je pli grandaj rapidecoj (precipe en kampo de la aeraj vojaĝoj). Tiutempe multaj atendis, ke ĝis nia tempo aviadiloj trasportu pasaĝerojn je rapidecoj multe pli grandaj ol tiu de la sono (ĉ. 1200 km/h) sed post malsukceso de pasaĝaviadiloj 'Concorde' nuntempe plejparto de pasaĝeraviadiloj ankoraŭ vojaĝas je rapidecoj malpli ol la sonorapideco; ekzemple la plej novaj pasaĝeraviadilo de la firmaoj Boeing kaj Airbus, Boeing 787 kaj Airbus A-350, flugas je rapidecoj ĉ. 913 km/h - 0.85 Maĥo). Tiel ŝajnas, ke almenaŭ ĝis proksima estonteco neniu plano ekzistas por trapasi tiujn rapidecojn. Ankaŭ iu pli bona situacio ne estas trovebla en kazo de la surtera transporto. Oni plu ne revas pri magnete ŝvebitaj trajnoj kiuj en vakuigitaj tuneloj vojaĝu je rapidoj pli ol 1000 km/h. Ankaŭ personaj fulgantaj aŭtomobiloj kiuj ofte estis imagitaj kaj prezentitaj en fikciaj verkoj pri estonteco ankoraŭ ne estas uzataj (denove mi notigu, ke ĉi-tie mi ne parolas pri ekzisto de iu teknologio sed ĝia vasta uzado).

S-ro Thiel atribuas tiun ĉi [laŭ li] mankon de progreso en pli rapida transporto al manko de progreso en solvo de problemoj rilate al energioproduktado. Denove estas bone konata, ke dum la 60-aj ĝis 80-aj jaroj kaj kun apero de nuklea energio grandega espero investiĝis sur tiu ĉi energio. Ĉi-rilata entuziasmo estis tiom granda, ke oni eĉ promesis estontan aperon de home uzeblaj polvosuĉiloj funkciantaj povumitaj de nuklea energifonto en ili! Nu! Tio ne estis la nura freneza ideo en tiu epoko pri la nuklea energio. Ekde la 50-aj jaroj oni eĉ studis, ke ĉu eblas konstrui ĵet-aviadilojn surbaze de nuklea energio! Bedaŭrinde katastrofo de nukleaj energicentraloj en Fukuŝima, Japanio elmontris, ke nia progreso en uzado de nuklea energio estis magra. La nuntempaj industriaj socioj de ni grave dependas de fosiliaj hidrokarbonaĵoj. Se nuntempaj aŭtomobiloj povas vojaĝi pli malproksime uzante malpli da benzino, tio ne estas pro progreso en motor-teknologio sed grandega progreso en la elektronika teknologio. Tio estas pro malgrandega komputilo kiu kalkulas propocion de aero kaj fuelo kiuj iras en cilindroj kaj determinas ekzaktan tempon kiam sparko bruligu ilin.

Ambaŭ supraj verkintoj lamentas pri halto de pogreso en kosmaj programoj. La plej granda seniluziĝo eble venas pro tio, ke ankoraŭ ne eblas pasigi somerajn feriojn en stacio en orbito de la tero. Post ĉeso de programoj rilate al la usonaj kosmopramoj 'Shuttle', tiel ŝajnas, ke multaj el atendoj de pasintuloj kiel vojaĝo de homoj al la planedo marso ne plu realiĝos en de ili deziritaj tempoj.

Malgraŭ tio ĉio, mi mem ne konsideras tion ĉion kiel manko de progreso. Progreso okazas. Ekzemple kelketaj kampoj en kiuj progreso dum la pasintaj jardekoj estis pli-malpli laŭ atendo (kaj eĉ pli ol ĝi) estas informadika, telekomunika kaj elektronika teknologioj. Progresoj en tiuj kampoj estas jam ebligante, ke oni hodiaŭ havu relative potencajn komputilojn kiel poŝtelefonojn. Ke oni metu malgrandegajn kaj ne tro energi-konsumantajn komputiletojn en multajn aparatojn; de la hejmaj kuirfornoj kaj lavmaŝinoj ĝis personaj aŭtomobiloj. Uzante kalkulopotencojn de tiuj komputiletoj oni estas grande pliboniginta rendimenton kaj funkciadon de tiuj aparatoj diversaspekte. Laŭ mi, nur estas bedaŭrinda, ke malgraŭ tiom da progreso en kampoj de la komputado kaj la elektroniko ankoraŭ robotoj ne estas aperintaj en niaj ĉiutagaj vivoj tiel kiel oni imagis pasintece.

Multaj el antaŭdiroj de pasintuloj ne estas realigitaj ĝis nia tempo. Sed tio ne signifas, ke ni ne estas progresintaj. Tio nur signifas, ke progresoj estis aliloke kaj/aŭ aliskale.

Baldaŭ

2011-12-04T21:37:00.001-05:00

Mi planas baldaŭ ree skribi blogerojn ĉi-tie. Mi baldaŭ revenos.

Pri ŝanĝoj ne drastaj sed maltrankviligaj

2011-10-30T19:34:00.004-04:00

Dum la jaro 2011, la mondo iomete plu ŝanĝiĝis. Mi tamen plu ne uzos epiteton 'drasta' por ŝanĝiĝo de la mondo. Aro de miaj travivaĵoj ĝis nun, al mi instruas, ke ĉiu grava evento en sia tempo ŝajnas kaŭzanto de drasta ŝanĝo. En 1989 la disfalo de la berlina muro ŝajnis kiel fino por ĉiuj drastaj ŝanĝoj en la mondo. Sed drastaj ŝanĝoj denove komenciĝis je la 11-a de septembro 2001. En majo 2003 kun forfalo de Saddam Husejn oni povis pensi, ke drastaj ŝanĝoj estas jam atingintaj sian kulminan punkton, sed tio ne estis vera. Post tio, la morto de Osama Bin Laden eĉ ne traktiĝis kiel vere iu grava novaĵo. Ne! Mi pli kaj pli konvinkiĝas, ke ŝanĝoj en la mondo ne estas drastaj.

Tio ankaŭ estas vera pri vico da revolucioj kaj ŝanĝoj kiuj ĉi-jare okazis en landoj en la nordafriko kaj mezoriento. Eventoj kiuj komenciĝis en januaro en Tunizio kaj pliposte sekviĝis en Egiptio, Libio, Sirio, Barejno kaj Jemeno. Jam longtempe antaŭ mi avertis, ke okcidenta observanto ne devas veti pri favoraj (el sia vidpunkto) evoluoj. Jam dum ĥaoso post la okazintaj evoluoj minoritatoj estas suferintaj pro atakoj. Jam kelkaj okazaĵoj en egiptio ŝajnas timigaj por Israelo (atako al tiulanda ambasadejo, sabotado de gasoduktoj k. s). Tial kelkaj analizistoj konjektas, ke Israelo eble eĉ preferu diktaturan reĝimon de Hafiz Asad en Sirio. Ĉiuokaze malgraŭ batalema retoriko, Hafiz Asad estas jam malhelpinta atakojn al Israelo tra limoj de sia lando. Oni ne povas esti certa, ke reĝimo post forfalo de la nuna reĝimo en Sirio kiom havas kapablon aŭ eĉ deziron por malhelpi atakojn al Israelo.

Ankaŭ la falo de Gadafi en Libio, ne kaŭzu komforton de moderuloj. La unuaj decidoj de anstataŭuloj de Gadafi estis permesi poligamion kaj aliajn religiajn leĝojn de islamo. Kompreneble enveno de islamo en Libio ne ĝenas registaron de la okcidentaj landoj. Ĉiuokaze ili jam bone intertraktas kun Saudarabio kaj Pakistano. Sed tio devas maltrankviligi ĉiujn liberpensulojn kiuj zorgas pri digno de homoj. Bedaŭrinde kelkfoje tiuj maltrakviligaj eventoj okazas sub formo de demkratia elekto. Ekzemple venko de la islamisma partio Alnahda en Tunizio. Mi ne estas certa, ke kiom okcicdentanoj rajtas konsoli sin apogante sur modereco de tiu ĉi partio aŭ tiu fakto, ke al ĝi mankas absoluta majoritato en la parlamento.

Demando

2011-09-25T17:16:00.004-04:00

Mi rigardis la animeon "nepo de Nurarihjun" kaj tiu demando venis al mi; kial inter ĉiuj jokajoj (monstroj en la japana tradicio, sed mi prefaras meti esperantigitan vorton anstatŭ skribi monstro) Nurarihjun estas estro? En la japana tradicio li estas priskribita kiel maljuna viro kiu eniras domojn kiam domanoj forestas. Tiam li manĝas, trinkas kaj agas kiel la domo estas lia. Sed almenaŭ laŭ priskriboj de Vikipedio li ne ŝajnis tiom forta al mi. Kial aliaj jokajoj devas esti subuloj de li? Mi ne komprenis tion!

Dankon

2011-09-20T15:34:00.004-04:00

Mi gratulas niajn rusajn amikojn esperantistajn pro ilia nova retejo. Ĝi plaĉis al mi.

Nova komputilo

2011-09-18T12:16:00.006-04:00

Kvankam min ne konvinkas esprimoj kiel bonaŭgureco kaj malbonaŭgureco de jaroj, tamen miaopinie pro statistika hazardo povas okazi, ke malfeliĉaj okazaĵoj rilate al unu persono ariĝu dum unu jaro. Ankaŭ povas okazi, ke pro sia psika stato iu persono pli retenu malfeliĉajn eventojn en memoro dum iu specifa jaro. Mi ĉi-jare havis multajn malbonajn okazaĵojn por reteni en mia memoro; mia kuzo kiu estis unu jaro pli aĝa ol mi forpasis, problemoj aperis en okuloj de mia frato kaj li devis operacii , oni ne renovigis mian kontrakton por laboro en la universitato de Kansaso kaj mi ne havis permeson por resti en Usono eĉ dum unu monato post fino de mia laboro tie. Kvankam nun mi estas en Kanado, tamen malfeliĉaj okazaĵoj ankoraŭ okazas al mi; antaŭ nelonge mia aerplenigebla matraco ŝiriĝis. Miaj okulvitroj ankaŭ rompiĝis. Kompreneble mi plu pretigis min mem por okazo de pli da malbonaj okazaĵoj, sed kiam mia portebla komputilo rompiĝis, tio estis neatendita! Bedaŭrinde ĝi rompiĝis fizike kaj mi lernis, ke estos malpli multekosta aĉeti novan komputilon ol provi ripari ĝin. Tiel mi devis elspezi mian limigitan monon kaj aĉeti novan porteblan komputilon.

La nova komputilo estas HP Pavilion g4 kun 14 cola ekrano. Ĝi ne estas ultraportebla sed ankaŭ ne multe pezas (2.12 kg). Ĝi havas 4 gigabajtojn da memoro kaj durdiskon kun enhaveco de 750 gigabajtoj. Tio ĉio ne estas specifa por tiu ĉi komputilo. La aparta kvalito de tiu ĉi nove aĉetita komputilo estas ĝia procezilo. Mi antaŭe estas skribinta pri familio de proceziloj APU (Accelerated Processing Units) Fusion de la firmao AMD. Mia nova portebla komputilo enhavas procezilon A6-3400M de tiu familio. Tiu grupo da proceziloj kiel ĝia rivalo Sandy Bridge de la firmao Intel kunigas elementojn por ĝeneralaj komputadoj kun elementoj kiuj estas por grafikaj procezoj. A6-3400M enhavas kvar elementojn por ĝeneralaj komputadoj de la kategorio 12h (ofte nomata Llano). Ĝi havigas pli grandan komputadan potencon kaj konsumas malpli da elektra energio kompare al la pli malnovaj kategorioj. Kompare al proceziloj de la firmao AMD, similaj proceziloj de la firmao Intel havas pli potencajn elementojn por ĝeneralaj komputadoj. Tamen la proceziloj Fusion havas multe pli potencajn grafikajn elementojn kompare al rivalo Sandy Bridge. En procezilo de mia portebla komputilo estas grafika elemento Radeon HD6520G kiu funkcias je kadenco 400 MHz. Tio estas parto kiu metas la procezilon super rivaloj. Ĝi povas funkcii kun kodoj DirectX 11 (Intel planas ebligi tion en la proceziloj Sandy Bridge iam dum la jaro 2012). Ĝi ebligas dekodigon de video-datumoj kun formatoj MPEG-4 kaj H.264 kun enorma rapideco danke al sia elektronika cirkvito. Tiel HP Pavilion g4 ebligas spektadon de videoj je altaj distingivoj (HD1080) kaj mia portebla komputilo eĉ havas kontektejon HDMI (por sendi tiujn videojn al televidilo kiu kapablas ricevi HDMI signalon). Tio ĉio kostis je prezo iomete malpli ol 500 kanadaj dolaroj. La firmao HP donas 10 horan vivon por ŝargo de baterioj sed tio estas kiam oni ne uzas komputilon por ludi, rigardi filmojn aŭ rigardi retpaĝojn. Mia propra eksperimento montris, ke baterio estas bona por 4 ĝis 4.5 horoj da normala laboro (tio ankoraŭ estas bona ĉar mia antaŭa komputilo kiu havis pli grandan baterion funkciis nur dum 2.5 horoj per ĝi).

Ne pensu, ke potenco de grafika elemento en la procezilo A6-3400M nur estas bona por vidi filmojn kaj ludi komputilajn ludojn. Eblas uzi grafikan elementon por aliaj taskoj. Tion oni nomas ĝenerala komputado per grafikaj elementoj de procezilo (en. General-Purpose Processing on Graphics Processing Units - GPGPU). Ankaŭ ekzistas OpenCL (en. Open Computing Language - eo. malferma komputila programlingvo) kiu ebligas kombini potencojn de diversaj elementoj (ĝeneralaj aŭ grafikaj) sur procezilo por pli efike fari komputadon. Nun havante tiun novan komputilon mi havas eblecon por lerni iomete pri tiuj aferoj.

Pri superpotencoj

2011-09-02T15:15:00.005-04:00

Esti superpotenco signifas, ke aliaj suferu pro viaj eraroj. Kiam politikistoj en Vaŝingtono fuŝas ion pri interna ekonomio de Usono, homoj en Kanado, Japanio, Eŭropo kaj en ĉiuj anguloj en la mondo suferas pro konsekvencoj de tiu fuŝado. Ofte inverse ne okazas; ekzemple kiam en Japanio aŭ Germanio (du tre grandaj ekonomioj en la mondo) ekonomia situacio ne estas bona, tio ofte ne ĉagrenas homojn en Usono!

Iranaj lingvoj kaj Esperanto

2011-08-15T12:59:00.001-04:00

En blogeroj (tie, tie kaj ĉi-tie) mi antaŭe skribis pri problemoj kiujn alfrontas la persa lingvo ĉar ĝi skribiĝas uzante skribsistemon surbaze de la araba skribsistemo (abĝado). Tie mi ankaŭ menciis, ke post establiĝo de moderna Turkio, la turka lingvo forlasis arabdevenan skribsistemon kaj adaptis novan skribsistemon surbaze de latinaj literoj. Estas interesa trovi, ke iu persono sur la perslingva retpaĝo Ĥodnevis (memskribo) estas proponinta adaptadon de la esperanta skribsistemo por skribi la iranajn lingvojn (ne nur la persan sed ankaŭ la iranan turkan lingvon - Azeria, kaj kelkaj aliaj lingvoj en Irano). Kiel mi antaŭe skribis eblas skribi la persan lingvon per ĉiu skribsistemo (ekzemple cirila alfabeto). Tamen esperanta alfabeto ne kapablos esprimi ĉiujn sonojn kiuj ekzistas en la persa lingvo. Inter malfacile esprimeblaj sonoj estas du konsonantoj ق kaj غ. Ankaŭ la argumentoj de la artikolo estas naivaj sed tiu propono en si mem jam estas interesa.

Denove sen laboro

2011-08-06T15:16:00.000-04:00

Mi pensas, ke ĉefe pro financa situacio de Usono mono mankis al universitato en kiu mi laboris. Ĉiuokaze mia kontrakto tie estis portempa kaj post finiĝo de la kontrakto oni decidis ne renovigi ĝin. Tiel mi denove iĝis senlaborulo kaj ĉar mia vizo en Usono estis dependa de mia laboro, tial mi devis reveni al Kanado. Nun mi serĉas laboron kaj ege angoras. Tiel ŝajnas, ke dum iom da tempo pro angoro mi ne havas spiritan pretecon por skribi blogerojn. Ni vidu kio okazos pliposte.

Ne ĉiu ...

2011-07-26T11:31:00.002-04:00

"Ne ĉiu islamano estas teroristo, sed ĉiu teroristo estas islamano". Dum tuto de mia vivo mi ne estas aŭdinta esprimon pli sensencan ol la ĉi-supra. Okaze de terura, kaj korŝira evento terorista en Norvegio, mi devas konsenti nian amikon Reza.

Lasta vojaĝo

2011-07-18T12:16:00.005-04:00

Ĉi-semajne kiam la kosmopramo Atlantis sur-ter-revenos, tiam funkciado de la usonaj kosmopramoj nome ’space shuttle’ haltos. Tiuj kosmopramoj formis gravan parton de la historio de la kosma esploro, inspiris imagadon de multaj ĉirkaŭ la mondo kaj estis kiel simboloj kiuj atestis sciencan kaj teknologian sukceson de Usono. Oni prezentis skemojn de ili por montri kapablojn de softvaroj rilataj al perkomputila desegnado (en. computer aided design - CAD). En sciencfikciaj kinfilmoj iam oni montris ilin en grandaj nombroj kaj ofte uzataj por savi la planedon.

Post fino de la kosmopramoj ’space shuttle’, dum kelkaj venontaj jaroj nur Rusio per siaj kosmoŝipoj Sojuz havas fidindan kaj jam establitan kapablon por sendi homojn en kosmon. Eble kelkaj el la legantoj estas jam aŭdintaj tiun ĉi rakonton; la usona agentejo por la kosma esploro (NASA) konstatis, ke en la orbito de la tero plumoj ne utilas por skribi. Ili elspezis milionojn da dolaro por produkti plumojn kiuj funkcias en la orbita mikrogravito. Samtempe rusoj alfrontiĝis al sama problemo kaj nur uzis krajonojn anstataŭ plumoj. Nu, ĉi-tie oni priklarigas, ke kial tiu rakonto ne estas vera. Sed la rakonto havas erojn de la vero en si mem. Tiuj kiuj estas uzantaj la rusajn pafilojn AK-47 Kalaŝnikov kaj havas eblecon por kompari okcidentajn pafilojn kun ĝi, ofte atestas, ke la rusa pafilo estas pli malmoderna sed samtempa pli fortika.

Kompreneble oni ne devas forgesi, ke la usonaj kosmopramoj estas multe pli grandaj ol la rusaj kosmoŝipoj kaj disponigas multe pli da komforto por kosmonaŭtoj kompare al ili. Sed havante tiujn ĉi avataĝojn, ili estas ankaŭ multe pli multekostaj kompare al la rusa rivalo. Kompreneble la usonaj kosmopramoj kapablas plenumi taskojn kiujn Sojuz ne kapablas fari. Sed ĝuste rusoj konscie estas decidintaj plenumi diversajn taskojn per diversaj rimedoj dum Usono decidis konstrui aparaton kapablan al plenumo de multaj el tiuj taskoj. Finfine tiu ĉi diferenco estas pravigebla nur kiam oni aldonas tiun konsideron, ke la usonaj kosmopramoj devis esti reuzeblaj lanĉ-aparatoj. Bedaŭrinde dum 30 jaroj da uzado oni konstatis, ke ili ne estas tiom reuzeblaj kiel oni unue pensis.

Pasintece estis alia halto inter homportantaj kosmoprogramoj de Usono. Tio okazis en la 1970-aj jaroj kiam la programo Apollo haltis kaj la kosmopramoj ’space shuttle’ ankoraŭ ne estis pretaj. Konsekvenco de tiu halto, estis malsukceso en riparo de la kosmostacio Skylab kaj fine ĝia re-en-ter-veno. Kvankam pro tiu evento nun ekzistas malkomforto rilate al la internacia kosmostacio (en. International Space Station - ISS) tamen ĉi-foje almenaŭ ĝis kelkaj jaroj la internacia kosma programo povas uzi la rusan programon.

Pri limoj de jura sistemo kaj mensogoj

2011-07-07T13:01:00.008-04:00

Lastatempe du juro-rilataj aferoj kaptis atenton de multaj ne nur en Usono sed ĉirkaŭ la mondo. Unu aspekto de tiuj du aferoj ŝajnis al mi interesa; rolo de mensogo.

Ĉi-semajne ĵurio de tribunalo en Orlando (Florido) verdiktis, ke ili ne estas konvinkitaj pri kulpo de s-ino Casey Anthony rilate al morto de ŝia juna filineto Caylee. La usona publiko estas furioza pri tiu ĉi verdikto. Dank’ al kontribuo de amaskomunikiloj, s-ino Anthony eble estas la plej abomenata akuzito en Usono. La publika opinio rigardas ŝin kiel ege malmorala kaj senzorga patrino. Tiu fakto estas pruvita, ke ŝi estas raportinta malaperon de sia filineto al polico monato post ŝia malapero. Ankaŭ dum enketo de polico, ŝi estas mensoginta plurfoje. Ŝi unue estas asertinta, ke Caylee estis forkaptita de vartistino. Pliposte en la tribunalo ŝi estas dirtinta, ke la knabineto estas dronita en baseno. Pro tiuj mensogoj kaj surbaze de ŝia konduto, la publika opinio malestimas (kaj abomenas) s-inon Anthony.

Persekutistoj ankaŭ provis pruvi, ke malbona patrino kiel s-ino Anthony havas sufiĉe da motivo kaj kapablas murdi sian filinon. Sed kvankam prikondutaj elementoj forte indikas tion, materiaj indikaĵoj estas magraj. Ĝuste ĉar materiaj indikaĵoj estis nesufiĉaj, ĵurio ne estis konvinkita, ke s-ino Anthony estas murdinta sian filinon, Caylee. Mi ankaŭ opinias same kiel la ĵurio. Se iam iuj krimfarintoj eskapas juran sistemon, tio estas pli bona ol vidi, ke senkulpaj personoj estas punitaj pro eraroj.

La dua evento estis liberiĝo de Dominique Strauss-Kahn la eksestro de la internacia monunua fonduso (IMF). Antaŭ nelonge servistino de hotelo akuzis, ke s-ro Strauss-Kahn estas seksatencinta ŝin. La usona polico arestis la akuziton. Aresto pro tiuj akuzoj kaŭzis, ke s-ro Kahn perdu sian postenon. Lastatempe enketistoj trovis, ke la akuzinta servistino estas mensonginta plurfoje. Multaj aferoj en ŝiaj asertoj ne estas interkongruaj. Problemo estas tio, ke nun asertoj de la servistino ŝajnas tute ne fidindaj. Polico estas asertinta, ke se problemoj ĉirkaŭ fidindeco de la servistino estus nur unu aŭ du, tiam oni povus daŭrigi juran persekuton de s-ro Kahn. Sed kun tiom da problemoj plu ne eblas sendube pruvi kulpon de s-ro Kahn.

Mi simpatias nek s-inon Anthony nek s-ron Strauss-Kahn. Tute eblas, ke ili ambaŭ estu kulpaj pri krimoj pri kiuj ili estas akuzataj. Sed la bona jura sistemo vole-nevole ĉiam havas limojn. Limoj sen kiuj ne eblas protekti senkulpulojn kontraŭ maljusteco. Kvankam tio estas malplaĉa, tamen oni devas akcepti tiajn limojn. Ĝuste pro tiaj limoj akuzito malgraŭ siaj mensogoj ne estas kondamnita kaj akuzinto pro siaj mensogoj estas perdinta ŝancon por pruvi sian pravecon.

Drinkaĵoj kaj teknologio

2011-07-01T12:39:00.008-04:00

Superkondukeco estas fenomeno kiam materio perdas sian elektran reziston (la elektra rezisto iĝas nul). Kiam unue superkondukeco malkovriĝis oni devis malvarmigi superkondukantajn materiojn je malaltegaj temperaturoj (ofte nur iomete pli alta ol la nulpunkto en la absoluta temperaturskalo - esprimita per mezuruno Kelvin). Pliposte troviĝis ceramikaj materioj kiuj povis iĝi superkondukantaj je pli altaj temperaturoj (ankoraŭ ege pli malaltaj ol la kutimaj temperaturoj de nia vivomedio). Oni produktas superkondukantajn materiojn uzante diversajn procezojn.

Por certa grupo da materioj enhavantaj feron, oni devas almeti ilin je kontakto kun aero. Tiel post kelkaj monatoj da kontakto kun aero oni povas malvarmigi tiajn materiojn kaj uzi ilin kiel superkondukanta (ankoraŭ malvarmigi ilin estas necesa). Nun japanaj esploristoj estas montrintaj, ke meti tiujn materiojn en alkoholaj drinkaĵoj povas rapidigi la procezon. Tiuj esploristoj estas metinta la materiojn en drinkaĵoj kiel ruĝa vino, sakeo, ŝoĉuo kaj iuj aliaj drinkaĵoj. Rezulto montris, ke la materio povis montri superkondukecon post nur unu tago de submergiĝo en la drinkaĵoj. Tio estas nur krei la materion kaj ĝi ankoraŭ devas malvarmiĝi je malaltegaj temperaturoj por motri suprekondukecon. Eksperimentoj ŝajne estas montrintaj, ke ruĝa vino estas la plej efika inter tiuj drinkaĵoj. Fizika mekanismo kiu kaŭzas tiun fenomenon ankoraŭ ne estas klara.

Permesu min saluti japanajn esploristojn dirante 'Kanpaj' (kanpaj estas japana esprimo por tosti).

Nelingvaj debatoj pri lingvaj aferoj

2011-06-30T11:36:00.006-04:00

Per du blogeroj (tie kaj ĉi-tie) en tiu ĉi mem blogo mi skribis pri ekzemploj kiuj montras kiel nelingvaj kialoj povas influi lingvajn decidojn. La unua ekzemplo estis kiam prezidento de Irano dekretis malpermeson de uzado de la vorto ’Pizza’. Alia estis pri nomo de la gripo H1N1 kiu iĝis epidemio pasintjare. Ĉi-rilate nenio estas pli polemika kaj politike motivita ol nomoj de landoj? Esperantistoj jam bone konas konfliktojn tiu-rilatajn [mi pensas, ke ankoraŭ iuj esperantistoj disputas pri du nomoj Rusio kaj Ruslando].

Jen alia ekzemplo de tiaj influoj kaj intervenoj; lastatempe la registaro de kartvelio estas petinta, ke aliaj ŝtatoj uzu la anglan formon ’Georgia’ anstataŭ la rusa versio ’Gruziya’ por nomo de tiu lando. Ĝis nun Sud-Koreio estas akceptinta tiun ĉi peton sed ekzemple Litovio estas espriminta, ke ĝi ne vidas neceson por tia ŝanĝo. Kompreneble la plej kolera reago al tiu decido venas el Rusio (mi diras kompreneble ĉar la rusa reago estas motivita de politika malamikeco same kiel decido de Kartvelio estas tia).

Mi mem pensas, ke tiu decido de Kartvelio ne estas lingvistike ĝusta kaj farebla. La nomo de landoj en diversaj lingvoj dependas je evoluoj de tiuj lingvoj mem. Por neniu estas surprizo, ke ni perslingvanoj nomas Germanion ’Almajn’, Hungario estas ’Maĝarestan’ kaj Polando nomiĝas ’Lehestan’ [la afiksoj ’estan’ aŭ ’istan’ en la persa estas kiel la afiksoj ’ujo’ kaj ’io’ por nomoj de landoj en Esperanto. Tiel ekzemple ’Golestan’ estas florĝardeno ĉar ’gol’ en la persa estas floro]. Se en aliaj slavaj lingvoj oni uzas variantojn de nomo kiu proksimas al la rusa formo ’Gruziya’, tio ne devas esti surpriza. En la persa lingvo, ni nomas Kartvelion ’Gorĝestan’. Estas interesa lerni, ke kartveloj nomas sian landon ’Sakartvelo’. Tiel la esperantlingva formo de nomo por tiu lando estas proksima al nomo kiun ĝia loĝantaro mem uzas por nomi sian landon.

Partio kontraŭ karna ĝuo

2011-06-27T16:05:00.008-04:00

Malsame de Winston, ŝi [Julia] estis kaptinta la esencan signifon de seksa puritanismo flanke de la partio. Ĝi ne estis nur pro tio, ke la seksa instinkto kreis mondon propran al si kaj ĉar tiu mondo estis ekster regado de la partio kaj pro tio laŭeble devis esti detruota. Pli grava estis tio, ke seksa abstinado kreis histerion kiu estis dezirata ĉar ĝi povus transformiĝi al militemeco kaj reganto-adorado. Tiel ŝi esprimis tion:

'Kiam vi amoras vi eluzas energion; kaj poste vi ĝuas kaj zorgas pri nenio alia. Ili ne kapablas akcepti se vi tiel sentas. Ili deziras, ke vi ĉiam krevadu de energio. Tuto de tiuj marŝadoj supren kaj suben kaj aplaŭdoj kaj svingado de standardoj simple estas pro seksa abstinado. Se vi ene de vi mem estas kontenta, kial vi devas ekscitiĝi pri Granda Frato kaj la trijaraj planoj kaj la du minutoj da malaprobo kaj pro ĉio alia de iliaj fidekadencaĵoj.

El 1984 verkita de George Orwell.

Pri ŝanĝoj

2011-06-22T12:31:00.012-04:00

Aliloke mi estas skribinta pri ĝenerala sinteno pro kiu ŝanĝoj estas rezistataj kaj oni prefereas reteni nunan situacion de iu afero laŭeble neŝanĝota. Tio estas ĉar kutimoj ofte konsideriĝas kiel alportantoj de komforto dum novaj aferoj kunportas necertecojn. Saĝeco postulas, ke oni ne forlasu jam funkciantan elementon por anstataŭigi ĝin per nova elemento kies bona funkcio ne estas jam elmontrita. Neniu saĝa homo iras elpensi kaj inventi ion anstataŭ rado (ĝis kiam inventado de tio estas tute necesa). Drastaj ŝanĝoj iĝas eĉ pli malfacilaj kiam iu produkto konsistas el granda nombro da komplekse interkonektitaj elementoj. Ĉi-tie mi ŝatas skribi pri du ekzemploj.

En ambaŭ miaj laborlokoj (la antaŭa kaj la nuna) ni uzas softvaron Matlab por kalkulaj bezonoj. Ĝi estas multekosta softvaro kiun universitatoj kaj esplorcentroj aĉetas, sed ekzemple mi persone ne povas facile aĉeti ĝin (ekzistas malmultekosta varianto por studentoj sed al ĝi mankas multaj eblecoj de la kompleta versio). Diversaj senpagaj softvaroj estas disvolvitaj por fari samajn taskojn kiel Matlab. Du el la plej bone konataj de tiaj softvaroj estas GNU Octave kaj Scilab. Bedaŭrinde je nivelo de kalkul-rapido ambaŭ perdas je Matlab. Mi ne scias kialon de tio pri GNU Octave sed pri Scilab tiel ŝajnas, ke kelkaj eroj de tiu softvaro uzas rimedojn realigitaj per la programlingvo FORTRAN. Programistoj scias, ke kodoj rezultataj de FORTRAN estas malpli rapidaj ol kodoj de samaj algoritmoj rezultataj de la programlingvo C. Nuntempe la softvaro Scilab estas tiom disvolvita, ke ŝanĝi tiujn erojn estas ege malfacila tasko. Malgraŭ tio la prizorgantoj de la projekto promesas ŝanĝi tiujn erojn en la versio 6.

Alia ekzemplo estas aŭtomobiloj. Lastatempe unu pneŭo de mia aŭtomobilo rompis, kaj ĉar depost aĉeto mi estis uzinta tiujn samajn pneŭoj, mi finfine decidis ŝanĝi ĉiujn pneŭojn. Mi aldonis ŝanĝon de motoroleo kaj ankaŭ petis, ke riparisto faru regulan kontrolon de la aŭtomobilo. Kiam mi forlasis la aŭtomobilon oni taksis koston je 500 USD. Tamen mi sciis, ke la fina kosto por prizorgo de la aŭtomobilo plejeble estas pli alta. La posta tago riparisto telefonis kaj sugestis, ke mi aldonu iujn aferojn al listo de prizorgoj. Unu el la aldonaĵoj estis taktakordiga rimeno (kiun oni devas ŝanĝi post veturo je certa distanco). Tio estis la plej multekosta aldonaĵo al la listo de prizorgoj kaj fine mi devis pagi ĉirkaŭ 1600 USD por la listo (nuna valoro de mia aŭtomobilo probable ne estas pli ol 2000 USD)!

Hodiaŭaj aŭtomobiloj bezonas multekostajn kaj regulajn prizorgojn. Granda nombro da homoj laboras por tiaj riparoj kaj prizorgoj. Pensu pri motoro de via aŭtomoblo! En ĝi okazas etaj eksplodoj je grandega kadenco. Forpuŝaj kaj entiraj frapegoj devas transformiĝi al rotacio (iam la firmao Mazda produktis aŭtomobilojn en kiuj estis rotaciaj Wankel-motoroj). Ne estas mirinda, ke motoro bezonas regulan prizorgadon. Mezume maksimuma rendimento de eksplodmotoroj estas ĉirkaŭ 20% (t.e. nur 20% da kemia energio transformiĝas al mekanika movo). Nun pensu pri elektraj motoroj! Iliaj rendimentoj estas pli ol 80% (t.e. pli ol 80% da elektra energio transformiĝas al mekanika movo). Ili ne bezonas oleon. Ne okazas eksplodetoj en ili kaj dekomence la movo estas rotacia. Ili ankaŭ ne bezonas taktakordigan rimenon! Se aŭtomobiloj kun elektraj motoroj estus pli uzataj, kiom da homoj perdus siajn laborojn? Eble multaj aŭtomobil-riparistoj.

Cele al atento

2011-06-20T15:59:00.003-04:00

Ne preterpasu muzikfilmetojn en la dekstra flanko de tiu ĉi blogo. Ili ofte estas komencigintaj partoj de animeoj sed ankaŭ aliaj filmetoj kiuj plaĉas al mi. Povas esti, ke ili ankaŭ plaĉu al vi. Mi provas de tempo al temp (kiam mi trovos interesan filemton) aldoni, ŝanĝi kaj ĝisdatigi ĝian enhavon.

Unu ideo

2011-06-16T10:43:00.001-04:00

چقدر خوب میشد اگر اسپرانتو دانان فارسی زبان یک فرهنگ لغات فارسی-اسپرانتو روی اینترنت که لغات در آن قابل جستجو هم باشد درست میکردند. نمونه چنین فرهنگ‌هایی‌ برای دیگر زبان‌ها وجود دارد.

Regata de frenezuloj

2011-06-15T16:21:00.006-04:00

Mirinda! Stulta kaj mirinda!...
Kiel mi skribis antaŭe, mi nur surmetas kolĉenon de kiu pendas, kiel ornamaĵo, la religia simbolo Fravahar. Krom ĝi, mi surmetas neniun alian ornamaĵon kaj ne havas fingroringon. Hodiaŭ mi legis, ke morala polico en Irano devas malpermesi uzon de kolĉenoj por viroj! Kiel mi sentas min feliĉa por plu ne loĝi en tiu povra lando, kiu nun estas regata de frenezuloj.

P.S: Ĉi-supra foto montras kolĉenon kun Fravahar-pendantaĵo. Pendantaĵo de mia kolĉeno estas iomete malsimila de tiu foto kaj ĝi havas arĝente blankan koloron.

Lasero en la viva ĉelo

2011-06-13T12:40:00.003-04:00

Eble kelkaj el miaj karaj legantoj jam estas legintaj novaĵon pri la unua funkcio de lasero en biologia ĉelo (ekzemple ĉi-tie ĉe la retejo de BBC). Kompreneble tio unue ŝajnas iomete stranga, ĉar la nefakula publiko ofte pensas pri laseroj kiel aparatoj bone ellaboritaj. Bedaŭrinde eĉ en mia laborloko en la universitato mi ne havas alireblecon al la originala artikolo (kiu aperis en la revuo Nature Photonics). Ankaŭ la eldonita novaĵo ĉe la retejo de BBC ne estas bone klara. Feliĉe mi trovis iomete pli bonan priklarigon ĉi-tie en la retejo de ĉiutaga scienco (en. science daily). Ĉiu lasero ĉefe bezonas tri komponantojn por fukcio. Ili estas materia medio en kiu lumo povas amplifikiĝi pro stimulata elradiado, mekanismo por pretigi tiun medion (pumpi ĝin) kaj retrokuplado kiu revenigas parton de la amplifikita lumo ree en la medio. En la laserokapabla biologia ĉelo la verda fluoreska proteino (artefarite enkondukita en ĝi) ludas rolon de la amplifikanta medio. La pumpa mekanismo kaj retrokuplado devas esti krome provizitaj. Tial ekzemple oni ne revu pri inĝenierado de animaloj kiuj elsendas laserajn radiojn el siaj okuloj!

La foto montras laseran funkcion en la viva ĉelo.

Laŭde de penso

2011-06-08T16:52:00.002-04:00

Homoj tiom timas penson, ke ili timas nenion alian sur la tero - pli ol ruino - eĉ pli ol morto... Penso estas renversiga and revolucia, detruanta kaj terura, penso estas senindulga pri privilegio, establitaj institucioj kaj komfortaj kutimoj. Penso rigardas je profundo de infero kaj ne timas tion. Penso estas granda kaj neŝancelebla kaj libera, la lumo de la mondo, kaj la ĉefa gloro de homo.

La brita filizofo, Bertrand Russell (1872 - 1970).

Men fear thought as they fear nothing else on earth -- more than ruin -- more even than death.... Thought is subversive and revolutionary, destructive and terrible, thought is merciless to privilege, established institutions, and comfortable habit. Thought looks into the pit of hell and is not afraid. Thought is great and swift and free, the light of the world, and the chief glory of man.

De kie al kie!

2011-05-27T14:22:00.001-04:00

Hodiaŭ mi kiel kutime tralegis novaĵojn pri konflikto inter Israelo kaj palestinanoj. Pensante pri tio, ke kiel eblas supervenki malfidon, timon kaj malamon inter du popoloj mi serĉis pri historiaj similaj okazoj. Unu ekzemplo kiu tuj venis al mia memoro estis longdaŭra malamikeco inter germanoj kaj francoj (nu la du konfliktoj ne estas absolute similaj kaj ekzistas malsimilecoj inter ili). Por iomete pli lerni pri tiu ĉi ekzemplo mi specife rigardis historion de Alzaco-Loreno sur Vikipedio. Tio estas regiono kiu dum la du mondmilitoj estis alterne konkerita de tiuj du popoloj. En tiu ĉi blogero tamen mi ne intencas skribi pri rilato de tiu ĉi ekzemplo kaj konflikto en la mezoriento. Mi deziras skribi pri alia afero kiun mi lernis legante Vikipedion. Post restabli sian regnon super la regiono, la registaro de Francio rapide kaj draste ŝanĝis lingvan karakteron de la regiono. Sed pli ŝoke ol tio mi lernis, ke en Eŭropo kvar nacioj Francio, Andoro, Monako kaj Turkio (kvankam multaj eŭropanoj ne rekonas ĉi-lastan landon eŭropa) ne estas aprobintaj la konvencion por agmanieroj rilataj al protektado de naciaj minoritatoj. Interesa!

Kio okazas kun Irlando?

2011-05-23T11:14:00.001-04:00

Ĉu niaj irlandaj amikoj scias, ke kio okazas kun Irlando? Jam estis la pasinta semajno kiam laŭ novaĵagentejoj ’la historia’ vojaĝo de la reĝino Elizabeth okazis. Nun la usona prezidento s-ro Obama komencis sian vojaĝon al Eŭropo de tiu lando!

Frenezaĵoj

2011-05-20T11:57:00.007-04:00

Kvankam eĉ tio ne estas dezirinda, tamen oridnaraj homoj ofte estas pli liberaj por esprimi sin pri debatovekaj (aŭ polemikaj) temoj. Ĉi-okaze oficialuloj prijuĝiĝas aliel. Pro tio ilin helpas aro da konsilistoj, prelegskribantoj kaj ankaŭ tial oni uzas dirmanieron kiun ofte nomiĝas diplomatia dirmaniero. Bedaŭrinde kiam oficialulo diras neakcepteblan kuriozaĵon (eĉ kvankam en pli malgrandaj rondoj), tio kaŭzas humiliĝon de tuta lando kaj ties civitanoj. Tiel estas kiam neelektita prezidento de Irano, Ahmadineĵad diras, ke la okcidentanoj (t.e. eŭropaj ŝtatoj) estas kaŭzintaj lastatempan klimatosekecon en Irano (fakte seka klimato ne estas io nova por Irano kaj grandan parton de la lando jam de longa tempo antaŭ kovras relative granda dezerto). Li opinias, ke eŭropaj landoj malhelpas pluv/neĝon en la mezoriento. Laŭ lia aserto tio okazas ĉar oni sur Eŭropo malfekundigas nubojn uzante artefaritan ensemadon (en. cloud seeding). Tiu argumento estas ridinda. Unue artefarita ensemado estas ege multekosta kaj oni ne uzas ĝin por ĝeni aliajn landojn. Due ĉefaj sezonaj ventoj blovas el Hinda Oceano al Irano kaj ekster Irano (rigardu Vikipedion kaj ankaŭ ĉi-tie). Do eŭropaj landoj tute ne kulpas pri senpluvaj nuboj sur Irano! Esprimo de tiaj eldiraĵoj pere de oficialulo estas vere honto por irananoj.

Dua frenezaĵo rilatas al pastoro en Usono. Li diras, ke morgaŭ, la 21a de majo, estas komenco por fino de la mondo. Mi estas jam skribinta pri tiaj profetaĵoj (tie kaj ĉi-tie). Ĉi-foje mi lasas juĝadon al la legantoj mem.

P.S: Kiam mi skribis pri neokazinta profetaĵo de la domo de Jehovo, nia amiko montamaristo skribis, ke li ne estas trovinta septembran daton en verkoj de Yisrayl Hawkins. Tie estas video sur Jutubo kaj serĉo per guglo donas pliajn rezultojn.

Materialoj aŭ energio?

2011-05-17T15:52:00.003-04:00

En mia laborloko la publikaj necesejoj havas paperajn sekigtukojn. Ĉe ni, de tempo al tempo meĥanismo disponiganta paperan sekigtukon paneas kaj tiam dum iom da tempo oni devas pensi pri aliaj rimedoj por sekigi manojn. En iuj aliaj lokoj kiel ekzemple kelkaj flughavenoj, restoracioj kaj kinejoj oni uzas elektrajn mansekigilojn en publikaj necesejoj. Ili ankaŭ de tempo al tempo paneas. Hodiaŭ tamen mi pensis, ke se oni deziras protekti vivomedion, ĉu elektraj mansekigiloj estas pli bonaj aŭ paperaj sekigtukojn. Fakte mi demandis min, ke ĉu malŝparado de energio (elektra) estas pli bona aŭ tiu de materialoj (papero). Tio veras, ke por produkti paperajn sekigtukojn oni uzu energion kaj ankaŭ tio veras ke en produkto de elektraj mansekigiloj oni uzas malfacile atingeblajn materialojn. Tamen post legi iomete ĉi-rilate sur la interreto (ekzemple tie kaj ĉi-tie) ankoraŭ al mi respondoj de tiuj demandoj ne estas klaraj.

P.S: Tiel ŝajnas, ke ankaŭ ekzistas debato pri santaŭgeco de elektraj mansekigiloj kaj paperaj sekigtukoj (ekzemple tie kaj ĉi-tie).

Malamiko povas iĝi prezidento

2011-04-29T11:59:00.004-04:00

Kvankam miaopinie ne konvenas atribui meritojn (bonajn aŭ malbonajn) al iu nacio surbaze de ĝeneraligoj de sintenoj de grupo da ĝiaj anoj, tamen iam okazas, ke ni ricevu fortan impreson rilate al iu nacio pro konsciaj aŭ nekonsciaj sintenoj de iuj el ĝiaj anoj alfronte al ordinaraj aŭ eksterordinaraj eventoj. Kelkfoje eventoj turnas nian atenton direkte al iu nacio ne kiel aro da diversaj personoj sed kiel unu kolektivo.

Tia evento okazis kiam en Ĉilio savo de ministoj transformiĝis al internacia sensacio. Sukceso de la savoperacio kiu per milionoj da homoj ĉirkaŭ la mondo spektiĝis, alportis laŭdon al registaro de Ĉilio kaj al ĉilianoj.

Simile sintenoj de japanoj post la lastatempa tertremo/cunamo kaŭzis respekton kaj laŭdon por ili. La mondo laŭdis sintenon de japanoj kiuj post tiu natura katastrofo ne lasis sin fali en ian postan ĥaoson, ne ŝtelis, pacience eltenis suferon kaj atendis alvenon de helpoj (ankaŭ ĉi-tie).

Bedaŭrinde nun mi havas malplaĉan impreson rilate al debatoj kiuj en Usono ekzistas (kaj persistas) ĉirkaŭ naskiĝo de s-ro Obama. En Usono ekzistas diversaj organizaĵoj por protekti la landon kontraŭ danĝeroj (CIA, FBI, hejmlanda sekurorganizo, ministrejo por justeco, k.t.p). Esti naskita en Usono kaj esti ĝia civitano ne estas nur ceremonia kondiĉo por iĝi prezidento de tiu lando sed ankaŭ estas ege grava por ĝia sekureco. Ĉu pridubantoj de naskiĝo de s-ro Obama en Usono vere pensas, ke tiom da organizaĵoj ne estas plenumintaj siajn taskojn kaj ne estas detale studintaj vivhistorion de s-ro Obama? Kiom ampleksa devas esti komploto por siletigi ĉiujn el tiuj organizaĵoj?

Sen iuj emocioj

2011-04-26T12:11:00.001-04:00

Unu el diversaj temoj de sciencfikciaj verkaĵoj (kiel ĉefa aŭ ne ĉefa temo) estas priskribo de teraj aŭ eksterteraj vivestuloj kiuj pro evoluo pli granda ol tiu de nuntempaj homoj plu ne estas sub influo de emocioj. Ekzemplon de tio oni ekzemple trovas en vulkananoj en la tv-serio ’star trek’. La ideo laŭ kiu emocioj konduktas al misjuĝado ne estas io nova kaj havas originon en la filozofia skolo de ’stoikismo’. Tamen en multaj el sciencfikicaj verkaĵoj aŭtoroj deziras komprenigi, ke ĝuste niaj emocioj faras nin homoj kaj sen emocioj (ofte amo kaj afableco) la humana vivo plu ne eblas.

Mi kiam ne pensas pri problemoj de mia esplora laboro ofte amuziĝas pensi pri plano de fikciaj rakontoj en mia penso. Mi ofte faras fikciajn personaĵojn kaj provas disvolvi planon de rakonto surbaze de impresoj kiujn mi estas ricevinta. Antaŭ nelonge mi pensis, ke kio okazas se iu specio ne perdas t.n. bonajn emociojn kiel amo, simpatio, afableco sed tiujn emociojn kiujn oni povas konsideri malbonaj (kolero, ĵaluzo, abomeno k.s). Fakte estis ege malfacila pensi pri fikcia mondo en kiu loĝantoj ne estas sub influo de tiaj emocioj sed finfine post tiu pensa eksperimento mi opinias, ke tiuj emocioj (konsiderataj malbonaj) ankaŭ estas parto de nia humaneco kaj nia humaneco sen ili ne estas kompleta. Kion vi pensas? Ĉu vi povas pensi pri fikcia mondo en kiu loĝantoj sen influo de tiaj emocioj fartas pli bone?

Projekto Gutenbergo en Kanado

2011-04-20T15:12:00.004-04:00

Unu el diversaj utiloj de ĉiu lingvo estas aferoj pri kiuj eblas lerni sciante tiun lingvon. Miaopinie ne tiom gravas se tiuj lerneblaĵoj estas pri gravaj aŭ bagatelaj afero (ĉiuokaze graveco de ĉiu afero estas subjektiva). Ankaŭ mi opinias, ke ne gravas se pere de iu lingvo oni kapablas detale kaj amplekse lerni pri iu afero aŭ nur ricevi unuajn informojn instigantajn pli da priserĉado ĉirkaŭ la afero (eble pere de aliaj lingvoj). Tial mi ofte rigardas vikipedion ne kiel fonto por ĝustaj kaj ekzaktaj informoj sed kiel nur unu el pluraj eblaj lokoj de kiuj oni povas komenci pli da priserĉadon por akiro de informoj. Tial mi estis ege ĝoja kiam mi lernis ion novan per esperanto.

Eble kelkaj el la leganoj de mia blogo jam scias pri la projekto Gutenbergo. Ĝi estas projekto por ciferece dispnigi tekstojn de literaturoj verkoj sur la interreto. Tiuj tekstoj devas ne esti protektitaj per la kopirajto. Feliĉe tie en la projekto Gutenbergo ankaŭ estas tekstoj de ĉirkaŭ 70 verkoj en Esperanto.

Nun danke al tiu ĉi komentario sur Libera Folio mi lernis pri malsamecoj inter leĝoj rilate al kopirajto en diversaj landoj (mi ne sciis tion). En Usono iu verko estas protektita sub kopirajto ĝis 70 jaroj post forpaso de ĝia verkisto(j). En Kanado tiu periodo estas 50 jaroj post forpaso de la verkinto (ankaŭ en Aŭstralio). Tial en Kanado kaj Aŭstralio ekzistas paralelaj projektoj por disponigi tekstojn de verkaĵoj kiuj sub leĝoj de tiuj landoj apartenas al publiko sed en aliaj landoj eble jam estas protektitaj per kopirajto. Eĉ studante pri tiu ĉi temo sur la interreto mi lernis, ke tiu malsameco inter leĝoj de kopirajto en diversaj landoj jam estas kaŭzinta konfliktojn inter Kanado kaj Eŭropa Unio.

Novaj proceziloj

2011-04-18T13:13:00.003-04:00

Longtempe mi ne estas skribinta en mia blogo. Tio estas ĉar lastatempe mi estis ege okupata per mia laboro kaj bedaŭrinde aferoj rilataj al mia laboro ne glate iris (kaj ankoraŭ ne glate iras). Depost mia lasta blogskribaĵo pri komputilaj proceziloj, dum longa tempo mi ne skribis ĉi-rilate. Tamen tio ne signifas, ke mi ne sekvis novaĵojn ĉi-teme. Fakte dum tiu periodo multaj eventoj okazis kaj estis interesaj novaĵoj. Hodiaŭ mi skribas pri kelkaj el tiuj novaĵoj kaj esperas, ke iuj legantoj trovos ilin interesaj.

Unue pri porceziloj konstruitaj surbaze de konceptoj disvolvitaj de la brita firmao ARM; lastatempe kiam mi skribis ĉi-rilate ankoraŭ ne ekzistis iu ekzemplo de la komputantaj elementoj ’cortex a9’. Nun tie estas aĉeteblaj produktoj kiuj uzas tiajn elementojn; la tabuletaj komputiloj “xoom“de la firmao motorola (uzas procezilon tegra2 de la firmao nvidia. En ĝi estas du komputantaj elementoj cortex a9 aldone al alia elemento por grafikaj kalkuloj), la tabuleta komputilo ’galaxy’ de la firmao samsung (ankaŭ uzas aŭ tegra2 aŭ la procezilon exynos 4210 de la firmao samsung - en kiu estas du komputantaj elementoj cortex a9). Kaj lastatempe ’blackberry playbook’ de la kanada firmao ’research in motion’ (RIM - esploro en movo). Ĝi estas la unua produkto en kiu oni uzas la procezilon omap4430 de la firmao ’texas instruments’ (enhavante du elementojn cortex a9). Eble mi pliposte skribos pli detale pri teknikaj aspektoj de la elementoj cortex a9. Sukceso de la tabuleta komputilo ipad de la firmao apple montris, ke merkato de la tabuletaj kaj ultraporteblaj komputiloj povas esti ege profitdonaj.

Ĉiuj novaĵoj ne estis pri proceziloj surbaze de komputantaj elementoj projektitaj de la firmao ARM (cortex a8, cortex a9 kaj lastatempe cortex a15). La firmao ’amd’ ankaŭ plenpotence envenis en la merkato de ultraporteblaj komputiloj. Ĝi prezentis procezilojn surbaze de la koncepto “Fusion“ (kunfandiĝo). La firmao mem nomas ilin akcelataj procezantaj elementoj (Accelerated Processing Unit - APU). La firmao intel kiu konkuras kun la firmao ’amd’ ankaŭ prezentis similan koncepton kaj nomis ĝin ’sandy bridge’. Tamen en unua paŝo la koncepto fusion de la firmao amd estis pli sukcesa. Unue ĉar ili estis pli rapide aĉeteblaj. Kvankam rilate al potenco la komputantaj elementoj en ’fusion’ estas ofte malpli potencaj ol tiuj de ’sandy bridge’ sed ili estas ankaŭ malpli multekostaj. La koncepto fusion de la firmao amd havas alian avantaĝon kompare al ’sandy bridge’ de la firmao intel. Ambaŭ kombinas ĝeneralajn komputantajn elementojn kun elementoj por grafikaj kalkuloj. Ĝuste flanke al tiu grafika kalkulelemento la produktoj de amd estas ege pli potencaj ol produktoj de intel kaj tio faras ilin pli allogaj.

La lasta novaĵo estis tio, ke la firmao mips ankaŭ prezentis koncepton ’mips64 prodigy’ por merkato de tabuletaj kaj ultraporteblaj komputiloj. Ĝi estas la unua vere 64-bita elemento kiu prezentiĝas por tiaj produktoj (ĝis nun ĉiuj proceziloj de la firmao arm estas 32-bitaj).

Tio ĉio heroldos baldaŭan alvenon de novaj pli potencaj produktoj en la sektoro de tabuletaj kaj ultraporteblaj komputiloj.

Ree pri mezoriento

2011-03-30T13:45:00.009-04:00

La plej facila maniero por interpreti eventojn ofte estas simpligi ilin reduktante influojn kaj kialojn. Kelkfoje tamen tio ne estas la plej bona maniero por kompreni aferojn precipe tiam kiam tiuj aferoj temas pri kompleksaj sociaj fenomenoj. Bedaŭrinde pri aferoj preter siaj proksimecoj, okcidentanoj ofte inkliniĝas al tiu pli facila maniero. Ekzemple rilate al lastatempaj eventoj en arabaj kaj nord-afrikaj landoj, kiel estus pli facila se eblus konsideri ekziston de unu monolita islamo tra tuto de tiuj landoj? Aŭ ekzemple nomi loĝantojn de ĉiuj el tiuj landoj araboj. Forgesi diferencojn inter tiuj landoj kaj socioj. Tamen pli trafa kvankam ankaŭ pli malfacila analizo nur atingeblas konsiderante ĉiujn el tiujn komplikaĵojn kaj eĉ malhomogenecojn kiuj ekzistas ene de tiuj socioj mem.

Mi ege ŝatus esti kapabla por kapti specifan okazon, daton aŭ eventon kiel elirpunkto de ĉio kiu rezultigis la nuntempajn eventojn, sed mi ne povas fari tion. Ĉu sukceso de la islama revolucio en Irano en 1979? Ĉu forfalo de la otomana imperio post la unua mondmilito? Ĉu konkero de Jerusalemo en 1099? Ne! Ne eblas trovi specifan daton kiel elirpunkto de eventoj. Ĉiuj el tiuj punktoj tra la historio estas interligitaj kaj ne eblas elapartigi unun de la aliaj. La nuntempa situacio en la mezoriento estas konsekvenco de ĉiuj el tiuj eventoj kaj okazaĵoj.

Malgraŭ tio ĉio ankoraŭ indas lerni (aŭ rememori) unu du punktojn rilate al la temo. Unue rigardo al politika mapo de mezoriento montras, ke naci-ŝtatoj tie estas tute elfaritaj. Rigardu al landlimoj inter Sirio, Jordanio kaj Irako. Mi rigardis ilin sur mapservo de guglo kaj zomis ĝin je maksimuma skalo. Ili estas damne rektaj linioj (kvazaŭ oni estas uzinta rektilon por meti ilin sur mapo). Tial ekzemple argumento favore al Israel povas esti tio, ke ĝi estas pli artefarita ol neniu el aliaj ŝtatoj najbaraj al si mem. Ĉiuj el tiuj ŝtatoj estas kreitaj sur teritorio de la otomana imperio konkerita per Britio kaj Francio kaj surbaze de promesoj kaj konsentoj. Kiam oni kreis tiujn ŝtatojn oni ne zorgis pri aparteno de loĝantoj al diversaj triboj aŭ iliaj kredoj al malsamaj religioj. Tiel ekzemple al loĝantoj de Jordanio la reĝoj kiuj apartenas al la familio Haŝemidoj povas konsideriĝi fremdaj. Tia situacio ne ekzistas nur pri reĝoj en la regiono. Eĉ tiel nomataj respublikoj de la regiono suferas komplikajn situaciojn. Ekzemple la familio Assad en Sirio (Baŝar kaj lia patro Hafiz ambaŭ prezidentoj de Sirio) apartenas al minoritato alavitoj. Oni povas argumenti, ke en la moderna mondo aparteno al religia grupo aŭ iu gento ne devas esti malhelpo al partopreno en la socia vivo. Mi ankaŭ akceptas tion sed situacio en la menciitaj landoj (kaj aliaj landoj de la regiono) apenaŭ povas konsideriĝi kongrua al tiu de moderna lando (ekzemple registaroj en tiuj ĉi landoj ne estas elektitaj reprezentantoj de la loĝantoj). Tial apartenoj en tiuj landoj estas gravaj kaj influas konfliktojn.

Pri Libio, mia patro nomis Gadafi, freneza kolonelo! Ni konas lin. Okcidentanoj pli malpli konas lin, kiel reganto kies statuso ŝvebis inter terorista krimulo ĝis sendanĝera frenezulo. Malmultaj ŝatas lin, sed ĝis tiam kiam li ne kaŭzas grandegan danĝeron por la okcidento oni estas preta toleri lin (kaj simple ignori liajn krimojn kaj malrespektojn de la homaj rajtoj kontraŭ libianoj). Nun demando estas tio, ke preter politikistoj en la okcidento (ĉefe en Francio), kiom ordinara publiko konas oponantojn de Gadafi? Ĉu oni scias, ke kio estas ilia programo por Libio post Gadafi? Al mi tiel ŝajnas, ke en la okcidento neniu zorgas pri agoj de siaj registaroj kiam ili prenas flankon en konfliktoj kiuj almenaŭ laŭŝajne ne tuŝas la ordinarajn okcidentanojn. Sed tiu ŝajneco povas esti trompa.

Timo pli malbona ol morto

2011-03-16T15:25:00.007-04:00

Miaopinie iuj timoj estas multe pli malbonaj ol morto. Aldone al tio, iuj el tiaj timoj eĉ estas tute senraciaj. Mia amikino sur fejsbuk demandis min (ŝi pensas, ke ĉiuj fizikistoj devas scii pri nuklea fiziko!) ĉu danĝeraj radioj el japanio ne iros al la tavolo ozono kaj de tie ne efikos en Kalifornio?! Ĉu ŝi ne devas aĉeti medikamentojn kontraŭ radiado? Usono kaj Britio rapide vokas siajn helpantojn (kvankam dementas sed) por preventi venontajn skandalojn se per iu eteta ŝanco tiuj civitanoj de iliaj landoj estus submetitaj al radiado. Nia amiko Cindio skribas, kiel tia timo povas preventi helpojn al bezonantaj japanoj.

Meze de tio ĉio, tamen la veraj herooj estas japanaj laboristoj de la atomcentraloj kiuj laŭvole restis, riskis siajn vivojn kaj sanojn kaj faras ĉion eblan por preventi pli grandan katastrofon. Por savi tiujn ordinarajn homojn kiuj ne povas fari ion. Ja! Mia tutkora kaj la plej sincera saluto al tiuj nekonataj herooj. Ilia ago estas la plej trafa mezuro por forto de la homa spirito. Mian respekton al ili. Laŭdoj de tiuj kuraĝaj viroj kaj virinoj en:

The Gaurdian
CNN
Human Events

P.S 1: Mi mem ne ege favoras la nuklean energion (kvankam ankaŭ ne estas arde kontraŭ ĝi) sed troigo kaj senracieco ĉagrenas min.
P.S 2: Tiu grupo da laboristoj (kiuj ne ĉiuj estas laboristoj de atomcentraloj sed ankaŭ policanoj, fajrobrigadistoj kaj armeanoj) nomiĝas ’Fukushima 50’. Ili estis ĉirkaŭ 180-200 personoj kiuj laboris en grupo da 50.

Pri tertremo kaj cunamo en Japanio

2011-03-15T16:48:00.014-04:00

Ni homoj estas feliĉaj, ke suferoj de aliaj influas nin nur je grado de ilia proksimeco al ni. Se ni suferus pro suferoj de aliaj je grado de iliaj suferoj mem kaj senkonsidere de tio, ke kiom ni konas ilin aŭ kiom ili estas proksimaj al ni tiam nia vivo iĝus tute neeltenebla. Pro tiu fakto, ni kapablas daŭre vivi kvankam grandegan kaj korŝiran suferon travivas multaj japanoj nun. Mi opinias, ke ĉi-momente japanoj pli ol niaj materiaj helpoj bezonas scii, ke ni ĉiuj pensas pri ili. Sed ankaŭ estas bone pensi pri helpo al klopodoj kiuj celas plimildigi ilian malkomfortecon per materiaj rimedoj. Jen bona blogero de nia rusa amiko Ora Mezo pri kiel almenaŭ en Rusio kaj Usono eblas helpi (en Usono per sendi tekstan mesaĝon ’REDCROSS’ al la telefon-numero 90999 eblas donaci 10 USD - tiu monsumo aperos sur telefona fakturo de la paginto).

Post la katastrofo atento de la publiko kaj la amaskomunikiloj pli kaptiĝis per problemoj koncernataj de la nukleaj elektrejoj. Oni povas demandi sin, ke kial la hodiaŭaj protestantoj de la nuklea energio atendis okazon de ĉi-tiuj problemoj por nun subite vigliĝi kaj reagi al ili. Sed mi deziras laŭdi reagon de la responsuloj kaj de la publiko en Japanio. Kontraste al eventoj en la nuklea elektrejo Ĉernobil la problemoj de japanaj atomelektrejoj ne okazis pro eraroj de homoj sed pro grandega natura katastrofo. Oni konsciu, ke la tertremo estis je grado 8.9 en skalo Richter. Ĝi ellasis energion egalan al energio de 600 milionoj da atombomboj kiuj eksplodiĝis en Hiroŝimo. La tertremo ŝanĝis japanan marbordon en iuj lokoj je grandeco 2.4 metroj. Ĝi kaŭzis devion de la planeda akso je 25 centrimetroj (rezulte tagoj mallongiĝis je 1.8 mikrosekundoj). Cunamo kiu sekvis la tertremon havis energion eĉ pli ol la cunamo okazinta en 2004 proksime al Indonezio. Se tiu katastrofo okazus proksima al ĉiu ajna alia lando krom Japanio la nombro de mortaj estis pli ol kelkcentmil kaj eĉ milionoj. Min ege impresis japana inĝenierarto kiu preventis pli grandan damaĝon.

Ja! La tertremo kaj cunamo 2011 en Japanio memorigas, ke fizike la naturo estas ege pli forta ol la homoj. Pri la homa spirito tamen mi ne scias multon!

© La foto estas kopirajto de Reuters/Asahi Shimbun. Mi trovis ĝin ĉi-tie.
Mallonge en la persa lingvo:

رسانه‌ها اینجور وانمود میکنند که انگار مسائل نیروگاه‌های اتمی‌ ژاپن تقصیر خطای انسانی‌ هست. اما من یکی‌ تحت تاثیر مهندسی‌ ژاپنی‌ها هستم که بزرگترین زلزله تاریخ شون صدمه و تلفات بیشتری وارد نکرد. اگر این زلزله در هر جای دیگه با همون تراکم جمعیتی ژاپن اتفاق میافتد صدها هزار یا حتی میلیون نفر تلفات وارد می‌‌شد.

Amo, murdo kaj Esperanto

2011-03-08T12:10:00.005-05:00

Ha! De tempo al tempo serĉante por trovi ion interesan pri Esperanto oni trovas kuriozaĵojn! Hodiaŭ hazarde mi trovis tiun ĉi antikvan novaĵon. Temas pri akcidento en kiu viro nomita Frank W. Anderson estas murdita per sia amatino s-ino Peggy Marie L. Beal. La novaĵo aperis la 4-an de junio 1922. La evento estas okazinta en hotelo en la urbo Kansaso (nun proksima al mi! kiu hazardo!). Kio pri rilato al la lingvo Esperanto? Iliaj leteroj enhavis multajn alineojn en Esperanto. Kialo de la murdo? Tiel estas raportita, ke s-ro Anderson invitas s-inon Beal al Kansaso kaj pasigas tempon kun ŝi sed pliposte diras, ke li estas jam edzita kaj ne povas edziĝi al s-ino Beal. Tiuj kiuj volas legi la novaĵon en la angla povas trovi ĝin ĉi-tie.

Pri profesia ĵurnalismo kaj sciencaj novaĵoj

2011-03-07T12:11:00.016-05:00

Sen konsideri diversajn nivelojn de klereco de la nefakula publiko, informi pri sciencaj novaĵoj povas esti riska. Bedaŭrinde amaskomunikiloj eĉ ne aplikas saman aron da reguloj al ĉiuj novaĵoj inkluzive de tiuj kiuj temas pri sciencaj aferoj. Ekzemple kiam oni informas pri probabla skandalo rilate al politiko kaj poste pruviĝas, ke tiu informo estis malĝusta aŭ eĉ malpreciza, tiam profesia ĵurnalisto ofte aludas al la eraro kaj korektas ĝin. Pri sciencaj aferoj unue raportistoj ofte ne agnoskas siajn miskomprenojn kaj malprecizecojn sed ankaŭ ne interesiĝas korekti publikigitajn miskomprenojn.

Mi antaŭe skribis pri bedaŭrinda evento, kiam prifaka kaj fidinda ĵurnalo Lancet faris eraron kaj publikigis raporton pri probabla rilato inter vakcinoj kaj iu malsaneco. Pere de nefaka infromomedio tiu eraro vaste publikiĝis. Nun post klariĝo de tio, ke la studo estis malĝusta, ankoraŭ nefakaj amaskomunikiloj ne sufiĉe faras por ripari la damaĝon kaŭzitan de ĝi.

Kiam la granda koliziigilo de hadronoj [en. Large Hadron Collider - LHC) estis komenconta sian funkciadon (nia amiko Luis estas skribinta pri la granda koliziigilo) amaskomunikiloj faris grandan bruon pri ĝiaj danĝeroj kaj tio, ke ĝi kaŭzos finon de la mondo (mi skribis pri tio). Rigardu al kelkaj titoloj de gravaj novaĵagentejoj:

The Gaurdian: The end of the world as we know it?
Fox News: Scientists Not So Sure 'Doomsday Machine' Won't Destroy World.
New York Times: Asking a Judge to Save the World, and Maybe a Whole Lot More.

Mi ne intencas analizi enhavojn de tiuj artikoloj. Nur iliaj titoloj estas teruraj kaj estigas grandan miskomprenon. Ĉiuj el tiuj novaĵoj estis surbaze de tiu pritaksado, ke la granda koliziigilo de hadronoj povas kaŭzi estiĝon de nigraj truetoj (en. black holes). Povraj sciencistoj provis certigi, ke tio ne kaŭzos finon de la mondo sed amaskomunikiloj pli deziris elekti provokajn titolojn por allogi legantojn. Afero ĉe la publiko estis tiom miskomprenita, ke eĉ kaŭzis murdominacojn.

Post kelkmonata funkciado de la koliziigilo grupo da sciencistoj analizis datumojn kiuj estas ĝis nun akiritaj. Ili trovis neniun indikon pri estiĝo de nigraj truetoj en la eksperimentoj (revuo Nature). Tiu ĉi studo pruvas, ke kolizioj kun energioj almenaŭ ĝis 7 TeV (Tera elektronvolto - 10¹² eV) ne kaŭzas estiĝon de nigraj truoj. Mia demando estas tio, ke kiom da nefakaj amaskomunikiloj menciis tiun studon kaj uzis korektigajn titolojn (por korekti jam kreitan miskomprenon)?

Kial la franca sed ne la hispana?

2011-02-25T12:16:00.006-05:00

Hodiaŭ dum mi atendis aŭtobuson por veni al laboro, mi pensis pri la sekva demando kaj vane provis trovi respondon al ĝi. Lastatempe mi konstatis, ke en kelkaj japanaj animeoj kiam oni volas montri inteligenton kaj genion tiam koncernata persono parolas la francan. Kiam la angla lingvo paroliĝas tio kelkfoje estas aŭ por aldoni ŝercojn aŭ emfazi miskomprenon. Mi memoras, ke ankaŭ en Irano kvankam la oficiala eduka dua lingvo estis la angla tamen la franca lingvo pere de ordinaraj homoj sur strato konsideriĝis kiel lingvo de intelektularo. Kiel mi skribis antaŭe (tie kaj ĉi-tie) la franca lingvo estis ĉefa lingvo de diplomatio kaj havis prestiĝan statuson. Tio estas almenaŭ imago kiun multaj nacioj havas pri la franca lingvo.

Nu! Hodiaŭ ĉi-tie mi ne intencas kompari la francan lingvon kun la angla. Mi pensis, ke la hispana regno ankaŭ ne estis malpli ol la franca. Kial la franca lingvo atingis tian statuson sed ne la hispana? La nura diferenco kiun mi kapablis trovi estas tio, ke Francio havis multajn koloniojn en Afriko dum kolonioj de Hispanio estis ĉefe en la Ameriko kaj ne tiom en Afriko (rigardu tiujn ĉi mapojn - la hispana kaj la franca regnoj). Ĉu vi povas trovi aliajn diferencojn inter la franca kaj hispana lingvoj?

Pri revolucioj

2011-02-23T20:48:00.004-05:00

Revolucioj plu ne ekscitas mian intereson. Nun al mi plu estas evidenta, ke foreskapo de despotoj aŭ/kaj forfalo de diktaturoj ne necese heroldos pliboniĝon de situacio. Kialo de tiu pesimismo mia estas eventoj kiujn mi mem senpere travivis kiel dek jara knabo ĉe la islama revolucio en Irano en 1979. Mi ankoraŭ klare memoras, ke tiutempe kiel multaj tutkore esperis pli bonajn tagojn kaj pli liberan landon. Rezulto de tiu revolucio estis establiĝo de teokratio pli terura ol regno de la despota Ŝaho. Nun pli ol 30 jaroj de tiu revolucio pasas kaj mi ankoraŭ ne vidas pretecon por ŝanĝo en plejmulto de irananoj. Ankoraŭ se oni renversus la islaman respublikon mi ne estas certa, ke oni ne anstataŭigus ĝin per alia horora politika reĝimo. Mi persone preferas gradajn ŝanĝojn en socio tra longdaŭra edukado.

Estas eraro taksi ĉiujn de la lastatempaj eventoj en la mezoriento kaj norda afriko similaj, samaj aŭ klasifiki ilin sub nur unu kategorio. En Tunizio tumultoj okazis ĉefe celante al protesti kontraŭ korupteco de la reganta aparato (kaj malbona ekonomia situacio). En Egiptio oni deziris ŝanĝon kaj korupteco ankaŭ ludis rolon. En Libio tamen tumultoj estas konflikto inter diversaj triboj. En Barejno konflikto estas inter sunaista registaro kaj ŝjaistoj (du malsamaj branĉoj de islamo).

Konsekvenco de tiuj tumultoj ankaŭ estos malsamaj. En Tunizio, Egiptio kaj Barejno regantoj amikaj al la okcidento forfalis aŭ alfrontiĝas al defioj. Ankoraŭ oni ne certe scias, ke kiuj fortoj formas estontajn potencojn en tiuj ĉi landoj. En Libio registaro ne tiom ŝatata de la okcidento alfrontiĝas al problemoj. Bedaŭrinde en neniu el tiuj landoj edukado kaj kulturo, formas gravajn partojn de kialoj por protestoj. Sed religio (islamo) ludas kaj ludos gravan rolon en disvolviĝo de eventoj.

Ege interesa

2011-02-20T11:43:00.001-05:00

Muzikaj muzoj

2011-02-12T10:11:00.002-05:00

Pri komputika lingvistiko

2011-02-11T14:10:00.007-05:00

Ekzistas mistera manuskripto kies enhavojn ĝis nun neniu kapablis malĉifri. Ĝi nomiĝas la manuskripto Voynich. Mi legis pri ĝi kelktempe antaŭ sed pli lastatempe kiam mi serĉis por artikolo rilata al mia laboro mi hazarde trovis tiun alian artikolon (ĝi estas senpage elŝutebla) kiu priskribas kiel oni uzas iujn fizikrilatajn matematikajn metodojn (nome hazardpaŝa evoluo - en. random walk) por studi la manuskripton Voynich kaj kompari ĝin kun tekstoj de aliaj lingvoj. Tiaj studoj de iu teksto aŭ tekstaro de iu lingvo apartenas al komputika lingvistiko.

Feliĉe pri la manuskripto Voynich en Vikipedio ekzistas sufiĉe bona esperantlingva artikolo. Mi ne deziras ripeti ĝian enhavon. Ĉi tie mi mencias kelkajn aferojn pri tiu ĉi manuskripto. Datumi per la radioaktiva izotopo karbono-14 estas montrinta, ke la folioj de la manuskripto estas faritaj inter 1404 kaj 1438 p.k. Alia studo estas elmontrinta, ke inko estas uzita sur la paperoj ne longtempe post tiu tempo. Tiel oni estas certa, ke la manuskripto vere estas skribita dum la mezepoko. Malgraŭ tio ĉio, oni ankoraŭ ne scias pri skribinto (aŭ skribintoj), lingvo kaj temo (aŭ temoj) de la manuskripto. Por mi estis interesa lerni, ke kiel komputika lingvistiko (kiu estas forte ligita al la informadika scienco) helpas kompari la tekston de la manuskripto Voynich kun tiuj de ordinaraj lingvoj. Tiu branĉo de la lingvistiko komenciĝas per simplaj statistikoj pri lingvo. Ekzemplo estas ofto de literoj en tekstoj en iu lingvo. La plej oftaj literoj de la anglaj tekstoj estas “etaoin shrdlu“ kun oftecoj inter (13% por la litero e ĝis 2.76% por la litero u). Feliĉe ofteco de literoj en Esperanto ankaŭ estas menciita en Vikipedio. Ĝi estas “aieon lsrtk“. Ankaŭ eblas trovi ofton de literparoj de iu lingvo aŭ ofton de vortoj (tamen mi ne trovis tiajn statistikojn pri Esperanto).

Post simplaj statistikaj studoj mian atenton precipe kaptis la nocio de entropio por iu lingvo. En fiziko la nocio entropio aludas al grado de malordo kiu estas inter komponantoj de iu sistemo. Tiel ekzemple kristalo en kiu atomoj estas situaciitaj en orda latiso havas pli malgrandan entropion kompare al gaso en kiu loko de molekuloj (en ĉiu donita momento) estas senorda. La nocio entropio ankaŭ estas indiko pri kvanto da informo kiun oni povas atingi rilate al iu sistemo. Ekzemple pri iu kristalo sufiĉas scii lokon de unu aŭ tre malgranda nombro de atomoj por diveni lokojn de aliaj atomoj. En gaso eĉ sciante lokojn de multaj atomoj aŭ molekuloj ankoraŭ ne eblas precize konkludi lokojn de aliaj atomoj. Tiu koncepto ankaŭ eniras la informadikon kaj lingvistikon. En iu lingvo literoj ne povas situacii tute hazarde. Gramatikaj kaj aliaj reguloj de lingvo diktas, ke kiuj ordoj de literoj estas permesataj. Imagu lingvon en kiu ĉenoj de nur unu litero (ekzemple ’a’) estas permesataj. Kompreneble oni povas facile antaŭdiri la venontan literon en tiu lingvo (ĝi estas ’a’). Entropio de tiu imagita lingvo estas nul (0). Kompreneble pere de tiu lingvo ne eblas komuniki multajn informojn. Nun imagu lingvon en kiu ĉenoj formitaj de ĉiaj kombinaĵoj de literoj estas permesataj. En tiu lingvo oni ne povas diveni kaŝitan literon eĉ sciante ĉiujn aliaj literojn de vortoj en iu frazo. Tia lingvo havas maksimuman entropion. Kompreneble tiuj du ekstremaj ekzemploj ne estas uzeblaj lingvoj. La nombro de permesataj ĉenoj da literoj (kiuj formas sencohavajn vortojn) en veraj lingvoj estas limigita. Tial eblas ekzemple diveni kaj kompreni enhavojn de komunikaĵoj kiuj uzas verajn lingvojn eĉ kiam parto de informoj estas forprenita.

La usona matematikisto Claude E. Shannon proponis metodon por kalkuli entropion de literoj en iu lingvo. Ankaŭ eblas kalkuli entropion de vortoj en iu lingvo. Shannon mem kalkulis entropion de la angla lingvo (lia artikolo estas ĉi-tie). Rilate al la entropio de lingvoj por vortoj (kiu estas malsame de ilia entropio por literoj) en tiu ĉi artikolo oni donas valorojn 1.65 por la angla, 3.02 por la franca, 1.08 por la germana kaj 1.97 por la hispana. Por entropio de la lingvo Esperanto mi trovis nur tiun ĉi artikolon en kiu oni donas entropion de Esperanto sed ne ĝian entropion por vortoj.

P.S: Eblas uzi entropion de ĉiu aro da signoj por klasifiki tiun aron. Ekzemple en tiu ĉi artikolo oni komparas trovitajn signojn kun lingvoj kiel la angla, tamilia kaj ankaŭ ne lingvoj sed konsekvencoj de informeroj kiel DNA-o. Oni konkludas, ke la pristudita aro da signoj estas komponantoj de lingvo.

Pri verdikto de stratoj

2011-02-03T12:05:00.003-05:00

Post Tunizio nun en Egiptio homamasoj surstrate verdiktas pri diktatoro. Ĝis nun tumultoj kaj protestoj en la mezoriento estas kaŭzintaj ŝanĝojn en tri landoj; Tunizio, Egiptio kaj Jordanio. Miaopinie tie ankaŭ ekzistas granda ebleco por pli da protestoj kaj fina cedo de registaroj en Jemeno kaj Barejno. Nun observanto povas demandi sin, ke kial arabaj revolucioj unue okazis en landoj kies registaroj estas bonaj amikoj de la okcidento kaj Israelo. Kial en landoj kiel Sirio, Libio aŭ Irano tiaj tumultoj ne okazas (aŭ se okazas ne sukcesas)? Ĉu tio ne signifas finan venkon de la politika islamo en la regiono? Miaopinie tio parte estas klarigebla pro tro longtempa humiligado de araboj/islamanoj fare de la okcidento kaj Israelo. Sed ankaŭ mi opinias, ke dinamikeco de la eventoj estas ege kompleksa. Ekzemple kvankam la lastatempaj eventoj en Egiptio ege ŝajnas kiel islama revolucio en Irano en 1979, sed tie estas kelkaj malsamecoj; unue en 1979 tie estis komunismo kaj Sovetunio, hodiaŭ komunismo plu ne estas grava potenco kontraŭ la okcidento. En 1979 la mondo sciis malmulton pri la politika islamo sed hodiaŭ oni estas jam alfrontita al diversaj formoj de la politika islamo (islama respubliko en Irano, radikala islamo en Pakistano, islama regado en Turkio, k.t.p). En Irano la islama revolucio estis nutrita de la ŝiajista ideologio dum en Egiptio kaj ĉe palestinanoj en Hamaso tio estas suniista ideologio de la islamo (estas granda diferenco inter la du). Ekzistas aliaj diferencoj kiujn oni povas legi en analizaj artikoloj kiel ĉi-tie. Ankoraŭ oni ne povas esti certa pri lastaj konsekvencoj de ŝanĝoj en la mezoriento sed tiuj ŝanĝoj ĉiuokaze okazos kaj formos nian mondon.

P.S: Interesa artikolo de Slavoj Žižek en la revuo ’The Guardian’.

Sanfrancisko

2011-01-29T14:49:00.002-05:00

Mi ne scias kialon, sed grandaj urboj pli plaĉas al mi. Mi ŝatas svarmon da homoj sur trotuaroj. Mi ŝatas malgradajn vendejojn ĉe la strata nivelo kun iliaj vitrinoj direkte al preterpasantoj. Kompare al universitata urbo kiel Lawrence, Sanfrancisko estas tia granda urbo. Urbo kun bonaj kaj malbonaj aspektoj de ĉiuj grandaj urboj. Kun trafluanta nokta vivo, pakita aro da konstruaĵoj kaj granda nombro de aŭtomobiloj kiuj iras kaj venas. Urbo kun granda nombro de senhejmuloj, persistaj almozpetantoj kaj malpuraj anguloj sur siaj stratoj. Post kelkaj monatoj da loĝado en Lawrence, vojaĝo al Sanfrancisko estis reviviginta!

Kompare al Kansaso, Sanfrancisko estas liberala urbo kaj tio estis alia fakto kiu ege plaĉis al mi. Post postlasi la neĝokovritan flughavenon de Kansaso, travivi printempan temperaturon de Sanfrancisko eĉ se nur por kelketaj tagoj estis alia ĝojiga afero. La konferenco estis sukcesa kaj mi prezentis rezultojn de laboroj kiujn mi estis farinta en Kanado. Unu afero estis la nombro de partoprenantoj kiuj jam uzis malgrandegajn tabuletajn (ekz. iPad) aŭ ultra-porteblajn komputilojn. Apud ili mi hontis uzi mian (kompare) pezan porteblan komputilon!

Kiel mi antaŭvidis, pro programo de la konferenco mi ne sukcesis viziti vizitindajn lokojn de la urbo. Tamen tie estis nur unu loko kiun mi devis nepre viziti. Bordo de Pacifiko. Kiam mi estis en Eŭropo mi ne trovis fortunon por viziti havenojn ĉe bordo de Atlantiko. Tamen tiutempe unufoje mi partoprenis konferencon en Moroko. Tiel kaj tie ok-naŭ jaroj antaŭ mi staris ĉe bordo de Atlantiko kaj pensis, ĉu iam mi povos transiri tiun ĉi oceanon. Tempo tiom longe pasis kaj nun mi estis staranta ĉe bordo de alia oceano. Ĉi-foje tamen mi estis staranta tie kaj pensis pri mia tre longa vojaĝo de Tehrano ĝis bordo de Pacifiko. Tiumomente dum venteto el la oceano karesis mian vizaĝon mi komencis senti ĝojeton sed samtempe lacecon de tiu longa aventuro.

Al Sanfrancisko

2011-01-20T14:57:00.006-05:00

Ĉi-jare por la tria fojo mi prezentis rezultojn de mia laboro al konferenco pri biofotoniko. Sed ĉi-foje finfine por la unua fojo mi mem prelegos pri tiuj rezultoj. Ĉar nun kiel kanada civitano mi jam estas en Usono kaj laboras ĉi-tie, tial mi ne plu bezonas peti usonan vizon. En du antaŭaj fojoj mi petis vizojn uzante mian iranan pasporton kaj ricevis ilin treege malfrue.

Ĉi-foje se neĝo en Kansaso permesos, tiam sabate matene mi flugos al Sanfrancisko. Mi estos tie ĝis ĵaŭdo. Ĉar programo de la konferenco estos ege ŝarĝita kaj ankaŭ por mia estonta kariero mi deziras renkonti influajn homojn tie, do mi ne certas esti kapabla al vizito de esperantistoj tie. Unue mi esperas halton de neĝo!

Responseco

2011-01-18T12:26:00.005-05:00

Pri mia antaŭa blogero kaj ankaŭ sub samtema blogero de Reza, iuj amikoj protestis, ke kial mi ĝeneralige skribis pri la okcidentanoj kaj ne apartigis la okcidentan publikon disde regantoj de la okcidentaj ŝtatoj (kiuj estis subtenantoj de diktatoro kiel Bin Ali). Mi komprenas, ke ne ĉiu okcidentano estis favora al regado de Bin Ali en Tunizio, sed mi opinias, ke ĉiuj okcidentanoj devas iugrade (iomete) senti kulpon pro situacio en Tunizio.
Ĉiuokaze en la okcidento oni fanfaronadas pri demokratio kaj rolon kiun la publika opinio ludas en decidoj de la registaroj (oni eĉ estigas militojn por eksporti tiujn valorojn al aliaj landoj - ekzemple en Irako kaj Afganio). Do ĉu tiu demokratio estas vera kaj la okcidentaj registaroj responsadas pri siaj decidoj antaŭ siaj popoloj? Se la respondo estas jes, tiam ordinaraj okcidentanoj devas demandi sin, kiom ili kulpas pri subtenado de t.n. amikaj diktatoroj fare de siaj registaroj. Tie devas esti diferenco inter Francio kaj diktatura reĝimo en Irano. Kaj se ne ĉiam eblas malŝati diablojn sed ankoraŭ komerci kun li.

P.S: Mi scias, ke en la okcidento oni jam faras multe pli ol aliaj landoj por subteni respekton de homaj rajtoj. Ankaŭ mi scias, ke en realo influo de la publika opinio en decidoj de la registaroj estas limigita. Malgraŭ tio ĉio, mi opinias, ke la okcidentanoj ankoraŭ povas fari pli por konvinki siajn registarojn por ĉesi subtenadon de amikaj diktatoroj.

Malĝusta komparo

2011-01-14T15:39:00.002-05:00

Pri lastatempaj eventoj en Tunizio, kelkaj komaparas tiujn eventojn kun eventoj de la irana verda movado (protestoj post balotado de prezidenteco en 2009) kaj demandas sin kial protestoj en Tunizio sukcesis renversi reĝimon de Zin Al-Abidin Bin Ali sed en Irano ne rezultigis renversiĝon de la islama respubliko. Mi pensas, ke la ĝusta komparo devas esti inter la eventoj en Tunizio kaj revolucio kiu renversis Ŝahon en Irano en 1979. Eĉ nun okcidentaj amaskomunikiloj laŭdas amikon Bin Ali kaj taksas lian politikan reĝimon kiel unu el la plej stabilaj reĝimoj en la regiono. Bin Ali estis prezidento de la lando dum 23 jaroj kaj bona amiko de la okcidentaj landoj. Francoj adoras lin. Eble ili miras, ke kial tunizianoj ne adoris sian prezidenton kaj nun protestas kontraŭ li. Sed min mirigas stulteco de la okcidentanoj; dum longa tempo ili ignoris malrespekton de la homaj rajtoj kaj forrabadon de riĉecoj per elita tavolo en Tunizio. Nun ili nur devas esperi, ke ekstremismaj islamanoj ne venu anstataŭ la amika reĝimo de Bin Ali.

Artaĵo aŭ ne?

2011-01-13T12:43:00.003-05:00

Min ĉiam impresas artaj gustoj de iuj germanoj. Temas pri statuo montranta policaninon kun kompleta uniformo kaj kontraŭ-tumulta ekipaĵo. Tiu statuo montras la policaninon sidanta por pisi! Mi ne metas bildon de tiu statuo ĉi-tie, sed vi povas trovi ĝin sur la interreto. La statuo estas kreinta debatojn en Germanio.

Pri sciencaj novaĵoj

2011-01-07T16:11:00.003-05:00

Konfuzo de la publiko pri aferoj kiuj rilatas al scienco ĉagrenigas min, precipe kiam tiu konfuzo nocas homojn. Beadŭrinde kelkfoje laborantoj de la sciencaj fakoj mem kulpas pri tiu konfuzo. Hieraŭ kaj hodiaŭ mi sekvis du novaĵojn kiuj iel rilatas al tia kulpo de sciencistoj kaj pri-sciencaj raportistoj;

La unua novaĵo estis pri publikiĝo de artikolo kiu fine tute malkonfirmis iun antaŭe kaj vaste publikigitan esplor-raporton kiu havis gravajn nocajn konsekvencojn por la publiko. En 1998 la tre prestiĝa medicina revuo ’Lancet’ publikigis artikolon skribitan de brita kuracisto Andrew Wakefield kaj 12 aliaj kuracistoj. En tiu artikolo la verkintoj post esploroj estis konkludintaj probablan rilaton inter aŭtismo kaj la vakcino (MMR). La artikolo tuj post publikiĝo estis problema. Aliaj esploristoj ne kapablis trovi tian rilaton. Pliposte nefakaj ĵurnaloj malkovris, ke ĉe Wakefield ekzistis miksiĝo inter interesoj rilate al la afero kaj pro tio lia laboro ne povas esti objektiva. Kun paso de tempo oni trovis pli kaj pli da aberacioj rilate al la esploro de Wakefield. Fine la revuo ’Lancet’ retiris la artikolon, sed damaĝo estis jam trudita al la nefakula publiko. Ekzemple la famulino Jenny McCarthy plifortigis sian kampanjon kontraŭ la vakcino. Pli da gepatroj decidis rezigni vakcinadon de siaj infanoj kaj pro tio malsanecoj kiuj per vakcino estis facile preventeblaj reaperis. Rezulte multaj suferis pri tio. Hieraŭ en artikolo publikigita en la revuo ’British Medical Journal’ enketantoj montris kiel datumoj estis falsigitaj/misprezentitaj en la artikolo de Wakefield en 1998. La revuo konkludas, ke artikolo de Wakefield en 1998 estas ’ellaborita friponaĵo’. Bedaŭrinde ankoraŭ granda parto de la nefakula publiko suspektas grandskalan komploton fare de registaroj kaj medikamentaj firmaoj. Tial tiu parto de la socio sekvas malĝustajn rekomendojn de Wakefiled kaj subtenantoj de liaj opinioj.

Pri tiaj danĝeraj konfuzoj oni ne kapablas plendi kiam prisciencaj raportistoj kaj sciencistoj mem ne forte emfazas bezonon al prudento kiam oni traktas sciencajn eltrovaĵojn? Hieraŭ nefakaj revuoj vaste publikigis rezultojn de scienca esploro, kiu aludas al ebleco de tio ke flari larmon de sinjorinoj (larmo estas senodora) sekse malekscitas sinjorojn (ankaŭ tie kaj ĉi-tie). Ĉu pro tio, ĉiu probabla viktimo de seksatencoj saviĝus se plorus (mi pensas, ke multaj el ili fakte dum seksperforto jam ploras)? Kiam tiaj malkovraĵoj publikiĝas, multaj nefakuloj forgesas, ke ili parolas pri nur unu elemento inter multaj komplekse interligitaj elementoj el kiuj ĉiu diversgrade influas homajn kondutojn. Pro tio oni devas prudente interpreti rezultojn de tiaj esploroj, konsideri probablecojn, grandogradojn kaj statistikajn variadojn (kiuj ĉiam estas neraportitaj partoj de novaĵoj tiel prezentitaj al la publiko). Plejofte tiel eblas eviti malpravajn ĝeneraligojn, super(sub)taksadojn kaj miskomprenojn. Tiam sciencaj novaĵoj estos multe pli utilaj por la publiko kaj socio.

Ĉu venko de amo super abomeno?

2011-01-03T17:33:00.009-05:00

Tiu ebleco de Guglo por esplori ofton de vortoj en tekstoj de diversaj lingvoj estas interesa. Ĉar esperantistoj ĝenerale estas interesataj pri lingvoj, vortoj kaj tekstoj, tial tiu ĉi ebleco estas kaptinta ilian intereson. Jam kelkaj kiel ĵeromo vaŝe (ĉi-tie), Ken Miner (la 1a januaro 2011) kaj Steven Brewer (ĉi-tie) estas esplorintaj pri iuj aferoj per tiu ebleco de Guglo. Hodiaŭ mi ankaŭ faris mian malgrandegan esploron kaj rigardis uzadon de du vortoj amo [en. love] kaj abomeno [en. hate] en tiuj tekstoj (por la angla lingvo sen distingo inter la usona kaj la brita anglaj tekstoj - mi elektis glatigon 5). Ĉu la rezulto anoncas venkon de amo super abomeno? Mi ne estas certa pri tio. Por mi estis interesa, ke uzo de la vorto ’love’ kreskas ĝis 1840 kaj post tiam komencas malpliiĝi. Mi ankoraŭ ne kapablas meti tiujn ĉi rezultojn en iu adekvata kunteksto. Tial mi rezignas pli teoriumi! Tio estis nur interesa esploreto!

P.S 1: La vorto milito [en. war] estas komparebla kun la vorto amo [en. love]. Ĝi uziĝas iam pli kaj iam malpli sed kompareble.
P.S 2: La vortoj milito [en. war] kaj paco [en. peace] ankaŭ estas kompareblaj. La vorto 'war' pli ofta ol 'peace' uziĝas.

Irano kaj haveno en Rusio

2010-12-30T11:43:00.004-05:00

Interesa novaĵo! Ĉu vi estis legintaj, ke irana firmao deziris aĉeti havenon en Rusio? Tiu haveno estas ĉe bordo de la rivero Volgo, kaj havas alireblecon al rusaj trajnvojoj (de tie al Eŭropo). La akiro de haveno ebligis transporton tra kaspia maro. Kompreneble pro parta embargo kontraŭ Irano la respondeculoj en Rusio ne estas akceptintaj tiun ĉi proponon.

Kiu rajtas fari sciencan esploron?

2010-12-29T21:44:00.009-05:00

Niatempe oni ofte opinias, ke scienca esploro bezonas multekostajn rimedojn kaj devas fariĝi pere de elstaraj sciencistoj. Tio estas nur parte ĝusta. Fakte pli grava ol rimedoj kaj jam akiritaj scioj, esploranto de scienco bezonas kreivecon kaj scivolemon.

Antaŭ nelonge tiu ĉi novaĵo pri publikiĝo de scienca esploro farita de grupo da 8-10 jaraj infanoj kaptis mian atenton. Tiuj kiuj faras sciencajn esplorojn scias, ke sciencaj ĵurnaloj ne estas samaj. Ekzistas ĵurnaloj kiuj nur decidas pri akcepto aŭ malakcepto de iu proponita artikolo. Ankaŭ estas ĵurnaloj kiuj donas iun artikolon al kelkaj aliaj konantoj de scienca branĉo pri kiu temas la artikolo. Tiajn ĵurnalojn en la angla oni nomas 'Peer-reviewed' [eo. restudita per samranguloj]. La restudantoj povas rekomendi publikiĝon, rifuzon, peti priklarigojn, ŝanĝojn aŭ eĉ proponi sendon de la artikolo al alia ĵurnalo. Plejofte kvalito de laboro de esploristoj mezuriĝas per artikoloj kiuj estas publikigitaj post tiaj restudoj. Ankaŭ produkti artikolojn akcepteblajn post tia taksado konsideriĝas pli malfacila. Tial la supra novaĵo estas grava.

La revuo 'Biology Letters' kies artikoloj estas restuditaj antaŭ publikiĝo estas akceptinta artikolon skribita de infanoj en bazlernejo Blackawton en la anglujo. La artikolo priskribas eksperimenton kies celo estis kompreno de percepto de koloroj kaj koloraj formoj per mielabeloj. Kompreneble la infanoj estis gvidataj per sia instruisto kaj ankaŭ alia eminenta sciencisto. Sed tia gvidado estis minimuma. Ili mem planis la eksperimenton kaj deduktis rezultojn. La artikolo estas tute skribita per infanoj mem kaj eĉ havas diagramojn pentritaj de ili mem. Al ĝi mankas kutimaj referencoj kaj necesaj ellaboritaj statistikaj analizoj. Tamen restudintoj komentis, ke ĝi estas valora esploro kun novaj rezultoj. Aliflanke malsame de aliaj artikoloj en la revuo, tiun ĉi artikolon akompanas komentoj de aliaj du fakuloj pri la temo. Ĉiuokaze ĝi estas la unua artikolo de tia tipo. Ĉu ĝi estos la lasta?

Pri du malsamaj universoj

2010-12-27T12:34:00.005-05:00

Lastatempe mi trovis tiun ĉi sciencan novaĵon (ankaŭ ĉi-tie) kaj legante ĝin mi pensis, kiel miskompreno de vortoj kiuj por la publiko havas iun signifon sed uziĝas per fizikistoj celante aliajn signifojn povas kaŭzi konfuzon. El vidpunkto de la fiziko la novaĵo mem estas nur iom interesa. Mi unue provas iomete priklarigi ĝin.

Pluraj observoj aludas al tio ke, nia kosmo antaŭe estas trairinta praeksplodon (en. Big Bang) kaj depost tiam senĉese plivastiĝas. Unu el tiuj observoj estas kosma fona radiado (en. Cosmic Background Radiation). Ĉiu materio elsendas (radias) elektromagnetajn ondojn krom se ĝia temperaturo estas absoluta nul (gradoj kelvin = minuso 273 celsiaj gradoj). Ondolongo de tiu radiado determiniĝas per temperaturo de la materio. Ekzemple metalo sur kuiraparato kiam ĝi ege varmiĝas brilas unue ruĝe kaj poste se la temperaturo estas ege alta blanke. Nia korpo elsendas elektromagnetajn ondojn kiuj estas infraruĝaj. Pro tio aparatoj kiuj detektas infraruĝajn radiadojn povas detekti homajn korpojn en mallumaj lokoj. Alia afero estas tio, ke materio kiam estas premita varmiĝas. En tempo de la praeksplodo ĉiu materio en la kosmo estis ege premita do havis tre altan temperaturon. Tiam la materio radiis. Kun disvastiĝo de la kosmo la fotonoj de tiu radiado perdis siajn energiojn kaj densecon. Hodiaŭ ni kapablas ricevi kaj mezuri tiujn fotonojn kiuj kongruas kun radiado de materio je temperaturo 3 kelvinaj gradoj. La kosma fona radiado estas unu el la plej firmaj apogantaj indikoj por la praeksploda modelo.

La kosma fona radiado atingas nin kun proksimume sama denseco el ĉiu direkto de la ĉielo. Tial oni konsideras ĝin pli-malpli homogena. Sed tio estas proksimuma skalo. Fakte la kosma fona radiado havas malhomogenecojn. Nun grupo da sciencistoj estas antaŭmetintaj tiun ideon, ke kelkaj el la plej gravaj perturboj en la fona radiado povas esti indiko pri tio, ke nia kosmo estas koliziinta kun aliaj kosmoj. Nu, por mi la novaĵo estis iomete interesa sed la komentoj estis pli interesa. Multaj el la komentariintoj estis konsternitaj pro uzo de la vorto universo. Miaopinie ili pravas. Por la publiko la vorto universo signifas “la tuto de ĉio, kio ekzistas“. Tial ĝi estas ununura kaj ne povas esti pluraj. Por fizikistoj ’universo’ signifas ’kosma sistemo kun fiziko aparta al si mem’. Tial por la fizikistoj ekzisto de pluraj universoj ne estas debatoveka. Dum ekzisto de pluraj universoj por persono kiu konsideras literaturan signifon de la vorto estas kontraŭ logiko.

Mi antaŭe estas jam skribinta pri diferencoj inter signifoj de vortoj kiam ili uziĝas per la publiko kaj kiam ili uziĝas per fakuloj de iu branĉo de la scienco.

Kristnasko

2010-12-24T10:41:00.006-05:00

Mi deziras tre ĝojan kaj ege feliĉan Kristnaskon ankaŭ la novan jaron 2011 al ĉiuj karaj legantoj de mia blogo. Ĉiuj bonaj deziroj de vi estu realigotaj!

Malkovro en biblioteko

2010-12-13T23:26:00.003-05:00

Mirinda! Ĉu ne? Oni povas pensi, ke se niatempe antikvaj dokumentoj, skribitaj sur folioj de papiruso kaj enhavante ĝis nun nekonatajn historiajn detalojn devas malkovriĝi, tio devas okazi en angulo de dezerto aŭ interne de kaverno. Sed ne! Lastatempe oni estas malkovrinta tiajn dokumentojn en la nacia biblioteko de Aŭstrio! La dokumentoj kiuj estas skribitaj en la kopta kaj greka lingvoj estas skribitaj inter 643 kaj 644 p.k. Ili rivelas detalojn pri forfalo de la persa kaj la bizanca imperioj farita de arabaj konkerintoj. La nacia biblioteko de Aŭstrio estas skananta tiujn ĉi dokumentoj kaj tiel ŝajnas, ke baldaŭ oni povas vidi ilin.

Fonto de la novaĵo.

Esperanto: lingvo scienda por ...

2010-12-06T11:38:00.009-05:00

Kiom estus bona, se Espernato asociiĝus al aferoj kiuj impresis neesperantistajn! Aferoj unikaj kaj interesaj por tiuj kiuj ne scipovas la lingvon. Unu ekzemplo de tiaj aferoj estas malkovro de la atmosferaj ĵetfluoj per la japana Oishi Wasaburo. Li prezentis tiun malkovron uzante esperanton kaj kvankam ĝuste pro tio liatempe oni ne ege atendis lian laboron, tamen nuntempe kiam oni deziras skribi pri la malkovro tiam ofte Esperanto menciiĝas. Mi ofte pensas, ke kiom estus interesa se Esperanto asociiĝus al iu afero preter la lingvo, lingvistiko aŭ lingvorilataj aferoj.

Kiom estus interesa se oni povus nomi esperanton kiel ĉef-lingvo de iu afero! Por realigi tion, mi opinias, ne necesus nepre krei multajn laborojn sed malmultajn unikajn ĉefverkojn. Por fari tion necesa kondiĉo estus fari esperanton sci-enda kiam oni deziras prilabori iun fakon, aŭ entrepreni iun agadkampon. Iam mi pensis, ke tie estas multaj esperantistaj fizikistoj. Tial kiom estus bona, se esperanto gajnus pli da famo rilate al fiziko. Sed la ĉefa lingvo de sciencaj fakoj estas la angla, kaj krei unikajn laborojn en fiziko ne estas tiom facila. Poste mi pensis, ke eble Esperanto povus prezenti unikaj laborojn en literaturo. Sed en la literaturo iusence ĉiu laboro estas unika. Ne gravas en kiu lingvo ili estas kreitaj. Ĉu Esperanto povus iĝi la ĉeflingvo por pripacaj studoj (tute sciencaj studoj pri paca solvo de konfliktoj kaj plifortigo de paco)? Tion ankaŭ mi dubas! Ĉu Esperanto povus iĝi plej adekvata lingvo por esprimi priamajn sentimentojn. Iĝi internacia lingvo de amo? Aŭ eĉ pli simpla afero; ĉu ĝi povus iĝi la plej fama esprimilo por erotikaj rakontoj? Pensu pri tio. Esperanto: la internacia lingvo de erotiko. Nu! Kompreneble tio ne eblas ĉar malmultaj esperantistoj kiel mi interesiĝas pri maldecaj aferoj.

Esperanto estas unika, ĉefa aŭ priaŭdenda lingvo de neniu unuopa specifa afero. Sed atendu! Tie estas unu-du aferoj pri kiuj Esperanto estas ege uzata; Esperanto estas la plej bona lingvo por rakonti pri...? Esperanto! Tiel estas latento por igi esperanton kiel internacia lingvo por diskuti pri Esperanto! Ankaŭ Esperanto estas ege uzata por disputoj, klaĉoj kaj kveleroj (inter esperantistoj). Tiel ĝi povas iĝi ĉefa, scienda lingvo por kvelero. La internacia lingvo de disputaĉoj!

Kelktempe antaŭ mi metis provokantan titolon rilate al Esperanto por unu el miaj blogeroj. Jen rezulto de tio: Kiel oni konstatas miaj blogeroj malofte allogas tiom da komentoj (ofte neniu iam unu-du). Tiu blogero atingis grandan nombron de komentoj (7) kompare al miaj aliaj blogeroj. Tiel kiel statistikoj de mia blogo montras, la blogon tage vizitas inter 10 kaj 15 vizitantoj. Nur du tagoj post metado de tiu blogero la nombro de vizitantoj kreskis je rekorda 47. Depost ĝia enmetado ĝis hodiaŭ, ĝi estas la plej vizitata blogero (104 fojoj). Mia konkludo estas tio, ke esperantistoj ĉefe provokiĝas (allogiĝas) pri aferoj kiuj temas lingvojn kaj specife Esperanto mem. Nu! Tute nature nur malmultaj neesperantistoj allogiĝas al tiaj diskutoj.

Psika analizo de irananoj farita de usonanoj

2010-11-30T14:26:00.008-05:00

Ha! :-))

Pere de perslingva blogo mi trovis tiun ĉi analizon (ĝi estas parto de dokumentoj publikigitaj per WikiLeaks) farita de usona ambasedejo en Irano (antaŭ okazo de la islama revolucio sed ĝusta eĉ nuntempe). Ĝi estas pri psikaj sintenoj de irananoj kaj estas verkita kiel konsilo por negoci kun ili. Ja! Plejparte trafa analizo kaj kiel iranano mi kapablas facile akcepti ĝian trafecon. (La dokumenta estas en la angla).

P.S 1: Malgraŭ tio kiun mi skribis en la blogero, mi ankoraŭ opinias, ke senprudentaj ĝeneraligoj estas danĝeraj.
P.S 2: Tiel ŝajnas, ke WikiLeaks ankaŭ estas publikiginta duan pli novan dokumenton ĉi-rilate. La dua dokumento estas verkita tri jaroj antaŭ kaj en Bagdado. Kompari tiujn du dokumentojn povas esti interesa!

Pri donitaĵoj kaj ilia kunteksto

2010-11-29T22:56:00.008-05:00

Tio estas interesa! Ĉu mi same opinias kiel nia amiko Tonyo, ĉar mi ankaŭ kiel li estas studinta fizikon? Mi devas konsenti lian lastan blogeron; nombroj sen kunteksto ne havas signifon. Ĉiu aro da datumoj (ĉu kvantaj aŭ kvalitaj) devas interpretiĝi konsiderante ĝian kuntekston. Ĝis tiam kiam mi ne estis laborinta pri medicina fiziko, mi ne estis uzinta iujn el statistikajn analizojn, kiel ekzemple t-testo (kiun mi unuafoje uzis dum mia postdoktoriĝa laboro kiam mi devis analizi datumojn rezultitajn de eksperimentoj sur biologiaj specimenoj). Kvankam ni en natursciencoj lernas kiel trakti kaj interpreti numerajn datumojn, tamen mi opinias, ke ni devas ankaŭ lerni kiel ĝuste rezoni kaj racie interpreti alitipajn datumojn kaj argumentojn. Rigardu al la ekzemplo WikiLeaks. Granda nombro da informoj prezentitaj al la publiko sen analizo. Tiaj informoj havas nenian valoron. Ili nur kapablas krei grandan sensacion sed ne aldonas ion utilan al vera publika debato pri gravaj aferoj. Fakte ili ripetas faktojn kaj imagitaĵojn kiuj plejparte estis jam konitaj sed ne publike esprimataj. De tiaj informoj ĉiu flanko povas tiri konkludojn favorajn al si mem. Mi opinias, ke multaj homoj (inter ili multaj esperantistoj) devas pli legi pri sofismoj kaj paralogismoj. Tiel ili pli bone kapablos uzi datumojn, logike rezoni kaj ĝuste konkludi.

P.S: Post skribi tiun ĉi blogeron mi trovis ke la vorto 'datumo' estas pli adekvata ol 'donitaĵo'. En la teksto mi ŝanĝis tion sed ne kapablas same fari pri titolo.

Danĝeraj frenezuloj

2010-11-23T13:34:00.004-05:00

Mi treege malŝatas diktatorojn! Kaj eĉ pli ol tio mi malŝatas frenezajn diktatorojn (sed tiel ŝajnas, ke ĉiuj diktatoroj estas - aŭ iĝas - frenezaj)! Dio damnu ilin kaj savu naciojn de tiuj fiaj frenezuloj. Dio helpu homojn en ambaŭ Koreioj.

Novaĵoj pri milita frezenco de Nord-Koreio ege malĝojigis min. Kvankam mi ofte evitas reduki aferojn al tro simplaj prijuĝoj (kaj iuj opinias, ke militludoj faritaj de Sud-Koreio apud landlimo kun Nord-Koreio ne estis iu saĝa movo), tamen mi vidas tiun ĉi akcidenton kiel absoluta kulpo de frenezuloj kiuj regas super kompatindaj nord-koreanoj.

Kiun oni timu?

2010-11-22T15:38:00.001-05:00

Ne timu tiun kiu havas bibliotekon kaj legas multajn diversajn librojn.
Timu tiun kiu havas nur unu libron kaj kredas, ke ĝi estas sankta.

El historio de la scienco (6)

2010-11-20T14:45:00.011-05:00

Inter diversaj branĉoj de scienco medicino kaj psikologio estas la plej ligitaj je suferoj kaj doloroj de homoj. Bedaŭrinde ili ankaŭ estas la malplej rigoraj [notu ke mi ne skribis nerigoraj ĉar ili ĉiuokaze havas ian gradon da rigoreco] branĉoj de natura scienco. Tial eraroj faritaj en tiuj du branĉoj de scienco povas havi pli seriozajn konsekvencojn por homoj. Rezulte de tio studo de ilia historio estas grava. Unu el danĝeroj por ĉiu branĉo de scienco estas senprudenta ĝeneraligo de konkludoj, trudi rezulton de iu tereno de scienca esploro je alia amplekso al kiu ĝi ne apartenas kaj sen rigora studo fidi pri tio ke solvo de iu problemo povas ankaŭ esti solvo de tute alia problemo. En tiu ĉi blogero mi deziras skribi pri tranĉaĵo el historio de psikologio. Tranĉaĵo kiu eble povas montri tion kaj esti instrua.

Psikologio, malfacila fako

Dum korpaj malsanoj ofte kunestas kun eksteraj mezureblaj indikoj (temperaturo, koloro de haŭto, ŝanĝo de rigideco aŭ dimensio de diversaj korpopartoj) psikaj problemoj malpli sinprezentas per indikoj mezureblaj per observantoj. Por studi ilin oni ofte devas fidi je subtilaj indikoj en kondutoj aŭ subjektivaj parolaj priskriboj. Pro tio, trovi kialojn de mensaj malsanoj kaj psikaj problemoj estis (kaj ankoraŭ estas) ege malfacila tasko. Kompreneble kiam kaŭzo de iu problemo estas nekonata tiam solvi ĝin ne eblas. Fakte dum tre longa tempo oni ne sciis kion fari pri tiuj kiuj suferas pro psikaj (kaj mensaj) problemoj. Longtempe la solvo de tiu problemo estis apartigi mensmalsanulojn disde aliaj. Meti ilin en frenezulejoj (en la angla oni nomas ilin asylum). Kvankam tio estis pli por forigi ilin kaj ne mildigi iliajn suferojn. Situacio de tiamaj frenezulejoj estis tiom malbona, ke en 1728 pri ili Daniel Defoe skribis "se ili ne estas frenezaj kiam eniras tiujn malbenitajn lokojn, ili rapide freneziĝas pro barbaraj kutimoj per kiuj ili tie traktiĝas...ĉu ne sufiĉas subite esti frapita, katenita, vipita, malnutrita kaj eĉ pli malbone por fari ĉiun ajn personon freneza?"

Komenco de progresoj kaj eraroj

Jam komence de la 20-a jarcento okazis granda movo por trovi rimedojn kaj solvi psikajn problemojn. Sigmund Freud kaj Carl Jung aperis en tiu epoko. Malgraŭ tio ĉio, psikologio ankoraŭ estis infana branĉo de scienca entrepreno. Multaj el fakuloj de aliaj branĉoj de scienco eĉ ne konsideris ĝin scienca. Al ĝi serioze mankis rimedoj kaj metodoj kiujn aliaj branĉoj de scienco estis kreintaj kaj disvolvintaj dum jardekoj. Dum tiu epoko en 1907 Dr-o Henry Cotton iĝis ĉefpsikiatristo en la ŝtata malsanulejo Trent en la ŝtato Nov-Ĵerzejo. Li estis studinta en Eŭropo sub gvidoj de eminentaj fakuloj kiel Emil Kraepelin kaj Alois Alzheimer. Li estis premiita studento de Dr-o Adolf Meyer de la medicina altlernejo Johns Hopkins. Dr-o Meyer konsideriĝas kiel unu el la plej influaj personoj pri psikatrio en Usono en la 1900-aj jaroj. Kiel nove enpostenigita ĉefpsikatristo de malsanulejo 30 jara Cotton estis aparte konsternita pri malbonega maniero laŭ kiu oni traktis mensmalsanulojn. Tial komence de sia kariero li enkondukis ŝanĝojn en la psikatria sekcio de la malsanulejo. Li nuligis uzadon de korpaj reteniloj, ordonis instalon de fajroalarmiloj, fondis flegan lernejon kaj enkondukis okupterapion. Li tamen estis grave sub influo de lastatempaj progresoj en medicino tiuepoke. Tiel ŝajnis, ke komence de la 20-a jarcento medicino fine estis trovinta kaŭzojn de multaj malsanoj. Jam esploristoj kiel Louis Pasteur kaj Robert Koch estis trovintaj mikrobojn kiuj kaŭzis iujn malsanojn. Listo de malsanoj kiuj okazis pro infektiĝo per bakterioj plilongiĝis. Tiel ŝajnis, ke preskaŭ ĉiuj malsanoj povas iel rilati al mikroboj. Jam en 1904 Nissl kaj Alzheimer estis pruvintaj, ke neŭrosifiliso kiu en finaj stadoj povas rezultigi demencon kaj frenezecon havas infektan kaŭzon. Tio pensigis Cotton pri ebleco ke aliaj psikaj perturboj ankaŭ povas havi infektajn kaŭzojn. Li ne estis la nura persono kiu havis tiun ideon. Lia instruisto kaj mentoro Dr-o Meyer ankaŭ estis espriminta similan opinion. Sed tio estis Cotton kiu komencis agi surbaze de tiu teorio kaj antaŭeniri ĝis ekstremo. Dum antibiotikoj kaj aliaj kontraŭ infektaj rimedoj tiutempe ankoraŭ ne estis eltrovitaj la sola rimedo por trakti infekton esti detranĉo kaj forigo de la infektita parto. Ekde 1917 Cotton komencis trakti siajn psikajn pacientojn per serio da kirurgiaj rimedoj. Unue li forigis dentojn kaj kiam situacio de paciento ne pliboniĝis li daŭrigis traktadon per forigado de tonsiloj kaj kirurgia traktado de sinusoj. Kiam tio ne donis deziratajn rezultojn li ne haltis. Tuj li komencis forigi partojn de lienoj, testikoj, ovarioj, cervikoj kaj kojloj por trakti psikajn perturbojn. Psikatria sekcio de la malsanulejo Trent iĝis kiel buĉejo, sed strange neniu kaŭzis problemon por Cotton. Tio parte estis pro tio, ke li ofte lertege prezenti siajn ideojn ne al aliaj fakuloj sed al nefakula publiko. Parencoj de mensmalsanuloj petegis traktiĝon de ili per Cotton. Cotton raportis, ke liaj metodoj rezuktigas kuracon je grado de 85%.

Reagoj kaj sciencaj studoj

Tuj aliaj psikatristoj komencis kredi Cotton. Tamen ankoraŭ iuj pridubis liajn asertojn. Unu el tiaj homoj estis George Kirby kiu estis respondeculo en psika instituto de Novjorko. Li dungis psikatriston Clarence Cheney kaj bakteriologon Nicolas Kopeloff por ekzameni asertojn de Cotton. Rezulte de rigora kaj scienca studo ili konkludis, ke ne ekzistas diferenco inter traktitaj kaj netraktitaj pacientoj. Ili publikigis siajn rezultojn dufoje en 1922 kaj 1923. Kvankam la unua artikolo estis lingve prudenta sed en siaj 1923-a artikolo ili tutforte atakis kirurgiajn traktadomaneriojn de Cotton. En la sama jaro 1923 alia psikatristo Dr-o Englander trovis samajn rezultojn pri senutileco de traktadomaniero de Cotton. Sub premoj Dr-o Meyer sendis unu el siaj kolegoj Phyllis Greenacre al Trent. Ŝi ankaŭ konkludis senutilecon de kirurgiaj intervenoj per Cotton. Bedaŭrinde Dr-o Meyer kaŝis rezulton de Greenacre kaj ŝi mem kiu estis unu el la plej brilaj esploristoj de psikologio kaj neŭrologio en Johns Hopkins forlasis sian karieron. Pliposte kiam Ŝtato de Nov-Ĵerzejo enketis laboron de Cotton denove Dr-o Meyer helpis kaŝi tiun fakton, ke grado de 85% por efikeco de kuracmetodo raportita de Cotton nur povas esti ĝusta se ignori grandan nombron de pacientoj kiuj mortis pro lia traktadomaniro. Je okazo de premoj, duboj kaj enketoj Cotton deklaris, ke li suferas pri nervan kolapson. Kongrue al sia propra teorio li prognozis ke li suferas pro infekto de kelkaj dentoj. Post forpreno de tiuj dentoj Cotton revenis al la malsanulejo Trent kaj daŭrigis sian laboron ĝis 1933 kiam meze de dua ŝtata enketo mortis pro koratako. Aldone al multaj pacientoj de Dr-o Cotton liaj du filoj ankaŭ estis viktimoj de lia teorio kaj devis forigi plurajn el siaj dentoj antaŭ forlasi hejmon por iri al universitato. Pliposte ili ambaŭ sinmortigis.

Bona libro pri tiu ĉi temo.

El historio de la scienco 1
El historio de la scienco 2
El historio de la scienco 3
El historio de la scienco 4
El historio de la scienco 5

Prediki

2010-11-16T14:30:00.004-05:00

Pentraĵo de Ares/Kubo.

Kial Esperanto ne taŭgas por internacia interkompreniĝo?

2010-11-04T17:45:00.000-04:00

Mi ne scias respondon de tiu demando! Fakte mi eĉ dubas pri trafeco de tiu demando. Kaj eĉ debatoj por respondi ĝin ne tiom interesas min! En mia blogo mi pli intencas uzi Esperanton sed eviti lingvajn kaj/aŭ filozofiajn debatojn pri ĝi mem. Ĉi-foje mi nur intencis provi debatovekan titolon por vidi kiom da vizitantoj allogiĝas al tiaj titoloj!

Por fari la mondon

2010-11-01T14:20:00.005-04:00

Enuita knabo petis ke patro ludu kun li. La patro kiu deziris trankvile resti al si, ne deziris fari tion. Tial li serĉis por iel okupi la knabeton. Li disigis parton de la ĵurnala paĝo sur kiu estis mapo de la mondo. Poste li disigis ĝin al malpli grandaj pecoj kaj donis la paperpecojn al la knabo dirante: "iru kaj kunigu tiun ĉi puzlon". La knabeto iris kaj post mallonga tempe revenis dum li tenis la paĝon en mano. La patro surpriziĝis kiam li konstatis, ke la infano estas korekte rekuniginta la mondan mapon. Li demandis: "kiel vi rekunigis la mondan mapon"? La knabeto respondis: "sed paĉjo mi ne rekunigis pecojn de mapo. Mi rekonstruis la bildon de tiu sinjoro ĉe dorso de la paĝo"!

Morala konkludo: oni devas unue fari homojn por fari la mondon!

P.S: Tiun rakonton mi trovis en perslingva blogo kaj ne konas ĝian originon.

Rakontoj pri araneoj

2010-10-26T21:02:00.013-04:00

Se kreantoj de antikvaj rakontoj vivus kaj laborus hodiaŭ oni nepre persekutus ilin pro plagiato. Multaj el antikvaj rakontoj, legendoj kaj mitoj de diversaj nacioj, etnoj kaj kredantoj de religioj estas similaj. En ili nur la nomo de lokoj kaj ĉefrolludantoj ŝanĝiĝas. Tio iam okazas ne pro iu malica intenco sed por adapti iun specifan rakonton por aŭdantaro de alia geografia loko kaj malsama kulturo. Eble por komprenebligi ĝin. Iam geografiaj distancoj estas tiom foraj, ke simileco inter rakontoj ĉe du diversaj homgrupoj eĉ ne povas esti okazinta pro elprenado kaj adaptado de rakonto per unu el tiuj du homgrupoj. Tiam nur komunaj interesoj kaj travivaĵoj de homoj en diversaj lokoj de la mondo povas priklarigi tiajn similecojn. Unu interesa ekzemplo de tiaj similecoj estas rakonto de miraklo de araneo.

Kiam mi estis infano oni rakontis pri eskapo de la islama profeto for de malamikoj. Laŭ legendo Mohamedo por eskapi malamikojn kaŝis sin en kaverno. Por protekti lin, Dio ordonis por ke araneo teksu reton ĉe enirejo de la kaverno. Kiam la malamikoj alvenis al tiu loko, ili vidante la reton de araneo certiĝis ke neniu povas esti en la kaverno kaj tiel ili ne serĉis ĝin. Unuavide tiu rakonto ŝajnis aŭtentike kreita de islamanoj mem. Eĉ tiu kaverno nome Ĝebal-al-Cur en Mekao ankoraŭ estas vizitata de islamaj pilgrimantoj. Sed la rakonto de la islama profeto kaj araneo ne estas ununura.

Simila rakonto ekzistas pri biblia persono, Reĝo David, kiam li eskapis el Reĝo Saul. Kaj ankaŭ oni diras similan legendon pri miraklo de araneo kiu helpis Sanktan Felix de Nola por kaŝi sin for de romiaj soldatoj. Kompreneble oni povas argumenti, ke ĉiuj el tiuj tri rakontoj devas havi unu saman originon kaj la kreantoj de la origina legendo devas esti vivintaj antaŭ tempo de Biblio. Tio povas esti ĝusta. Ĉiuokaze islamanoj kaj kristanoj povas esti adaptintaj la pli malnovan rakonton de Biblio pri Reĝo David kaj araneo.

Sed kiel oni povas priklarigi similecon de tiu rakonto al legendo kiu ekzistas pri japana militestro Joritomo [en. Yoritomo]? Japanio estas ege malproksima de Mez-Oriento kaj ne eblas, ke japanoj estas adaptintaj biblian rakonton por sia mito. Almenaŭ tiel mi opinias!

P.S 1: Mi opinias, ke tiu simileco de rakontoj kvankam ofte povas priklariĝi surbaze de komuna origino sed kelkfoje devas ankaŭ priklariĝi pro komuna observo. Ekzemple observo de tiu fakto, ke araneoj teksas retojn ĉe enirejo de lokoj kiuj estas relative longtempe ne uzataj devas esti instiginta kelkajn diversajn naciojn sendepende por pensi pri rakontoj (kompreneble fikciaj kaj legendaj) en kiuj tia konduto de araneoj povas esti savinta personojn. Estus interesa se oni vidus similan rakonton pri araneoj ĉe unuaj loĝantoj de Ameriko aŭ Aŭstralio.

P.S 2: Tiel ŝajnas, ke ekzistas alia rakonto pri araneo kaj skotlanda reĝo, Robert the Bruce. Kvankam ĉi-foje araneo ne helpas eskapon de la reĝo sed instruas persiston al li.

Klaŭno

2010-10-22T11:04:00.000-04:00

Hodiaŭ mi trovis tiun ĉi interesan rakonton en perslingva blogo kaj decidis traduki ĝin al Esperanto.

Iu viro iris al psikoterapiitso kaj rakontis pri granda malĝojo kiun li sentis. La psikoterapiisto diris: "iru al cirko. Tie estas klaŭno kiu tiom ridigas vin, ke vi forgesos malĝojon". La paciento amare ridetis kaj respondis: "Mi estas tiu mem klaŭno"!

Dankon Google!

2010-10-21T08:10:00.002-04:00

Inter diversaj specoj de muziko mi ege ŝatas ĵazon. Kaj en ĵazo mem mi precipe ŝatas blovinstrumentojn kiel trumpeto kaj saksofono. Pro tio kiam hodiaŭ mi trovis, ke Google estas dediĉinta ilustraĵon de sia serĉopaĝo al ĵaz-trumpetisto mi ege ĝojiĝis. Kompreneble mi ne scias pri teknikaj detaloj de ĵazo kaj nur ĝuas ĝin kiel simpla needukita aŭskultanto. Nome mi iomete konas pli famajn ĵazistojn kiel Louis Armstrong, Charlie Parker kaj Ella Fitzgerald. Bedaŭrinde mi ne konis Dizzy Gillespie pere de lia nomo. La faro de Google okaze de lia naskiĝdato kaŭzis, ke mi legis pri li kaj aŭskultis kelkajn pecojn de liaj laboroj sur Youtube. Tial mi devas diri, "dankon google!".

Pri emocioj

2010-10-20T11:56:00.006-04:00

En la blogo 'cosmic variance' mi trovis tiun ĉi blogeron pri prezentado de laboroj kiuj temas pri interagoj inter scienco kaj arto. Ĉi-jara laboro temas pri mapoj kaj ilustritaj prezentaĵoj. Skribanto de la blogero mem estas elektinta parton de mapo (aŭ ilustraĵo) pri emocioj. Li precipe estas koncentrinta sin je tiu parto de la prezentaĵo kiu temas pri malkomforto. Mi trovis tiun ĉi elekton interesa kaj tradukis ĝin al Esperanto. Ĉiuokaze ĉiuj homoj unue kaj antaŭ ĉio provas eviti aferojn kiuj malkomfortigas ilin. Pardonu mian malprecizan tradukon. Por pli grande vidi ĝin klaku sur la bildo. Por la anglalingva originalo kaj ankaŭ pli kompleta mapo (inkluzive de bonaj emocioj) rigardu tiun blogon mem.

* Mi ne trovis tradukon de la vorto 'Schadenfreude' en Esperanto. Ĝi ne signifas ’sadismon’ ĉar temas pri pasiva ĝuo pro alies sufero (sadismo temas pri ĝui doloron de alia kiam la doloro estas iniciatita aŭ helpita de la ĝuanto - mi pensas).

Tri televidserioj

2010-10-10T17:47:00.011-04:00

Antaŭ nelonge mi hazrde trovis filemton sur Jutubo. Ĝi estis detranĉaĵo de televidserio spektigita en Irano antaŭ okazo de la islama revolucio en 1979. Mi estas jam skribinta kiel libro kiun mi estis leginta infanaĝe grave influis mian elekton de studofako. Nu! Same kelkaj el televidserioj kiujn mi spektis infanaĝe ege impresis min. Precipe tri el ili kaŭzis mian grandan intereson al la sciencfikciaĵoj. Mi malsame ol multaj tiam junaj okcidentanoj ne kreskis spektante la klasikan 'Stra Trek'. Kiel mi skribis antaŭe, kiam mi estis infano nia kaduka televidilo ne kapablis ricevi programojn de unu el la du tiam nuraj televid-stacioj en Irano. Ĝuste tiu kanalo spektigis la televidserion 'Star trek'. Malgraŭ tio ĉio, dum mia infanaĝo spektiĝis tri aliaj televidserioj kiuj grave impresis min kaj kaŭzis mian intereson al la sciencfikciaĵoj kaj scienco. Trovante tiun filemton sur Jutubo mi rememoris pri ili. Ne nostalgie aŭ bedaŭrante sed nur rememorante. Pli junaj legantoj de mia blogo eble scias nenion aŭ almenaŭ malmulton pri tiuj ĉi tri televidserioj. Tial mi decidis skribi pri ili.

La televidserio 'Sesmiliondolarulo' [viro je valoro de ses milion dolaroj] estis unu el tiuj tri. Ĝi rakontis aventurojn de Kolonelo Steve Austin (lian rolon ludis bonaspekta kaj ege alloga aktoro Lee Majors). Kolonelo Austin estis astronaŭto kiu grave vundiĝis dum akcidento. Tiam iu ŝtata organizaĵo decidis kuraci lin uzante superprotezojn anstatŭ liajn damaĝitajn korpopartojn (ambaŭ piedoj, unu mano kaj unu okulo). Tiuj artefaritaj korpopartoj faras s-ron Austin pli forta kaj kapabla al farado de superhomaj agadoj. La nombro 'ses milion' en titolo de la televidserio ŝajne aludas al kosto de tiuj protezoj kaj kirurgia operacio. Mi ne kapablas kompreni, ke surbaze kio oni estis trovinta tiun koston, sed mi mem persone opinias, ke se tiaj superprotezoj vere ekzistus, tiam nur unu el ili kostus multe pli ol 6 milion dolaroj (eĉ konsiderante valoron de dolaro en 1970-aj jaroj). Oni konstatas grandan kuraĝon de verkistoj kaj elpensintoj de tiu ĉi televidserio, kiam rememoras, ke en la 1970-aj jaroj ankoraŭ nuntempaj malgrandegaj superpotencaj mikroproceziloj ne ekzistis. Tiutempe oni devis pensi pri artefaritaj okuloj sen scii pri kameraoj funkciante surbaze de ŝargokuplado [en. Charge Couple Device - CCD]. Fakte tia kuraĝo faras iun sciencfikciaĵon pli valora. La sesmiliondolarulo ege impresis min. Mi ankoraŭ memoras, ke kiel dum mi ludis mi imitis lian kuradon kun malrapidigitaj movoj kaj faris bruon 'ne ne ne ne' kiel aŭdiĝis en la televidserio [en la televidserio tiel spektiĝis kiam s-ro Austin kuris ege rapide].

La dua televidserio estis la brita 'Spaco:1999'. Kiel mi skribis pli antaŭe, ĝiaj eventoj okazis post akcidento en 1999 (en 1970-aj jaroj 1999 estis la estonteco) pro kiu la luno estis forigita de sia orbito ĉirkaŭ la tero kaj kun si kunportis loĝantojn de bazo konstruita per homoj tie. Ideo de la televidserio estis interesa; uzi la lunon anstataŭ spac-ŝipo. Dum siaj vagadoj tra la spaco ĉiuepizode ili alfrontiĝis al nova aventuro. Tiutempe trukaĵoj de tiu ĉi televidserio ankaŭ ŝajnis ege impresaj kvankam kompare al hodiaŭaj sciencfikciaj filmoj oni plejeble taksos ilin lamaj. Unu el memorindaj inventaĵoj de la televidserio estis spacaj transportiloj 'aglo' [en. eagle]. Ili uziĝis por iri al aliaj lokoj kaj transporti aĵojn kaj homojn. En vikipedio oni dediĉas apartan artikolon al tiuj ĉi transportiloj. Mi ege timis kaj ĝuis kiam loĝantoj de la luna bazo renkontis eksertterulojn.

La tria televidserio estis germana. Ni en Irano spektis ĝin kun titolo 'Orion 5' sed ĝia germana titolo estas 'Raumpatrouille – Die phantastischen Abenteuer des Raumschiffes Orion' [eo. spaca patrolo - la nekredeblaj aventuroj de la spac-ŝipo Orion]. Ĝi temis pri personaro de la diskforma spac-ŝipo Orion. Trukaĵoj de tiu ĉi televidserio estis la plej primitivaj sed ankoraŭ impresis min. Precipe lanĉo de spac-ŝipo el akvokirlo en oceano plaĉis al mi. Tiel ŝajnas, por ŝpari monon produktantoj de la televidserio estis uzintaj la plej bagatelaj objektojn (ekzemple elektrajn glidilojn) en ĝi. Unu el memorindaj aspektoj de la serio estis ĝia muzikaĵo.

Estas interesa, ke tiutempe en la 1970-aj jaroj nacioj krom usonanoj ankoraŭ produktis sciencfikciajn televidseriojn. Hodiaŭ tio ne plu okazas kaj sciencfikciaj televidserioj produktiĝas ĉefe per usonaj produktantoj. Tio estas bedaŭrinda. Mi ricevis grandajn impresojn de tiuj ĉi tri televidserioj. Ili plantis semon de intereso al sciencfikcio kaj scienco mem en mia animo.

Jen komencigaj partoj de sesmiliondolarulo, spaco:1999 kaj Orion 5 sur Jutubo.

Patentoj kaj la informadiko

2010-10-04T00:49:00.005-04:00

Tiel ŝajnas, ke proceso de la firmao Microsoft kontraŭ la firmao Motorola pro malrespekto de patentoj surprizis neniun. La leĝa proceso temas pri uzo de informadikaj teknologioj kiujn Microsoft konsideras kiel sia posedaĵo. Pluraj observantoj konsideras la proceson kiel taktiko de Microsoft por malhelpi la mastruman sistemon Android disvolvita per la firmao Google. La progreso de Android en la merkato de poŝtelefonoj kaj porteblaj informadikaj aparatoj grave maltrankviligas Microsoft. Tio estas ĉar oni taksas, ke la merkato de porteblaj informadikaj teknikaĵoj kaj poŝtelefonoj rapide kreskos. Ĝis nun Microsoft ne estas sukcesa en tiu merkato kaj ĝiaj rivaloj rapide gajnas parton de tiu ĉi merkato. La lasta provo de Microsoft en la merkato de poŝtelefonoj estis Kin kaj grandioze fiaskis. Nun, ĵus antaŭ prezento de sia mastruma sistemo 'Windows Phone 7' ĝi ankaŭ sendas signalojn al konstruantoj de telefonoj por sciigi al ili, ke la firmao estas preta por trudi leĝajn procesojn kaj aliajn malfacilaĵon al ili se ili ne uzos ĝiajn softvarojn. La firmao estas jam farinta alian proceson kontraŭ HTC kaj la du firmaoj estas atingintaj ian interkonsenton laŭ kiu la firmao HTC pro ĉiu aparato kiu uzas la mastruman sistemon Android pagas monon al Microsoft. Multaj observantoj miras pro tio ke Microsoft ne faras proceson kontraŭ Google (kiu estas kreanto de Android) sed Motorola (kiu nur uzas ĝin en siaj aparatoj).

Mi antaŭe iomete skribis miajn opiniojn pri kopirajtoj kaj patentoj. Mi komprenas, ke kopirajtoj kaj patentoj estas kreitaj por protekti rajtojn de kreantoj kaj inventantoj. Sed mi opinias, ke usona sistemo de patentoj almenaŭ rilate softvarojn estas nefunkcianta favore al la socio. Fakte la sistemo, laŭ mia opinio, ne nur ne protektas inventantojn sed eĉ malhelpas ilin! Rigardo al detaloj de naŭ patentoj kiujn laŭ Microsoft la firmao Motorola estas malrespektinta montras ke kiom la proceso estas senbaza. Oni ne inventas formaton de komputilaj dosieroj sed nur kreas formaton (ekzemple pri grafikaĵoj jpeg, png, pcx, ktp). Do kial se iu skribas programon kiu uzas tiajn formatojn devas pagi monon al la kreanto (kaj ne inventanto) de la formatoj. Tiu mono estos por kompensi kiun penan laboron?

Supozu, ke mi trovus metodon por solvi matematikan problemon kiu estis necesa en inĝenieraj kalkuloj. Ĉu mi rajtus postuli, ke ĉiu inĝeniero kiu uzus mian matematikan metodon por konstrui ekzemple ponton devus pagi iom da mono de la ponto al mi? Ja! Se mi skribus programon kaj uzus tiun metodon en ĝi, tiam vendante tiun programon mi rajtus peti monon (fakte diversaj firmaoj faras tion). Kompreneble aliaj ankaŭ rajtus uzi tiun metodon, se ili trovus ĝin. Mi povus kaŝi la metodon - fakte multaj firmaoj jam faras tion - kaj preĝi ke almenaŭ dum kelkaj jaroj aliaj ne trovu ĝin. Ĉiuokaze mi opinias, ke la patenta sistemo pri softvaroj, en ĝia formo, ne estas funkcianta sistemo.

Samseksemuloj en armeoj

2010-09-22T13:57:00.007-04:00

Hieraŭ la usona senato prokrastis studon de leĝopropono kiu nuligas la leĝon “ne demandu, ne diru“, laŭ kiu samseksemuloj ne rajtas sinprezentante kiel samseksemuloj servi en la armeo. Okaze de tio mi rigardis Vikipedion kaj kompilis tiun ĉi mapon (helpe de tiu ĉi retpaĝo). Ĝi montras situacion de samseksemuloj en armeoj ĉirkaŭ la mondo. La ruĝa koloro montras landojn en kiuj samseksemuloj ne rajtas tiel prezentante sin servi en armeo. La flava koloro montras landojn en kiuj la situacio ne estas konata. La verda koloro montras landojn en kiuj samseksemuloj rajtas servi en armeo prezentante sin kiel samseksemuloj. En Eŭropo krom Grekio, Serbio kaj Belorusio (se ne konsideri Turkion en Eŭropo) preskaŭ en ĉiuj aliaj landoj samseksemuloj povas servi en armeoj sen kaŝi sian samseksemulecon. En Sud-Ameriko Ĉilio kaj Venezuelo estas du landoj en kiuj samseksemuloj ne rajtas servi en armeo. En Nord-Ameriko nur Kanado permesas servon de tiaj personoj en armeo (kompreneble se samseksemulo ne tiel prezentas sin tiam li aŭ ŝi konsideriĝos kiel aliseksemulo kaj tiel rajtas servi en armeo).

Interesa ideo

2010-09-17T21:41:00.005-04:00

Jen interesa ideo de nia amikino Cindy Mckee! Mi ne scias, ke kiujn detalojn ŝi estas elpensinta por sia ideo. Sed kiam mi legis ŝian skribaĵon, mi tuj pensis pri la retmagazinoj kiel "Monocle", "Art & Letters Daily" kaj/aŭ "Narrative". Kvankam ankoraŭ esperantistoj ĉefe pensas pri interreto nur kiel rimedo por reklami siajn varojn sed ankaŭ sur ĝi eblas krei retpaĝojn valorajn. Kial ne? Inter esperantsitoj almenaŭ tiu ĉi juna sinjorino jam vivas en la 21-a jarcento!

P.S: Tiu blogero ne plu ekzistas.

Bonan matenon!

2010-09-14T05:59:00.002-04:00

Bonan matenon!

Hawking kaj Dio

2010-09-12T19:51:00.009-04:00

En Irano ĉu antaŭ la islama revolucio ĉu post ĝi, studentoj en lernejoj tre frue, ekde bazlernejo, devis studi devigajn kursojn pri religiaj instruoj. Kompreneble la kursoj estis planitaj ĉirkaŭ la islamaj kredoj sed ofte komenciĝis per pli ĝeneralaj konceptoj pri religioj kaj Dio. Mi ankoraŭ bone memoras kiel tre longe oni vicigis aron da logikaj argumentoj kaj filozofiaj rezonadoj por fine pruvi, ke la universo bezonas kreanton. Kiam vi estas 10-12 jaraĝaj tiam tiuj rezonadoj kaj argumentoj ĉiuj ŝajnas validaj kaj ege solidaj al vi. Dum granda parto de la kurso oni refutis argumentojn de tiel nomataj aĉaj materialistaj filozofoj kiel John Locke, David Hume, ktp. Sed dum oni tiom arde refutis argumentojn de tiaj homoj, ni studentoj de la kurso neniam havis oportunon por legi iliajn originalajn verkojn. La kurso mem prezentis vidpunktojn de tiuj homoj laŭ sia propra lingvaĵo kaj tiam refutis tiun version de iliaj asertoj. Hodiaŭ mi trovas tion ege maljusta maniero por argumenti. Sed kiel mi skribis antaŭe, mi eĉ hoidaŭ ne havas problemon por akcepti ekziston de iun parton transcendan al la materio en la universo. Tio, kio ĉefe ĉagrenigis min ĉe la religiaj kursoj, estis subita saltado el akcepto de iu nemateria dio al tuto de programo de specifa religio (kiu tie estis islamo). Por mi kiel zoroastrano ne estis klara, ke kial akcepti tiun fakton, ke la universo estas kreita de ĉiokapabla dio rezultigas ke islamo estu la absoluta vero, Mohammado profeto de tiu dio kaj tuto de enhavoj de iu organizata religio devis akceptiĝi. Kvankam ankoraŭ oni uzis logikan kaj filozofian rezonadon por pruvi, ke homoj bezonas gvidon de Dio, sed argumentoj favore al tio, ke la gvido venas nur pere de islamo por mi estis ne konvinkintaj.

La vivo estas instruinta min, ke plejparto de tiuj kiuj ĉagreniĝas kiam oni debatas pri ekzisto de Dio, ofte tute ne zorgas pri Dio mem. Ili koleriĝas pensante pri perdo de regado super homoj kiujn ili mem konsideras kiel ŝafidoj. Ili timas ribeladon kontraŭ reguloj kiujn organizataj religioj nome de Dio estas altrudintaj al socioj. Tial min tute ne surprizis senvaloraj reagoj al lastatempaj skribaĵoj de renoma fizikisto Stephen Hawking, kaj liaj opinioj pri Dio.

Unue estas misinformado de la amaskomunikiloj por krei sensacion. Titoloj kiel "Stephen Hawking diras universo ne estas kreita de Dio" [The Guardian] aŭ "lia teorio lasas nenian rolon al Dio en kreado de la universo" [The Times]. Mi devas konfesi, ke mi mem ne estas leginta tiun lastan libron de s-ro Hawking, sed laŭ mia kompreno li estas nur asertinta, ke iu teorio en la fiziko kapablas klarigi kiel apero de materia universo el nenio eblas kaj eĉ tute nature okazas [tiu teorio kiel ĉiu alia scienca teorio povas pruviĝi malĝusta]. Lia kerna aserto, laŭ mia kompreno, estas tio, ke por klarigi aperon de la universo ne necesas enkonduki supernaturajn konceptojn. Mi donas ekzemplon por klarigi, ke kial laŭ mia opinio tio estas natura maniero laŭ kiu la scienco funkcias; konsideru tondrojn. Longtempe oni ne sciis, ke kiel kaj pro kiuj kialoj tondroj okazas. Tiutempe estis natura supozi supernaturajn kialojn por estiĝo de tondroj. Kiam la scienco klarigis mekanismojn per kiuj tondroj estiĝas, ĝi nur forigis neceson de tiuj supernaturaj kialoj por klarigi la fenomenon de tondro. Ankoraŭ oni rajtas ne kredi je tiuj sciencaj priklarigoj kaj atribui tondrojn al kialoj preter la materia naturo kiel kolero de Dio kontraŭ peko de samseksemuloj sed kompreneble tio estas lia aŭ ŝia persona elekto!

Hawking estas asertinta, ke fizika teorio kapablas priklarigi naturajn mekanismojn kaj kialojn kiuj rezultigas aperon de la materia universo. Tio tute ne rilatas al ekzisto aŭ malekzisto de Dio. Tio nur forprenas rolon de supernaturaj elementoj for de priklarigo por alia natura fenomeno (t.e. apero de la universo). Mi preferus se pastroj iomete indignus pro seksaj mistraktadoj de infanoj en iliaj eklezioj, sed tiel ŝajnas, ke ili deziras havi unu du vortojn pri la scienco.

Jen du bonaj reagoj kiujn mi trovis sur la interreto:

Hawking says God's not needed. So? (Cosmic Log)
God, Physics, and Stephen Hawking (About.com).

Tre freneza vojaĝo de mi

2010-09-11T01:49:00.005-04:00

Certe unu el malmultaj metodoj por ricevi adekvatan impreson pri enorma vasteco kaj mirinda geografia diverseco de Usono estas forlasi aviadilon kaj surtere vojaĝi en tiu lando. Pasintsemajne kiam en Usono kaj Kanado ambaŭ estis longa semajnfino (aldone al sabato kaj dimanĉo, lundo ankaŭ estis feritago) mi ĝuste faris tion. Unuflanke mi intencis konservi mian aŭtomobilon kaj eviti aĉeton de unu alia aŭtomobilo en Usono. Aliflanke tie estis restinta iom de mia havaĵo kiun pro ĝia pezo mi ne kapablis aviadile kunporti. Tial dimanĉe mi flugis al Toronto kaj sabate matene metante mian havaĵon en kofrujon de la aŭtomobilo, konduktis ĝin direkte al Usono. Mi envenis Usonon tra la ponto ĉielarko. Tiu ponto konektas la urbon Niagaro en kanada flanko al samnoma urbo en la usona flanko en la ŝtato Novjorko.

Povra oficisto de la enlanda sekureco kaj protekto de la landlimo estis tute konfuzita kiam mi diris, ke mi intencas viziti la urbon Buffalo kaj post tio iri al Kansaso. Li nekredeme demandis, kiel vi deziras atingi Kansason. Fakte tiu punkto estis pli malbona por atingi centron de Usono. Estas preferinde iri tra la urbo Ĉikago sed tion mi ne sciis. Mi pensas, ke li devas esti iomete certigata pri tio, ke mi ne estas freneza, kiam li estas trovinta satelitan lokomontrilon (GPS) en mia aŭtomobilo. Ĉiuokaze li permesis ke mi pasu kaj tiel mia vojaĝo en Usono komenciĝis. Mi trapasis kvin ŝtatojn kaj konduktis la aŭtomobilon je distanco ĉirkaŭ 1800 kilometroj.

Unue pro eraro mi funkciigis opcion de la satelita lokomontrilo, pro kiu ĝi ne proponu ĉefvojojn. Tial la unua parto de mia vojaĝo estis tra malpli uzataj vojoj. La nordaj partoj de la ŝtatoj Novjorko, Pensilvanio kaj Ohio proksimaj al la Grandaj Lagoj estas ege belaj kun multaj arbaroj. En tiu parto de la vojaĝo mi por la unua fojo en mia vivo vidis realan amiŝon kiu iris sur sia ĉaro. Post la urbo Cleveland en la ŝtato Ohio, mi iris al la urbo Columbus kaj kiam atingis ĝin estis jam vespero. Tial mi tranoktis tie. Veturi en la ŝtato Ohio ŝajnis al mi plezura, eble ĉar mi ankoraŭ ne estis laca. Post Ohio oni devas pasi tra la ŝtatoj Indianio, Ilinojso kaj Misurio por fine alveni al Kansaso. La grandaj urboj sur tiu vojo estas Indianapolis (en la ŝtato Indianio, Sankta Luiso kaj Kansaso en la ŝtato Misurio). Kvankam la granda urbo Ĉikago estas en la ŝtato Ilinojso sed por vojaĝi al Kansaso mi devis veturi en sudo de la ŝtato kaj ne trapasis ĝin. Jen kelkaj rimarkoj pri tiu ĉi veturvojaĝo de mi en Usono.

Antaŭe mi ofte pensis, ke kial usonanoj ne tiom zorgas pri resto de la mondo. Nun, mi komprenas, ke ilia lando mem estas granda kvazaŭ kiel iu mondo kaj zorgi pri sorto de homoj en aliaj partoj de tiu lando mem por iuj devas esti grandega strebado.
Nun mi komprenas, kiel malgranda parto de la usona populacio kiu zorgas pri agrikulturo povas ne nur nutri tuton de la usona populacio sed ankaŭ eksporti siajn manĝaĵojn al granda parto de la mondo. Eblas veturi dum duonhoro je rapido 120 kilometrojn hore kaj apud la vojo vidi teritorion de nur unu farmbieno. Tio precipe en la ŝtatoj Ilinojso kaj Misurio okazis pli ofte.
Almenaŭ kiam mi trapasis ilin, ambaŭ riveroj Misisipo kaj Misuro estis brunaj. Pasi tra ponto sur la rivero Misisipo precipe estis ege impresa. Mi memoris pri rakonto de Huckleberry Finn.
Nur veturante tiom longan distancon nun mi komprenas, ke ĉefvojoj estas buĉejoj de kiom granda nombro da animaloj. Kadavrojn de ĉia speco de animaloj eblas vidi apud kaj iam eĉ meze de ŝoseoj kaj ĉefvojoj inter urboj.

Du malsamaj vortoj en la japana

2010-09-01T11:32:00.006-04:00

Dum la pasinta monato, dum mi estis ferminta ĉapitron pri mia antaŭa laboro kaj malferminta novan ĉapitron pri tiu ĉi nova laboro [kaj transloĝiĝo en Usono], mi multe rigardis animaciojn sur la interreto. Mi rigardis ĉian tipon de japanaj animacioj danke al la interreto. Eble pli poste mi iomete skribos pri ili en Esperanto. Mi opinias, ke same kiel holivudaj kinfilmoj servas kiel mesaĝoj pri vivo, aspiroj kaj kulturo en Usono [ĉu konforme al la realo aŭ ne], japanaj animacioj ankaŭ tre serioze influas niajn perceptojn rilate al la japanaj kulturo kaj vivomaniero [ĉu konforme al la realo aŭ ne]. Nu! Eĉ kvankam tiu aserto povas esti kotestata tamen pere de japanaj animacioj eblas lerni unu-du aferojn pri tiu mirinda kaj alloga lando. Ekzemple danke al animacio mi lernis pri malsimileco de du japanaj vortoj. Rigardinte la animacion 'nepo de Nurarihi-jon' (en. Nurarihyon's Grandchild), mi konstatis, ke tie uziĝas la vorto ’Ŝikigami’. Tiu vorto estis tre simila al la vorto ’Ŝinigami’. Kiel nia japana amiko vastalto estas priskribinta ’Ŝinigami’ estas mortodio aŭ mortodemono laŭ ĝia povo. El Vikipedio oni lernas, ke la vorto mem ne estas tre praa kaj nur lastatempe, dum la epoko Meiĵi, estas importita al Japanio. Ĝi estas monde fama ĉefe pro animacioj kiel 'mordo registrlibro' (en. Death Note) kaj 'Bleach'. La vorto ’ŝikigami’ tamen estas tre antikva vorto de la japana lingvo kaj havas radikon en la japana mitaro. Ŝikigami estas supernatura estulo kiu estas vokita por servi la vokanton. En la animacio ’nepo de Nurarihi-jon’, ŝikigami estas vokita por batali kontraŭ Jokai kiu estas supernatura estulo (tradukebla kiel monstro, demono). Afero estas pli interesa, kiam oni konstatas, ke en tiu ĉi animacio la ĉefa protagonisto, kiun oni ŝatas estas kvarone Jokai kaj tri-kvarone homo (en la animacio ŝikigami vokiĝas per alia rolulo).

Kies bildo?

2010-08-26T15:12:00.006-04:00

Vi povas senriske supozi, ke vi estas kreinta Dion laŭ via propra bildo* kiam evidentiĝas, ke Dio malamas ĝuste tiujn samajn homojn kiujn vi abomenas.

You can safely assume that you've created God in your own image when it turns out that God hates all the same people you do.

La usona aŭtorino, Anne Lamott.

* Kaj Dio kreis la homon laŭ Sia bildo, laŭ la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li kreis ilin (Biblio, Genezo 1-27).

El Avesto (29)

2010-08-23T12:29:00.001-04:00

Pro mia tre longa foresto ĉi-foje mi decidis prezenti tradukojn de ne unu sed kvin versoj de Gathao. Jen traduko de versoj kvin ĝis naŭ de la 30-a ĉapitro de Gathao. Ĉiam en ĝia unua parto (Ahnavaiti).

30-5) Ajo manivo varata je dregvo aciŝta verezjo aŝem ma-injuŝ speniŝto je ĥraoĵdiŝteng aseno vaste jaeĉa ĥŝnaoŝen ahurem haicjaiŝ ŝjaocanaiŝ fraoret mazdam.

El tiuj du spiritoj, la falsa elektas la plej malbonajn agojn. La plej bona spirito tamen vestita de la nepereema lumo de saĝeco elektas la virton. Kaj tion faras ankaŭ tiuj kiuj plaĉas al Dio la plej saĝa (Mazdo), per agi laŭ la virto dum fidas je ĝusteco de la bono.

30-6) Ajo noit ereŝ viŝjata daevcina hjat iŝ a debaoma peremaneng upa-jasat hjat verenata aciŝtem mano, at aeŝemem hendvarenta ja banajen ahum maretano.

Inter tiuj du, la sekvantoj de falsaj dioj ne decidis ĝuste, ĉar je la tempo de decido ili sin trompis. Tiel ili elektis la plej malbonan penson, impetis al kolero kaj nocis la vivon.

30-7) Ahmaiĉa ĥŝatra jasat manangha vohu aŝaĉa da at kehrpem utayuitiŝ dadat armaitiŝ anma aeŝam toi a anghat yaca ajanĝa adanaiŝ pourujo.

Tiu kiu elektas la bonan penson kaj sekvas vojon de la virto, ricevas donacon de eltenemo, firmeco kaj sereneco. Tia persono estu via kaj sukcesu en la malfacilega ekzameno [de la vivo].

30-8) Atĉa jada aeŝam kaena jamaiti aenanĝam at mazda taibjo ĥŝacrem vohu manaĝa voividaiti aeibjo saste ahura joi aŝai daden zastajo drujem.

Kiam sekvantoj de la malbono ricevos punon de siaj fiecoj, tiam ho la plej saĝa, pere de la Bona Penso ili konstatos vian potencon. Ili lernos kiel forlasi la malbonon kaj turni sin al la virto.

30-9) Atĉa toi vaem h-jama joi im feraŝem kerenaun ahum, mazdasĉa ahuronĝo a-mojastra barana aŝaĉa hjat hacra mano bavat jacra cistiŝ anghat maeĉa.

Ni deziras esti inter tiuj kiuj renovigas tiun ĉi vivon kaj progresigas la mondon, ho Mastro de la Saĝeco. Povas esti, ke ni sekvante la virton ricevu vian helpon kiam menso pro dubo malfirmiĝas. Kaj tiel niaj koroj kaj pensoj kuniĝu direkte al vi.

Kelkaj rimarkoj: En Mazdaismo la puno de fiuloj ne estas eterna. La puno estas por ripari kaj instrui. Eltenemo kaj sereneco estas donacoj kiujn bonuloj ricevas. Tio estas en kontrasto kun kutima donaco de venko, forto aŭ riĉeco. Koncepto de homoj kiuj progresigas la mondon kaj renovigas la vivon estas grava en Zoroastrismo. En Zoroastrismo ili estas ordinaraj homoj kiuj plenumas eksterordinarajn taskojn (ĉiuj el ni havas kapablon esti unu el tiaj homoj).

Arkivo de tradukoj de Avesto.

Mi kaj mezurunuoj

2010-08-06T14:56:00.002-04:00

En Usono dum kelkaj unuaj tagoj mi miris pro nekutime malaltaj rapidolimoj je kiuj veturiloj estas permesataj veturi sur stratoj. Ekzemple strato larĝa kiel ŝoseo estas apud la universitato kaj la lima rapido tie estas 40! Iu simile larĝa strato en Kanado nepre havus la liman rapidon almenaŭ je 60. Tiu miro mia ne daŭris ĉar mi post iom da tempo rememoris ke la limaj rapidoj en Kanado estas esprimataj en kilometroj hore dum en Usono ili estas en mejloj hore. Tiel 40 mejloj hore estas 64.37 km/h!

Sama afero validas por aĉeto de manĝaĵoj; en Kanado la prezoj estas afiŝataj por ambaŭ kilogramoj kaj funtoj da manĝaĵoj (mi mem ĉiam kalkulas per kilogramo). En Usono la vendejoj nur afiŝas prezojn por funtoj (la usona funto estas 0.453 kilogramo).

Ho! Kaj kion mi diru pri varmeco? Antaŭ kelkaj tagoj oni en televido avertis pri ekstreme varma vetero en parto de Kansaso kie mi estas. En la averto oni parolis pri temperaturoj kiel 100 gradoj! Mi pro la kutimo nur subkonscie aprezas temperaturojn je gradoj de Celsio (en. Celsius) dum en Usono oni esprimas la veterajn temperaturojn per grado de Fahrenheit. Tiel 100 gradoj de Fahrenheit estas ne tiom terura 38 gradoj de Celsio (kvankam ankoraŭ ege varma tamen ne mortiga)!

Ankoraŭ la plej granda hororo estas alkutimiĝo al ilia maniero skribi datojn. Mi estas jam skribinta pri tio!

Unuaj impresoj (Usono)

2010-07-29T16:24:00.009-04:00

Kiel mi skribis antaŭe, unuaj impresoj pri ĉiu nova lando kvankam supraĵaj tamen estas notindaj. Pro tio mi deziras ankaŭ registri miajn uniajn impresojn pri vojaĝo al Usono. Vojaĝo kiu devas esti sufiĉe longa por konsideriĝi kiel translokiĝo. Jen miaj unuaj impresoj pri vojaĝo kaj unuaj tagoj da loĝado en Usono.

Neusonaj fakuloj povas veni al Usono por labori tie. Por fari tion ili bezonas laboroferton de usona firmao aŭ organizaĵo. Post tio ili kapablas peti vizon de tipo H1-B kaj veni al Usono. Fakuloj kiuj estas civitanoj de Kanado aŭ Meksikio havas alian eblecon. Ili povas veni al Usono laŭ interkontrakto de nordameriko, NAFTA. Meksikaj fakuloj ankoraŭ bezonas ricevi vizon (ne H1-B sed TN-vizo), sed civitanoj de Kanado eĉ ne bezonas vizon kaj oni ĉe la landlimo stampas TN-statuson en ilia pasporto. Tion mi deziris fari, do mi pretigis laborofertan leteron, oficialan tradukon de miaj diplomoj kaj mia kanada pasporto, aĉetis flugbileto kaj iris al flughaveno, kie usonaj aŭtoritatuloj estas. Tie oni studis miajn dokumentojn kaj fine ne permesis ke mi iri al Usono. Kialo de tio estis tio ke kvankam mi ankaŭ prezentis oficialan anglalingvan tradukon de mia diplomo sed ili diris, ke ili ne akceptas diplomojn ricevitaj de landoj kiuj ne apartenas al la interkonsento NAFTA (Usono, Kanado kaj Meksikio). Tial ili ne povas aŭtentigi mian doktoriĝan diplomon de Francio. Mi devis prokrasti mian flugon (repagante monon al flugofirmao) kaj doni mian diplomon al Universitato de Toronto por ke tie oni certigu ekvivalentecon de mia diplomo kun tiu de kanada doktoriĝa diplomo. Nur post tio kaj kun prokrasto mi kapablis veni al Usono. Mi miras! Se mi havus doktoiĝan diplomon de universitato en Meksikio (kiu, mi supozas, estas hispanlingva dokumento), tiam oni eĉ ne mencias neceson por oficiala traduko al la angla lingvo! La burokrata sistemo estas mirinda! Ĉi-tie diplomo de meksikio ŝajnis pli efika ol diplomo de unu el la plej prestiĝaj universitatoj en Francio!

Mi devis atingi alian aviadilon en Denvero (ŝtato Koloradio). Tie mi decidis sendi ret-mesaĝon al unu el niaj familiaj amikoj en Svedio por ke li informu mian patrinon pri mia bonfarto. Bedaŭrinde tiu sinjoro ne bone scipovas la anglan kaj mi ankaŭ ne lernis la svedan. Tial mi decidis uzi la interretan servon “google translate“ [eo. gugla tradukservo]. Mirinde la interreta servo de la flughaveno en Denvero ne permesis atingi tiun retservon kaj notigis, ke la sistemo rekonas tiun retservon kiel minaco por infanoj! Mi ne komprenis kiel usonaj infanoj povas esti minacataj de interreta tradukservo! Eble ĉar tiel eblas ke ili eksciu ke en la mondo ekzistas aliaj lingvoj krom la angla kaj tio estas danĝera por ilia mensostato!

Dum kvar jaroj mi loĝis en Toronto kiu estas granda urbo en Kanado. En tiu lando oni rajtas aĉeti kaj posedi armilojn. Oni ankaŭ ofte aŭdas pri pafado sur stratoj kaj pafmurdoj en tiu lando. Malgraŭ tio dum mia loĝado en Kanado mi neniam vidis armil-vendejon! Kiam mi venis al Lawrence tre frue mi vidis malgrandegan vendejon kiu vendis armilojn. Aspekto de tiu vendejo similis al tiuj vendejoj kiuj vendas ĉiutagajn bezonojn (ne tro granda kaj ne aparte speciala).

En Kanado kiam oni deziras ricevi monon de aŭtomata bank-aparato (en. ATM) tiu persono devas haltigi aŭtomobilon, eliĝi el ĝi, iri al banko aŭ apud la konstruaĵo de banko sur trotuaro kaj tie uzi la aparaton. Ĉi-tie en Usono ili ne havas bank-aparaton por starantaj piedirantoj. Ĝi ekzistas nur por servi homojn en aŭtomobilo (en. Drive-Tru!). Preskaŭ ĉion oni faras el inter sia aŭtomobilo. Mi antaŭe kritikis publikan transportsistemon de Kanado. Sed en Lawrence la situacio estas eĉ pli malbona ol Toronto! Nenion oni povas fari sen aŭtomobilo. Mi ege bedaŭras kial mi ne venis per mia aŭtomobilo.

Ni vidos kio okazos pliposte.

Mia longa silento

2010-07-15T17:25:00.002-04:00

Longan silenton mi havis. Dum la pasintaj semajnoj mi pretigis frenezigan vojaĝon al Usono. Por iomete pli ol unu jaro mi estos en la urbo Lawrence (en la ŝtato Kansaso) kaj tie laboros en la Universitato de Kansaso. Mia posteno denove estas postdoktoriĝa esploristo pri optoakusta tomografio. Mi ankoraŭ ne estas sufiĉe komforta en Usono. Mi baldaŭ pli skribos pri mia vojaĝo al tiu ĉi lando.

Progreso de telekomunikado

2010-06-30T11:24:00.000-04:00

Hodiaŭ mi rigardis reklamon pri telefonservo kaj pensis pri stranga sorto de progreso en telekomunikado. Unue telegrafo progresis kaj permesis sendi koditajn tekstojn al foraj lokoj. Post tio oni inventis telefonon ĉar oni deziris transmeti voĉajn mesaĝojn al aliaj lokoj. Nun, denove oni plejparte uzas modernajn telefonojn ne por paroli kaj aŭdi parolojn sed por skribi kaj legi skribaĵojn!

Dua numero de Teleskopo

2010-06-25T17:25:00.002-04:00

Mi estas jam skribinta pri surreta scienca revuo esperantlingva kies titolo estas Teleskopo. La dua numero de tiu ĉi revuo jam estas trovebla ĉi-tie. Bonajn artikolojn oni trovas en ĝi (kvankam ankoraŭ ne tiom da natur-sciencaj artikoloj).

Tertremo en Ontario

2010-06-23T22:08:00.004-04:00

Hodiaŭ tertremo je grandeco 5.0 en la skalo Richter okazis ie en la provinco Kebekio kaj ĝi estis sentebla en parto de Kanado inkluzive de Toronto kaj nordo de Usono. Same kiel mi estas jam skribinta pri tertremoj en Anglujo, en la center-orienta parto de Kanado, kie la hodiaŭa tertremo okazis la fenomeno estas malofta. Pli aktiva tektonikaj platoj situas en la okcidenta parto de la lando (kie la provinco Brita Kolombio estas). Kiam la tertremo hodiaŭ okazis mi estis en aŭtomobilo kaj sentis nenion sed mia koramikino estis sentinta ĝin. Fakuloj diras, ke ĝi estas okazinta en profundo de 14 ĝis 18 kilometroj for de surfaco de la tero. Tio konsideriĝas relative profunda por iu tertremo.

P.S: rilate al tertremo, la fenomeno de Tŭitero estas interesa. Rigradu tiun ĉi desegnaĵon.

Anglalingvaj vortaroj

2010-06-21T13:38:00.005-04:00

Por mi, programoj kiuj disponigas signifojn de vortoj estas utilaj. Precipe mi longtempe serĉis tiajn programojn por vortoj en la angla lingvo. Mi serĉis programon kiu povis disponigi signifojn de vortoj sen bezono por interreta konekto (t.n. offline). Nu! Finfine mi trovis la programon WordWeb kiu havas senpagan version kaj funkcias sub la mastruma sistemo Vindozo. Pri tiu ĉi programo nur io ĝenis min kaj tio estis de tempo al tempo komercaĵoj kiuj aperis dum ĝia uzado. Tial mi serĉis alian programon sen tiuj komercaĵoj. Nun mi trovis la programon Artha. Ĝi estas kreita laŭ permesilo de liberaj programoj, GNU (do tute senpaga kaj sen komercaĵoj). Ĝi estas kreita por funkcii sub linukso sed ankaŭ estas kapabla je funkciado sub vindozo. Tial mi instalis ĝin por la vindoza parto de mia komputilo kaj ĝis nun mi estas ege kontenta pro ĝia funkcio.

Venĝo de la historio

2010-06-18T12:30:00.003-04:00

Unue iomete da historio; en 1901 la brita William Knox D'Arcy akiris ekskluzivan rajton pri serĉado kaj okaze de trovo, ekspluatado de nafto en granda parto de Irano. Pliposte li donis tiun rajton al alia brita firmao 'Burmah Oil Company'. Tiu firmao pliposte kreis subfirmaon kun titolo 'Anglo-Persian Oil Company' [eo. Anglo-persa naftofirmao]. Kaj tiu lasta firmao ankaŭ pliposte transformiĝis al Anglo-Iranian Oil Company [eo. Anglo-irana naftofirmao]. Preter tiuj ŝanĝoj de la nomo esenco de la afero restis sama; la firmao ĉefe posedata de britoj kaj la brita registaro regis super la tuta ekspluatado de nafto en Irano. En 1951 Mohamad Mosadeg iĝis ĉefministro de Irano. Malgraŭ deziro de tiama reĝo, li insistis por ŝanĝi tiun ĉi situacion rilate al nafto en Irano. Li sukcesis naciecigi nafton. La brita registaro protestis tion ĉe la internacia tribunalo por justeco en Hago sed perdis la proceson. Mosadeg ne estis religia (li estis sekulara) kaj ne estis kontraŭ la okcidentaj landoj (precipe Usono). Indikoj montras, ke li deziris modernan registaron por Irano. En printempo 1953 pro deziro de Britio, la usona prezidento Eisenhower permesis CIA-on por, ke ili planu kaj plenumu puĉon kontraŭ la registaro de Mosadeg. La puĉo sukcesis kaj Mosadeg devigiĝis eksiĝi (la operaco de CIA nomiĝas la operaco Ajax). Post tio, konsorcio formiĝis kaj la Anglo-irana naftofirmao revenis al Irano sed ĉi-foje ĝi akceptis dividi la profitojn 50-50% kun Irano. Ankaŭ ĝi plu ne havis ekskluzivan rajton super nafto en Irano. Nun, usonaj kaj francaj naftofirmaoj ankaŭ partoprenis en ekspluatado de nafto kaj gajnis monon. La anglo-irana naftofirmao en 1954 iĝis la firmao 'British Petrolium'. Malvenko de Mosadeg frakasis sekularajn demokratojn en Irano sed ne forigis malkontenton de la irana popolo. En 1979 ili faris revolucion ĉi-foje subtenante religiajn islamistojn.

Miaopinie tio estas pro ironio de historio, ke la firmao 'British Petrolium' nun estas kulpa pro la plej granda naturmedia katastrofo en Usono (ne forgesu rolon de Eisenhower kaj CIA en puĉo kontraŭ Mosadeg). Fine, eble ekzistas ia ĉiela justeco!

Futbalo

2010-06-15T13:33:00.002-04:00

Kiel mi estas antaŭe jam skribinta, min ne multe interesas spekti kaj sekvi novaĵojn de sportaj eventoj kiel ekzemple la monda ĉampionumo de futbalo. Aliflanke la evento estas tiom granda kaj grava, ke finfine ne eblas eskapi ĝin. Unue min ege impresis reago de Nelson Mandela alfronte al bedaŭrinda morto de lia familiano. Li estas tre grandanima homo; homo kies ĝojo faras nacion ĝoja sed li ne permesas, ke lia malĝojo efiku ĝojon de tiu nacio. Homoj kun tiaj spiritaj fortecoj rare aperas. La 20-a jarcento vidis kelkajn el ili; Martin Luther King, Jr., Mahatmo Gandio, La nuna Dalai-Lamao kaj Nelson Mandela. Mi ege respektas tiajn homojn.

Sed krom tio ĉio, ankoraŭ por mi ne estas komprenebla, ke kial usonanoj kaj kanadanoj nomas tiun ludon en kiu piedoj (foot) havas la plej malgrandan interagon kun pilkoj (ball) futbalo! Al mi pli logike ŝajnas, ke la eŭropa (asocia) piedpilkado nomiĝu 'futbalo'. Ĉiuokaze tio ne gravas ĉar la mondo ĉefe rekonas tiun lastan ludon kiel futbalo!

Interesa filmeto

2010-06-13T09:08:00.002-04:00

Se vi scipovas la anglan lingvon, mi rekomendas spekton de tiu ĉi tre interesa filmeto. Ege instrua kaj grandparte ĝusta!

Absurdeco

2010-06-09T10:44:00.002-04:00

Do la problemo solviĝis! Naŭ homoj mortis kaj israelaj soldatoj batiĝis por ke terpomflokoj kaj trinkaĵoj povu eniri Gazaon! Ha! Mirinda absurdeco frapas min plene je vizaĝo!

Kelkaj bonaj blogskribaĵoj pri la afero:

We Con Ourselves: Israeli Public Opinion following the Flotilla Raid
The ‘We Con the World’ video: A blockade to peace
The Jerusalem Post Should Fire Caroline Glick for Making a Racist Video

Kaj tre bona artikolo en israela retejo Haaretz; Not by cement alone

Denove pri Israelo kaj Palestino

2010-06-07T11:49:00.008-04:00

Estas bone sidi malproksime, malinfluite kaj sobre, objektive juĝi aferojn kiuj ne povas efiki viajn viviojn. Sed je la fino tie ĉiam estas homoj kies vivoj estas rekte influitaj pro eventoj. Denove okazaĵoj rilate al konflikto inter Israelo kaj palestinanoj iĝis novaĵo kaj kaptis atentojn de la mondanoj. Kaj kiel kutime, denove debatoj estis ĉefe je du kontraŭaj ekstremoj de la ebleco. Denove aperis du versioj de eventoj tute ne interpacigeblaj; akcepti verecon de unu el ili faras la alian tute ne probablan. Mi antaŭe estas jam skribinta pri graveco de vidangulo en percepto de eventoj (tie kaj ĉi-tie). Mirinde en kazo de konflikto inter Israelo kaj palestinanoj, homoj ofte inklinas forgesi tiun fakton kaj lasi sin al emocioj kaj senpensaj perceptoj. Ĝuste pro tio, la israela armeo provis pli frue prezenti sian version de la eventoj. Filmoj pretigitaj de la israela armeo metiĝis sur la retejo Jutubo kaj ripete spektiĝis per televidaj novaĵoprogramoj. Sed strange ĉi-foje la batalo por publika percepto estis jam komencinta antaŭ la batalo mem.

Homoj malfacile kapablis akcepti, ke israelaj elitaj soldatoj kiuj subglitas de helikopteroj sur ŝipoj povas tiel esti surprizitaj. Tio simple ne eblis. Nu! En kinfilmoj oni ĉiam vidas heroojn, elitajn soldatojn sukcesaj!

Aliflanke estis mokado de palestinanoj en Gazao fare de iuj israelanoj kiu pli inklinigis la publikon por akcepti, ke en Gazao ordinaraj palestinanoj vere suferas. Mokadoj kiel tiu ĉi anonco de la israela registaro pri fajna manĝejo en Gazao. Aŭ tiu ĉi filmo kiu mokas helpintencajn ŝipojn. La vero estas, ke embargo efikas vivojn de ordinaraj palestinanoj en Gazao kaj fakte ĝia celo ankaŭ dekomence estis tio. La embargo fakte ne estis por preventi atingon de armiloj pere de Hamaso, sed por premi loĝantojn de Gazao por ke ili renversu la reĝimon de Hamaso tie. Tiu strategio ĝis nun ne funkciis. Mi persone opinias, ke la israela registaro devas serĉi aliajn vojojn por tio.

Finfine kiu gajnis pri eventoj de helpoŝipoj? Islamistoj en Turkio estas la plej grandaj gajnintoj. Islama respubliko en Irano estas alia gajninto de la situacio. Ekstremistoj en la israela registaro ankaŭ gajnis ĉar ili alifoje kapablis diri al israelanoj, ke ni pravis kiam ni diris, ke la tuta mondo estas kontraŭ Israelo malgraŭ ĉion kiun ni faras.

Perdintoj estas moderaj israelanoj, palestinanoj kaj ordinaraj loĝantoj de Gazao.

Tie estas jam longa debato kaj komentoj en iPernity farita de Reza (..1.. , ..2.. , ..3..) kaj Rita (..1.. , ..2.. , ..3.. , ..4..).

Interesa studo

2010-05-31T13:54:00.001-04:00

Esploristoj deziras stdui efikojn de duligvismo sur la cerbo.

Pri laseroj

2010-05-27T12:06:00.011-04:00

Nia amiko Luis Restrepo informis pri 50 jariĝo de laseroj. Kiel li estas jam skribinta la unua lasero montriĝis per D-ro Theodore H. Maiman uzante fulmlampon por pumpi elektronojn ĉirkaŭ atomoj en roza rubeno. Kiel membro de la usona asocio de optiko (en. The Optical Society of America - OSA) mi abone ricevas la revuon 'novaĵoj pri optiko kaj fotoniko' (en. Optics and Photonics News - OPN - ISSN 1047-6938). Ĝia numero de majo estas tute dediĉita al la invento de laseroj.

Por mi estis interesa lerni unu-du novajn historiajn faktojn pri la invento. Mi jam sciis, ke Dr-o Maiman montris la unuan funkciantan laseron dum li laboris en esploraj laboratorioj de la firmao Hughes. Kiuj estas vidintaj la kinfilmon 'La Aviadisto' (en. The Aviator - 2004) jam scias, ke la firmao estis fondinta de Howard Hughes kaj unue estis por desegni kaj konstrui aviadilojn kaj aliajn aerospacajn aparatojn. En la 1950 kaj 1960-aj jaroj la firmao multe pli serioze investis pri sciencaj esploroj de aliaj fakoj.

Kiam Dr-o Maiman montris funckion de lasero, la firmao decidis publikigi la novaĵojn. Ili estis dungintaj fotografiston kiu ŝatis foti sciencistojn kun iliaj inventaĵoj. Tiuj fulmlampo kaj rubena cilindro kiujn Maiman por siaj eksperimentoj estis vere uzinta estis tro malgrandaj por foto. Tial la fotografisto insistis por foti Dr-on Maiman kun pli granda versio de tiuj du aparateroj. La supra foto estas tiu foto. Interese dum longa tempo aliaj esploristoj provis konstrui laserojn uzante fulmlampojn kaj rubenajn cilindrojn grandajn tiel kiel estis videbla en la foto!

Povraj patrinoj

2010-05-20T10:17:00.009-04:00

Amo de infanoj kapablas puŝi patrinojn ĝis infero mem!
Patrinoj de malliberigitaj usonaj paŝ-sportuloj (maldekstre en Dubajo - dekstre en Irano).

P.S: Tiel ŝajnas, ke unue tiuj patrinoj elektis tro severajn hiĝabojn ĉar ili ne estis certaj pri tio, ke kiel ili devas vestiĝi en Irano. Tamen pliposte tiuj sinjorinoj surmetis pli malpezajn hiĝabojn.

Pri muziko, danco kaj homoj

2010-05-16T14:25:00.009-04:00

Blogero de hodiaŭ temas pri muziko, danco kaj homoj. Mi unue devas pardonpeti pro tio, ke mi ne estas trejnita pri muziko kaj nur juĝas ĝin laŭ mia gusto de ordinara aŭskultanto. Mi nur sekvas impresojn kiujn mi ricevas de muzikaĵoj kaj ne scias multon pri teknikaĵoj. Do povas esti, ke miaj elektoj ŝajnu teknike nevaloraj aŭ laŭ viaj gustoj neortodoksaj. Sed mi ŝatas lasi min esti impresita de aĉa kulturo de la homamasoj, tiu de la populara kulturo. Ja! Mi ŝatas ricevi impreson de ondoj. Mi ne metos filmetojn en la blogero mem sed donos ligojn al ili.

Unue mi devas komenci de la plej juna. 12-jara Greyson Chance. Li estas ege populara sur Jutubo. Li kantas la kanton 'Paparazzi' kiun originale estas kantinta Lady Gaga. Nun, oni povas trovi novaĵojn pri komplotoj de muzikoindustrio cele al farado de bruo ĉirkaŭ li. Nu! Mi aŭskultis la kantadon de Lady Gaga kaj miaopinie Greyson kantas ege bone. Bedaŭrinde multaj komentarias, ke ĉar li estas juna knabo lia voĉo estas tiom plaĉa kaj post pubereco lia voĉo ŝanĝiĝos. Mi ne komprenis, ke tio estas riproĉo aŭ laŭdo. Nu! Lia voĉo nun estas plaĉa kaj li bone uzis ĝin. Tiel cinikaj homoj enuigas min. Do, rigardu kaj ĝuu kiel Greyson kantas 'Paparazzi'.

Due niaj britaj amikoj devas akcepti, ke en ilia lando estas bona frenezeco! Pasintjare ili prezentis 47-jaran s-inon Susan Boyle. Grandega nombro da homoj estis (kaj multaj ankoraŭ estas) impresitaj de ŝia kantado. Ĉi-jare britoj rompis tiun rekordon kaj prezentas 80-jaran s-inon Janey Cutler! Ŝi kantis anglan version de la franca kanto 'Je ne regrette rien' kantita de la legenda kantistino Édit Piaf. S-ino Cutler montris voĉon potencan je kantado. Jen ŝia kantado.

Trie temas pri kantado per s-ino Sandelin kiu regalas nin per kantado de esperantlingva traduko el finna popolmuziko. Miaopinie ĝi estas bela prezento de tiu kanto. Ĝuu tiun kanton ĉi-tie.

Kaj fine estas prezento de miksita muziko kaj danco, irana-eŭropa ĉe la muzeo Louvre. S-ro Ŝanbezade estas irana artisto kaj en tiu ĉi laboro, li miksis muzikon, kanton kaj dancojn de la sudo de Irano (en regiono ĉirkaŭ la urbo Buŝehro) kun la okcidenta arto. Mi estas impresita de tiu laboro. Vi povas rigardi ĝin ĉi-tie.

Humuraĵoj rilate al fiziko

2010-05-14T10:40:00.002-04:00

Plejparto de la subaj humuraĵoj estas nur kompreneblaj por tiuj kiuj scias fizikon. Mi trovis ilin ĉi-tie.

En ekzameno de fiziko: "Priskribu la universon per 200 vortoj kaj donu tri ekzemplojn".

Studento rekonis Einstein en trajno kaj demandis: Pardonu min, Profesoro, sed ĉu Novjorko haltas ĉe tiu trajno?

Esploristoj en Fairbanks Alasko (en Usono) anoncis pasintesemajne, ke ili estas eltrovintaj superkonduktantan materion kiu funkcias en la temperaturo de ĉambro!

Trafikpolicano haltigis Heisenberg kaj demandis, "ĉu vi scias je kiu rapido vi veturis?" Heisenberg respondis "Ne! Sed mi scias, ke kie mi estas".

Printempo

2010-05-14T07:14:00.003-04:00

Printempo per Steve.

HeKo akuzas

2010-05-13T18:50:00.019-04:00

HeKo implicas, ke mi havas iun rolon en piratado de PIV sur la interreto. Tie oni skribas "...kiu deziras pirate deŝuti, tiu povas sin turni al ĉi tiu zoroastrano, studanto pri fiziko en Toronto [mi]". Tio estas falsa akuzo kaj kompreneble Civito scias, ke tio en laŭleĝe regataj landoj havas konsekvencojn. Ĉu Civito kapablas pruvi, ke mi havas ian ajn rolon (krom kritiko de komerca modelo de SAT) en la afero? Ankaŭ ne estas ĝentile moki erarojn de komento haste skribita. Sed mi dubas, ke silferanoj havas komprenon pri nocio de ĝentileco. Silferanoj nur serĉas trovi erarojn por uzi ilin kontraŭ tiuj kiuj al ili ne plaĉas. Nur mi ne scias kion mi estas farinta por ne plaĉi al Silfer kaj lia bando de kanajloj! Mi ĉefe deziras ignori tiun malican grupon kaj ekde nun provas fari tion.

P.S 1: Nun mi trovis kial Silfer kaj lia bando tiom estas koleraj kontraŭ mi. Tio estas ĉar en blogero mi iam skribis, ke miaopinie li suferas megalomanion. Silfer! Mi ankoraŭ opinias, ke vi estas ege etanima homo. Titolo de konsulo miaopinie ne ŝanĝas tion.

P.S 2: Problemo de Silfer kaj civituloj estas tio, ke por stari kontraŭ ilia fieco oni devas subiri je ilia nivelo (kiu morale estas ege malalta). Mi ne deziras fari tion kaj ludi ludon de Silfer. Estas preferinda lasi ilin al ilia propra ludo de reĝo kaj liaj subuloj.

Pri kopirajto kaj PIV

2010-05-13T11:50:00.012-04:00

Pri kopirajtoj kvankam en iu malpli serioza grado, tamen ĝenerale mi samopinias kiel vastalto (tamen mi ne konsideras malrespekton de kopirajto kiel krimo sed delikto). Aliflanke mi plendis pri sinteno de SAT rilate al PIV sub blogero de Luis. Ĉu tiuj du sintenoj estas konfliktaj? Ne! Mi opinias, ke se SAT deziras tre severe konservi kopirajton de PIV-o kiel aĉetebla libro/varo, oni lasu ke ĝi faru tion (mi mem aĉetis PIV kaj NPIV). Sed aliflanke mi opinias, ke sinteno de SAT ne kunportos multon da bono. Miaopinie SAT nur tiom arde defendas kopirajton de PIV ĉar tiu vortaro estas la nura elspezorimedo de la organizaĵo. Mi estas preskaŭ certa, ke se ekzemple oni metus la librojn Petro (eldonita de SAT) aŭ '7 tagoj en Siberio' sur la interreto regantoj de SAT ne tiom severe reagus (ĉar vendo de tiuj libro ne estas tiom grava). Sed sinteno de SAT rilate al PIV ne estas malpli nemorala ol agoj de malrespektintoj de kopirajto. Ĝi estas pli ol sia merito multekosta (ĉar ĝi estas la nura fonto de mono por SAT). Ni en riĉaj landoj kapablos aĉeti ĝin sed loĝantoj de malpli riĉaj landoj ofte ne povas fari tion. Bedaŭrinde kiam oni iomete pli serioze komencas trakti Esperanton tiu vortaro iĝas havenda kaj meritoplenaj laboroj kiel ReVo ankoraŭ ne kapablas plene anstataŭi ĝin (mi esperas, ke ReVo baldaŭ iĝos tiom bona kaj eĉ pli bona ol PIV). Se temus pri alispeca libro mi dirus ke malpermesi senpagan aliron al ĝi povas esti bona afero ĉar tio damaĝas neniun. Problemo pri vortaro kiel PIV estas tio, ke tia malpermeso (aldone al ĝia nenormala alta kosto) damaĝas seriozan aliron al Esperanto.

Mi donas ekzemplon; patentoj estas iel similaj al kopirajtoj. Firmaoj por protekti siajn investojn en scienca esploro ofte uzas patentojn. Antaŭnelonge la firmao Myriad faris multekostajn esplorojn pri rilatoj inter genoj kaj kancero de mamo. Fine ili malkovris du genojn BRCA1 kaj BRCA2 kies damaĝo povas pliigi riskon de mamokancero. Ili registris patenton por tiuj du genoj kaj limigis alireblecon al rimedoj kiuj uziĝas por detekti damaĝitajn genojn (kaj konsekvence riskon de kancero). Situacio estis tiom malbona (oni devis sendi specimenojn al nur laboratorio de la firmao), ke sciencistoj kaj esploristoj protestis kontraŭ la patento (ne la patento mem sed ĝia amplekso). Fine tribunalo juĝis, ke la patento ne devas esti tiom ampleksa.

Do oni vidas, ke socio devas kongruigi profitojn de organizaĵoj kaj tiujn de la publiko. Mi serioze opinias, ke sinteno de SAT rilate al PIV estas malbona por Esperanto. Ilia ago estas bonintenca sed ne inteligenta. Tie estas aliaj komercaj modeloj kiujn esperantistoj povas uzi por ebligi protekton de rajtoj de la kreantoj kaj ankaŭ alireblecon al ili. Mi estas jam skribinta pri tio. Komercaj modelo de Google, Linukso kaj muzikaĵoj sur iTune kontraŭ komerca modelo de Mikrosofto estas ekzemploj de modeloj pri kiuj esperantistoj povas pensi. Pri PIV ĉio finfine dependos de SAT kaj mi respektas ilian kopirajton sed esperas pli malferman (kaj malpli multekostan) alireblecon al bonaj vortaroj en Esperanto.

Proksimeco videbla per la kimra

2010-05-04T11:35:00.003-04:00

En la persa lingvo la vorto Ĥahar signifas fratinon. Tiu vorto estas escepto ĉar ne tiel similas al la angla vorto sister, la franca soeur kaj la sveda syster. La aliaj vortoj kiujn oni uzas por nomi anojn de familio estas ege similaj inter tiuj lingvoj; (en. father, fr. père, sv. fader kaj far, fa. Pedar - en. mother, fr. mère, sv. moder kaj mor, fa. madar - en. brother, fr. frère, sv. bror, broder, fa. baradar). Nun mi trovas, ke la persa ĥahar havas similecon kun la kimra 'chwaer'! Eble tiu kimra vorto kaj la germana vorto Schwester (kiu signifas fratinon) pli bone montras komunan originon de la vorto.

Danĝeroj en perspektivo

2010-05-03T10:43:00.005-04:00

Ĵus kelkaj tagoj antaŭ komenco de la lastatempa naft-rilata katastrofo en Usono, novaĵo kaptis mian atenton; arda oponado kontraŭ venta elektrejo en Nantucket Sound en la ŝtato Masaĉuseco (en Usono). Kiam mi rigardis vikipedian artikolon pri ventenergio, tie mi vidis danĝerojn atribuitajn al tiu formo de energio. Inter ili estas, noca bruo, malbela aspekto, danĝero por birdoj kaj movantaj ombroj (kiuj povas kaŭzi malbonajn efikojn por psika sano). Estas bone meti ĉion en plejeble ĝustan perspektivon. Moderna historio de nafto industrio komenciĝas depost 1848. Tio estas pli ol 150 jaroj. Grandega monsumo estas elspezita por esploro, disvolvado kaj plibonigo de tiu industrio. Ĝi estas la plej grava kaj granda industrio en tuto de la mondo. Malgraŭ tio ĉio, nafto-industrio ankoraŭ en la 21a jarcento povas kaŭzi katastrofon kiu okazis en la meksika golfo. Ventenergio en sia moderna formo estas juna industrio. Ĝi ankoraŭ ne estas altirinta multe da investado al si. Tio estas vera, ke homoj preferas inercian eltenadon de la nuna situacio anstataŭ strebi al ĝia ŝanĝo. Katastrofo de la meksika golfo bedaŭrinde servos por meti en perspektivon la aferoj.

Bleach (animacio)

2010-04-29T16:48:00.001-04:00

Oni diris, "se vi deziras vere kompreni la filozofion lernu la germanan lingvon, por la sociologio la francan kaj por la psikologio la anglan". Tiu diraĵo volas diri, ke koceptoj pli bone elkompreniĝas se oni scipovas la penslingvon de proponantoj/priklarigantoj de tiuj konceptoj.

Por mi la japana lingvo estas ĉefe lingvo de bonaj animacioj kaj mangaoj. Mi estas jam provinta kompreni kaj lerni subtilaĵojn de japanaj vortoj uzataj en miaj ŝatataj animacioj [ekzemple pri la vorto Zanpakuto ĉi-tie]. Dum mi sekvas la japanan animacion 'Bleach' kiu estas tradukita al la angla, iam mi sentas, ke la anglaj vortoj kaj frazoj ne bone esprimas verajn celojn de la animacio. Ekzemple antaŭ nelonge mi rigardis epizodon en kiu la ĉefa protagonisto Iĉigo (en. Ichigo) batalas kontraŭ oponanto Amagai. Mia impreso estis tio, ke kialojn esprimitajn de Iĉigo por klarigi, ke kial li riskas sian vivon batalante kontraŭ Amagai ne estis konvinkintaj. Mi ankoraŭ havas amaran impreson, ke tie eble la angla lingvo perfidis min. Ĉu la kialoj de Iĉigo en la japana lingvo ankaŭ estis same lamaj? Eble mi neniam ekscios tion!